Một số nội dung thanh toán theo hình thức khoán chi vụ việc trợ giúp pháp lý theo Thông tư số 02/2021/TT-BTP ngày 25/5/2021 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp

Đối với cách tính thời gian theo hình thức khoán chi vụ việc, người thực hiện trợ giúp pháp lý cần lưu ý một số vấn đề như sau:
          Thứ nhất, hình thức khoán chi vụ việc chỉ áp dụng đối với vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng, có nghĩa là vụ việc đại diện ngoài tố tụng không được áp dụng theo hình thức khoán chi vụ việc;
          Thứ hai, việc lựa chọn hình thức khoán chi thì ngay sau khi có văn bản phân công (quyết định cử), người thực hiện trợ giúp pháp lý phải có văn bản lựa chọn hình thức này, trong khi việc thanh toán theo buổi làm việc thực tế thì không cần văn bản lựa chọn.
          Thứ ba, việc lựa chọn theo hình thức khoán chi là không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý, điều đó có nghĩa là nếu người thực hiện trợ giúp pháp lý đã lựa chọn hình thức khoán chi nhưng sau đó muốn thay đổi sang hình thức thanh toán theo buổi làm việc thực tế thì việc thay đổi này sẽ không được chấp nhận.
          Thứ tư, khi lựa chọn cách tính thời gian theo hình thức khoán chi vụ việc, người thực hiện trợ giúp pháp lý phải bảo đảm nguyên tắc: phù hợp với quy định của pháp luật về thù lao, bồi dưỡng và thủ tục thanh toán thù lao, bồi dưỡng; bảo đảm tính hợp pháp, hợp lý trong việc kê khai công việc để làm căn cứ chi trả thù lao, bồi dưỡng; khi kê khai công việc thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý, người kê khai chịu trách nhiệm về tính xác thực của việc kê khai.
          Sau một thời gian áp dụng Thông tư số 02/2021/TT-BTP, trên thực tế, một số phương gặp khó khăn khi áp dụng thanh toán theo hình thức khoán chi vụ việc trong một số trường hợp đây:
 
 
          1. Về áp dụng hình thức thanh toán khi cử người thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia bảo vệ cho bị hại ở giai đoạn tố giác, tin báo về tội phạm
Đối với trường hợp người thực hiện trợ giúp pháp lý (TGPL) lựa chọn hình thức khoán chi vụ việc trợ giúp pháp lý cho bị hại ở giai đoạn tố giác, tin báo về tội phạm mà người thực hiện TGPL được cử bằng 01 Quyết định tham gia tố tụng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại từ giai đoạn tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm đến kết thúc giai đoạn xét xử sơ thẩm của vụ án thì phải bảo đảm đáp ứng các điều kiện của hình thức khoán chi vụ việc, đó là phải xác định được mức khoán chi, cụ thể, điểm a khoản 2 Điều 9 Thông tư số 02/2021/TT-BTP áp dụng quy định về phân loại tội phạm tại khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 20/6/2017 là căn cứ để xác định mức khoán chi đối với vụ việc tham gia tố tụng hình sự mà việc phân loại tội phạm phải căn cứ vào một trong các văn bản đã ban hành của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng: Quyết định khởi tố bị can, Kết luận điều tra, Cáo trạng, Bản luận tội, Bản án. Như vậy, theo quy định này, chỉ áp dụng hình thức thanh toán khoán chi vụ việc khi có đủ căn cứ để xác định mức khoán chi và đối với vụ việc tham gia tố tụng hình sự là khi có một trong các văn bản đã ban hành của cơ quan tiến hành tố tụng: Quyết định khởi tố bị can, Kết luận điều tra, Cáo trạng, Bản luận tội, Bản án.
Như vậy, trường hợp trợ giúp pháp lý cho bị hại ở giai đoạn tố giác, tin báo về tội phạm mà người thực hiện trợ giúp pháp lý lựa chọn hình thức khoán chi vụ việc trợ giúp pháp lý sẽ không có căn cứ để xác định mức khoán chi từ đó sẽ không có cơ sở để áp dụng hình thức thanh toán này.
Theo đó, trường hợp này, người thực hiện trợ giúp pháp lý áp dụng cách tính thời gian theo buổi làm việc thực tế, cụ thể như sau: trường hợp này được thực hiện theo quy định tại khoản 4 Điều 8 Thông tư số 02/2021/TT-BTP (xác định thời gian trong một số trường hợp đặc biệt) trong đó thời gian và xác nhận thời gian dùng để thanh toán được quy định cụ thể tại các điểm a, b, c, d khoản 4 điều này. Đối với công việc mà người thực hiện TGPL tiếp tục thực hiện cho người được TGPL trong vụ việc thì các công việc thực hiện ở giai đoạn nào sẽ đối chiếu với giai đoạn đó để đề nghị thanh toán, ví dụ: nếu tiếp tục thực hiện TGPL ở giai đoạn điều tra đến giai đoạn xét xử sơ thẩm thì người thực hiện TGPL sẽ đối chiếu các công việc mà mình thực hiện ở giai đoạn điều tra đến giai đoạn xét xử sơ thẩm đã được quy định cụ thể tại Phụ lục số 01 ban hành kèm theo Thông tư số 02/2021/TT-BTP để đề nghị thanh toán.
2. Về căn cứ xác định tính chất vụ việc tham gia tố tụng để xác định mức khoán chi vụ việc
Việc áp dụng hình thức khoán chi vụ việc tham gia tố tụng phải bảo đảm theo đúng quy định: (1) do người thực hiện TGPL lựa chọn bằng văn bản ngay sau khi được phân công; (2) không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện vụ việc TGPL (khoản 1 Điều 9 Thông tư số 02/2021/TT-BTP). Trong đó, tính chất phức tạp, yêu cầu tố tụng và nội dung của từng vụ việc cụ thể để xác định mức khoán chi vụ việc được thực hiện như sau:
- Đối với vụ việc tham gia tố tụng hình sự:
Khi người thực hiện TGPL lựa chọn hình thức khoán chi vụ việc tham gia tố tụng hình sự phải bảo đảm đáp ứng các điều kiện quy định tại điểm a khoản 2 Điều 9 Thông tư số 02/2021/TT-BTP cụ thể: áp dụng quy định về phân loại tội phạm tại khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 20/6/2017 là căn cứ để xác định mức khoán chi đối với vụ việc tham gia tố tụng hình sự mà việc phân loại tội phạm phải căn cứ vào một trong các văn bản đã ban hành của cơ quan tiến hành tố tụng: Quyết định khởi tố bị can, Kết luận điều tra, Cáo trạng, Bản luận tội, Bản án. Như vậy, theo quy định, chỉ áp dụng hình thức thanh toán khoán chi vụ việc khi có đủ căn cứ để xác định mức khoán chi và đối với vụ việc tham gia tố tụng hình sự là khi có một trong các văn bản đã ban hành của cơ quan tiến hành tố tụng: Quyết định khởi tố bị can, Kết luận điều tra, Cáo trạng, Bản luận tội, Bản án.
- Đối với vụ việc tham gia tố tụng dân sự và vụ việc tham gia tố tụng hành chính:
Việc áp dụng thanh toán theo hình thức khoán chi đối với vụ việc tham gia tố tụng dân sự và vụ việc tham gia tố tụng hành chính được quy định tại điểm b, điểm c khoản 2 Điều 9 Thông tư số 02/2021/TT-BTP, do vậy, khi người thực hiện TGPL lựa chọn hình thức thanh toán là khoán chi thì ngay tại thời điểm lựa chọn hình thức khoán chi đã phải có các căn cứ theo quy định của pháp luật để xác định được mức khoán chi vụ việc và việc lựa chọn này không được thay đổi trong suốt quá trình thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý. Trong quá trình thực hiện vụ việc có phát sinh các căn cứ thay đổi tính chất của vụ việc (vụ việc không phức tạp trở thành vụ việc phức tạp) thì cách xác định thời gian để thanh toán thù lao theo hình thức khoán vẫn sẽ căn cứ vào văn bản lựa chọn của người thực hiện TGPL kể từ thời điểm được phân công.