Quy định phối hợp giữa các cơ quan trong và ngoài quân đội trong việc thực hiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự

Thông tư áp dụng đối với các cơ quan có thẩm quyền trong Quân đội và ngoài Quân đội, bao gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án các cấp; các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Công an xã, phường, đặc khu, Đồn Công an; cùng người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Việc ban hành Thông tư có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm ngày càng phát sinh nhiều vụ việc phức tạp, liên quan đến cả lực lượng Quân đội và lực lượng ngoài Quân đội, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục tố tụng.

1. Nguyên tắc phối hợp và trách nhiệm trong tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm

Thông tư xác định rõ các nguyên tắc phối hợp cơ bản, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ nghiêm quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật có liên quan; bảo đảm tính khách quan, toàn diện, kịp thời; đồng thời giữ vững nguyên tắc tôn trọng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan, bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Trong tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, cơ quan nào phát hiện hoặc tiếp nhận trước có trách nhiệm xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Trường hợp xác định nguồn tin không thuộc thẩm quyền, việc chuyển giao phải thực hiện trong thời hạn 24 giờ; nếu có trở ngại khách quan, phải thông báo ngay bằng phương thức liên lạc nhanh nhất.

Thông tư cũng quy định cụ thể trách nhiệm thông báo kết quả giải quyết nguồn tin về tội phạm cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tố giác, báo tin hoặc kiến nghị khởi tố; đồng thời bảo đảm sự kiểm sát chặt chẽ của Viện kiểm sát trong toàn bộ quá trình tiếp nhận và giải quyết ban đầu.

Đối với các nguồn tin phát hiện trên tàu bay, tàu biển, thời hạn và trách nhiệm thông báo cho Viện kiểm sát có thẩm quyền được quy định rõ, nhằm bảo đảm quản lý thống nhất, không để bỏ lọt hoặc chậm xử lý hành vi có dấu hiệu tội phạm.

2. Phối hợp xác định thẩm quyền giữa Cơ quan điều tra trong và ngoài Quân đội

Một nội dung trọng tâm của Thông tư là quy định cơ chế phối hợp giải quyết nguồn tin về tội phạm khi đã xác định hoặc chưa xác định rõ thẩm quyền giữa Cơ quan điều tra trong Quân đội và ngoài Quân đội. Trường hợp đã có căn cứ xác định thẩm quyền, cơ quan phát hiện, tiếp nhận có trách nhiệm thông báo ngay cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền để thụ lý, đồng thời phối hợp tiến hành các hoạt động xác minh ban đầu khi cần thiết nhằm bảo đảm kịp thời thu thập chứng cứ, dấu vết, vật chứng.

Đối với các vụ việc xảy ra tại khu vực giáp ranh, liên quan đến quân sự, bí mật quân sự hoặc người do Quân đội quản lý nhưng chưa rõ thẩm quyền, Thông tư quy định cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát để xác minh, phân công giải quyết. Trường hợp phát sinh tranh chấp về thẩm quyền, Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có trách nhiệm xem xét, quyết định, bảo đảm thống nhất và đúng pháp luật.

3. Quy định cụ thể đối với các vụ việc liên quan đến giao thông và lực lượng vũ trang

Thông tư dành nội dung riêng để điều chỉnh việc phối hợp giải quyết các vụ việc vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa có liên quan đến người, phương tiện, tài sản của Quân đội. Theo đó, lực lượng Cảnh sát giao thông có trách nhiệm kịp thời thông báo và phối hợp với Cơ quan điều tra trong Quân đội khi phát hiện vụ việc có yếu tố liên quan. Trường hợp không có dấu hiệu tội phạm, việc xử lý hành chính được thực hiện theo quy định; trường hợp có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ, tài liệu phải được bàn giao đầy đủ, đúng thời hạn cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Quy định này nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, kéo dài thời gian xử lý, đồng thời bảo đảm việc giải quyết các vụ việc liên quan đến Quân đội được thực hiện đúng thẩm quyền, thống nhất.

4. Tăng cường kiểm sát và phối hợp trong các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử

Thông tư quy định rõ trách nhiệm phối hợp, kiểm sát của Viện kiểm sát trong việc phát hiện, tiếp nhận, chuyển giao nguồn tin về tội phạm, đặc biệt đối với các lực lượng được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển. Cơ chế kiểm sát trực tiếp, định kỳ và đột xuất được thiết lập nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh vi phạm, bảo đảm các hoạt động tố tụng tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Trong giai đoạn truy tố và xét xử, Thông tư quy định cụ thể trách nhiệm phối hợp giữa Viện kiểm sát, Tòa án với Cơ quan điều tra trong và ngoài Quân đội khi phát hiện dấu hiệu tội phạm mới; cơ chế chuyển vụ án khi xác định không thuộc thẩm quyền; cũng như cách thức xử lý các tranh chấp thẩm quyền giữa Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự.

Ngoài ra, Thông tư còn hướng dẫn việc phối hợp trong bắt, khám xét, tạm giữ, tạm giam, áp giải, dẫn giải; phối hợp tra cứu thông tin bưu chính, viễn thông, tài chính, thuế, y tế và các dữ liệu cần thiết khác phục vụ điều tra, truy tố, xét xử.

Thông tư liên tịch số 07/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BQP-BCA-BTC-BNNMT là văn bản quan trọng, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho hoạt động phối hợp giữa các cơ quan trong và ngoài Quân đội. Việc quy định rõ trách nhiệm, trình tự, thời hạn và cơ chế xử lý các tình huống phát sinh góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc, vụ án hình sự; hạn chế chồng chéo, bỏ sót tội phạm; đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân và yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay./.

Nguyễn Kim Thoa
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý