Cắt giảm mạnh thủ tục hành chính về hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Đơn giản hóa căn bản hồ sơ, giảm gánh nặng giấy tờ cho doanh nghiệp khi đề nghị hỗ trợ pháp lý
Một trong những điểm mới mang tính đột phá của Nghị định số 18/2026/NĐ-CP là tinh giản mạnh thành phần hồ sơ đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật.
Theo quy định cũ tại Điều 9 Nghị định số 55/2019/NĐ-CP ngày 24/6/2019 của Chính phủ về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi doanh nghiệp đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật cần nộp tương đối nhiều loại giấy tờ với 02 thủ tục, bao gồm: tờ khai xác định loại hình doanh nghiệp theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP, bản chụp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, hợp đồng dịch vụ tư vấn pháp luật, sau đó tiếp tục nộp hồ sơ thanh toán với hóa đơn tài chính, văn bản đề nghị thanh toán, văn bản tư vấn pháp luật… Quy trình này kéo dài qua nhiều bước, nhiều thời điểm nộp hồ sơ, gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã cắt giảm 50% thủ tục và đáng kể các giấy tờ phải nộp, theo đó hồ sơ đề nghị hỗ trợ chỉ còn 02 thành phần: (i) Văn bản đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật theo mẫu thống nhất; (ii) Văn bản tư vấn pháp luật (01 bản đầy đủ và 01 bản đã loại bỏ thông tin bí mật kinh doanh).
Việc loại bỏ yêu cầu nộp bản sao đăng ký doanh nghiệp, hợp đồng dịch vụ tư vấn, hóa đơn tài chính ngay từ đầu không chỉ giúp giảm chi phí mà còn phù hợp với xu hướng khai thác dữ liệu số sẵn có của cơ quan nhà nước, hạn chế việc “xin - cho” giấy tờ không cần thiết.
Thay đổi căn bản quy trình, thực hiện thủ tục tại một đầu mối duy nhất
Theo quy định tại Nghị định số 55/2019/NĐ-CP, thủ tục hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật được thiết kế theo 02 thủ tục hành chính tách biệt, bao gồm: (1) thủ tục đề nghị cơ quan nhà nước xem xét, chấp thuận hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật trước khi thực hiện thanh toán; và (2) thủ tục đề nghị thanh toán chi phí tư vấn pháp luật sau khi doanh nghiệp đã nhận được văn bản tư vấn pháp luật của tư vấn viên pháp luật. Cách tiếp cận này tuy bảo đảm chặt chẽ về quản lý ngân sách nhưng trên thực tế đã làm kéo dài quy trình, phát sinh nhiều lần nộp hồ sơ, tăng chi phí tuân thủ và khiến không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, ngại tiếp cận chính sách hỗ trợ pháp lý.
Khắc phục bất cập nêu trên, Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã hợp nhất toàn bộ quy trình thành 01 thủ tục hành chính duy nhất – thủ tục hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật. Theo đó, doanh nghiệp chỉ cần nộp một lần hồ sơ đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật, kèm theo văn bản tư vấn pháp luật; cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện thẩm định, quyết định hỗ trợ và thanh toán trong cùng một quy trình thống nhất.
Việc cắt giảm từ 02 thủ tục hành chính xuống còn 01 thủ tục không chỉ thể hiện quyết tâm cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ và Bộ Tư pháp, mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, như: rút ngắn thời gian giải quyết, giảm chi phí hành chính, giảm tiếp xúc trực tiếp với cơ quan nhà nước và nâng cao khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ pháp lý.
Một điểm mới quan trọng khác là thiết kế lại toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục theo hướng một cửa, một đầu mối tại địa phương. Nếu như trước đây, theo Nghị định số 55/2019/NĐ-CP, doanh nghiệp gửi hồ sơ đến bộ, cơ quan ngang bộ, thì nay Nghị định số 18/2026/NĐ-CP quy định toàn bộ thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết thủ tục đề nghị hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp về cấp tỉnh. Cụ thể, doanh nghiệp sau khi hoàn thành thỏa thuận với tư vấn viên pháp luật sẽ nộp hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Sở Tư pháp là cơ quan thẩm định, trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật.
Cách tiếp cận này mang lại nhiều lợi ích rõ rệt: (i) Doanh nghiệp không phải xác định cơ quan bộ, ngành quản lý nhà nước để xác định nơi nộp hồ sơ - vốn là rào cản lớn đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ; (ii) Rút ngắn khoảng cách địa lý, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ hỗ trợ ngay tại địa phương; (iii) Tăng tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp.
Giữ ổn định mức hỗ trợ, nhưng mở rộng quyền chủ động cho địa phương
Về mức hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật, Nghị định số 18/2026/NĐ-CP tiếp tục kế thừa các mức hỗ trợ tại Điều 9 Nghị định số 55/2019/NĐ-CP, bảo đảm tính ổn định của chính sách. Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ được hỗ trợ 100% chi phí tư vấn pháp luật nhưng tối đa 3 triệu đồng/năm; doanh nghiệp nhỏ được hỗ trợ tối đa 30% chi phí tư vấn pháp luật nhưng tối đa 5 triệu đồng/năm; doanh nghiệp vừa: hỗ trợ tối đa 10% chi phí tư vấn pháp luật nhưng tối đa 10 triệu đồng/năm; hộ kinh doanh chuyển đổi sang doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị được hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật theo quy định của các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.
Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là trao thêm thẩm quyền cho địa phương. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định mức hỗ trợ cao hơn, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trên địa bàn. Quy định này tạo sự linh hoạt cho các địa phương có điều kiện ngân sách tốt, có nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị được hưởng mức hỗ trợ thực chất hơn.
Có thể khẳng định, các sửa đổi tại Nghị định số 18/2026/NĐ-CP đã chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, từ “kiểm soát hồ sơ” sang “hỗ trợ thực chất”. Việc cắt giảm thủ tục, đơn giản hóa quy trình, phân cấp mạnh cho địa phương và đẩy mạnh số hóa không chỉ giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận hơn với dịch vụ hỗ trợ pháp lý, phòng ngừa rủi ro, tuân thủ pháp luật tốt hơn mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước trong lĩnh vực pháp luật.

Nguyễn Thị Tâm
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý