Mở đường cho đột phá trong đổi mới sáng tạo và tự chủ đại học.

Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 gồm 9 Chương, 46 Điều tập trung vào việc tạo nền tảng đổi mới quản trị đại học, đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, thúc đẩy việc gắn kết đào tạo với nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của đất nước trong giai đoạn phát triển mới. Luật quy định một số nội dung quan trọng, cụ thể như sau:
Tự chủ gắn với cơ chế tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình
Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 đã mở rộng khung khái niệm về quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học có quyền được chủ động quyết định gắn với trách nhiệm giải trình theo quy định của pháp luật về chuyên môn học thuật, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, cơ cấu tổ chức, nhân sự, tài chính và hoạt động giáo dục đại học khác; đồng thời xác định các nguyên tắc hoạt động của giáo dục đại học là bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học; hiệu lực quản lý nhà nước, sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền, tạo cơ chế bảo đảm tự do học thuật gắn với liêm chính học thuật và trách nhiệm đối với cộng đồng tại các cơ sở đại học.
Các quy định trong Luật hướng tới thiết lập hệ thống giáo dục đại học thống nhất, quản trị đại học tiên tiến, gia tăng sức mạnh nội sinh; kết thúc hoạt động của Hội đồng trường tại các cơ sở giáo dục đại học công lập, tăng cường vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của tổ chức Đảng trong cơ sở giáo dục đại học công lập. Luật cũng thể hiện sự đột phá trong quản trị cấp cơ sở giáo dục đại học, tạo sự đồng bộ, liên thông giữa các trình độ, các chương trình đào tạo chuyên sâu, đặc thù. Luật Giáo dục Đại học số 125/2025/QH15 phát huy tự chủ đại học, trao quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục đại học không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, thoát ly khỏi quan điểm trước đây “tự chủ là tự lo”, chuyển sang cơ chế Nhà nước và cơ sở giáo dục đại học cùng chăm lo phát triển giáo dục đại học; tạo đột phá về quản trị và phương thức quản lý nhà nước, hoàn thiện mô hình quản trị ở từng cơ sở giáo dục đại học theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp. Quản lý nhà nước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số và tiêu chuẩn chất lượng để quản lý toàn hệ thống.
Ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục đại học
Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 đã bổ sung quy định riêng về ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học. Theo đó, cơ sở giáo dục đại học chủ động ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến khác có kiểm soát trong quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục đại học. Việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học đáp ứng những yêu cầu về tuân thủ quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và nguyên tắc đạo đức trong công nghệ; bảo đảm chất lượng đào tạo và nghiên cứu; thực hiện các biện pháp kỹ thuật và quản trị; bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu; bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng của người học đối với hạ tầng, nền tảng và tài nguyên số; bảo đảm minh bạch và giải trình về các giải pháp công nghệ khi có ảnh hưởng đến quyết định quản lý, quản trị hoặc học thuật; nâng cao chuẩn năng lực số, năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo của giảng viên, cán bộ quản lý và người học và bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, lợi ích hợp pháp của cơ sở giáo dục đại học, cá nhân có liên quan.
          Luật cho phép cơ sở giáo dục đại học được hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục khác để tổ chức bồi dưỡng, đào tạo về năng lực số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến cho giảng viên, cán bộ quản lý, người học; được cấp giấy chứng nhận đăng ký tổ chức khoa học và công nghệ thì được hưởng quyền, chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ.
Quy định này nhằm thể chế hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, đặc biệt là đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn, các ngành khoa học mũi nhọn, công nghệ kỹ thuật then chốt; đồng thời phát huy sức mạnh tập thể của các cơ sở giáo dục đại học trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
 
Đa dạng hoá phương thức đào tạo
Điều 26 Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 đã mở rộng và đổi mới cách thức tổ chức đào tạo, nhấn mạnh tổ chức linh hoạt, với các phương thức trực tiếp, từ xa và kết hợp giữa trực tiếp và từ xa. Luật lần đầu tiên ghi nhận mô hình giáo dục đại học số trên nền tảng công nghệ, kết nối tài nguyên mở, không giới hạn không gian - thời gian. Đồng thời, Điều 26 cũng hoàn thiện quy định về văn bằng, chứng chỉ, công nhận và chuyển đổi kết quả học tập giữa các trình độ, gắn với yêu cầu quản lý và bảo đảm chất lượng cho mọi hình thức, phương thức đào tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm ban hành quy chế, hướng dẫn triển khai, nâng cao tính linh hoạt và minh bạch trong quản lý
Cụ thể hóa các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học
Điều 11 Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 đã quy định và liệt kê cụ hể các cơ sở giáo dục đại học và cơ sở giáo dục đại học khác có hoạt động giáo dục đại học để bảo đảm xác định phạm vi đối tượng áp dụng của Luật.
Theo đó, cơ sở giáo dục đại học bao gồm: (i) Trường đại học, trường đại học có tên gọi là học viện, đào tạo nhiều ngành ở các trình độ của giáo dục đại học; (ii) Đại học đào tạo đa ngành ở tất cả các trình độ của giáo dục đại học; (iii) Đại học quốc gia, đại học vùng đào tạo đa lĩnh vực ở tất cả các trình độ của giáo dục đại học; (iv) Cơ sở giáo dục đại học thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với chính phủ nước ngoài
Cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học bao gồm: (i) Viện hàn lâm, viện nghiên cứu do Thủ tướng Chính phủ thành lập được phép đào tạo trình độ tiến sĩ; (ii) Trường, trường có tên gọi khác của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân được phép đào tạo một hoặc một số trình độ của giáo dục đại học trong phạm vi lĩnh vực chuyên môn thuộc thẩm quyền quản lý và (iii) Tổ chức, đơn vị được thành lập theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ được phép đào tạo một hoặc một số trình độ của giáo dục đại học.
Việc cụ thể hóa các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học nhằm bảo đảm sự quản lý nhà nước thống nhất đối với giáo dục đại học, đồng thời kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo tại các cơ sở có tham gia hoạt động đào tạo đại học, sau đại học.

Trần Thị Phượng
Phòng Chính sách và pháp luật
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý