Bảo hiểm hưu trí bổ sung: Tăng cường bảo đảm thu nhập cho người lao động khi về già

Đối tượng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung
Theo quy định, bảo hiểm hưu trí bổ sung là một chương trình mang tính tự nguyện, được xây dựng và triển khai trên cơ sở thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động, do các doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí thực hiện. Về bản chất, bảo hiểm hưu trí bổ sung hoạt động thông qua việc hình thành các quỹ hưu trí, trong đó mỗi người lao động có một tài khoản hưu trí cá nhân riêng biệt. Khoản tiền tích lũy trong tài khoản này bao gồm phần đóng góp của người lao động, phần đóng góp của người sử dụng lao động (nếu có) và kết quả đầu tư từ các khoản đóng góp đó. Cơ chế này giúp tăng tính minh bạch, cá nhân hóa quyền lợi và tạo động lực cho người lao động chủ động tích lũy cho tương lai. Đây là điểm khác biệt căn bản so với bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện, vốn đã được quy định trong Luật Bảo hiểm xã hội.
Đối tượng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung là người sử dụng lao động và người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội.
Phương thức tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung đảm bảo nguyên tắc tự nguyện
Các đối tượng được tự nguyện tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung do các doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí triển khai thông qua người sử dụng lao động.. Việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung không được xem là điều kiện bắt buộc trong tuyển dụng, ký kết hay gia hạn hợp đồng lao động. Đồng thời, người sử dụng lao động cũng không được gắn việc tham gia với các chính sách thi đua, khen thưởng hoặc phúc lợi khác. Mức đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung do người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận trên cơ sở tự nguyện.  
Căn cứ vào yêu cầu quản lý lao động và khả năng tài chính, người sử dụng lao động xây dựng văn bản thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung và thực hiện đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung cho người lao động của doanh nghiệp mình theo văn bản thỏa thuận. Điều kiện để người lao động tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung được hưởng phần đóng góp của người sử dụng lao động và kết quả đầu tư từ khoản đóng góp phải được nêu cụ thể tại văn bản thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động.
Dù mang tính tự nguyện, bảo hiểm hưu trí bổ sung vẫn được thiết kế với cơ chế ràng buộc nhất định nhằm bảo vệ lợi ích lâu dài. Người sử dụng lao động có thể đặt ra điều kiện về thời gian làm việc tối thiểu để người lao động được hưởng phần đóng góp của mình, nhưng thời gian này không được vượt quá 5 năm. Điều này vừa giúp doanh nghiệp ổn định nguồn nhân lực, vừa đảm bảo tính công bằng cho người lao động gắn bó lâu dài.
Nghị định cũng quy định rõ các trường hợp người lao động được hưởng quyền lợi trước thời điểm nghỉ hưu bao gồm khi tử vong, mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS; suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng; hoặc đối với lao động nước ngoài khi không còn cư trú, làm việc hợp pháp tại Việt Nam.
Quy trình tham gia minh bạch, chặt chẽ
Quy trình tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung được thiết kế tương đối chặt chẽ nhưng vẫn linh hoạt. Người sử dụng lao động xây dựng văn bản thỏa thuận và thông báo, lấy ý kiến người lao động. Sau khi thống nhất, người sử dụng lao động ký văn bản thỏa thuận về việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung với từng người lao động hoặc ký với Chủ tịch Công đoàn sau khi lấy ý kiến tập thể người lao động theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác và trung thực.
Người sử dụng lao động ký hợp đồng tham gia chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung với doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí. Căn cứ danh sách người lao động tham gia chương trình, doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí mở tài khoản hưu trí cá nhân cho người lao động.
Việc đóng góp được thực hiện định kỳ, với sự tách bạch rõ ràng giữa phần của doanh nghiệp và phần của người lao động. Căn cứ vào chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung đã đăng ký và văn bản thỏa thuận với người lao động, người sử dụng lao động đóng phần đóng góp của người sử dụng lao động (nếu có) và phần người lao động ủy thác cho người sử dụng lao động đóng hộ (nếu có) vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và thông báo cho doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí về số tiền đóng cho từng người lao động theo quy định.
Quyền lợi thiết thực cho người lao động và người sử dụng lao động
Khi tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung, cả người lao động và người sử dụng lao động đều được hưởng những ưu đãi nhất định.
Người lao động tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung được hưởng nhiều quyền lợi đáng chú ý. Bên cạnh việc tích lũy thu nhập cho tuổi già, họ còn được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập cá nhân, bao gồm việc được trừ khoản đóng góp trước khi tính thuế và ưu đãi đối với khoản chi trả từ quỹ. Ngoài ra, người lao động có quyền theo dõi tài khoản, yêu cầu cung cấp thông tin, chuyển đổi quỹ hoặc duy trì tài khoản sau khi chấm dứt hợp đồng lao động. Họ cũng được quyền chỉ định người thừa kế và thực hiện các quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định pháp luật.
Đối với người sử dụng lao động, việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung không chỉ mang lại lợi ích về thuế mà còn là công cụ quản trị nhân sự hiệu quả. Khoản đóng góp cho người lao động được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế doanh nghiệp. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có trách nhiệm đóng góp đầy đủ, cung cấp thông tin chính xác và thực hiện đúng các cam kết trong chương trình đã đăng ký. Việc đảm bảo minh bạch và tuân thủ quy định là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin của người lao động.
Một điểm quan trọng của Nghị định là khẳng định Nhà nước không bảo đảm kết quả đầu tư hay mức chi trả của quỹ hưu trí bổ sung. Điều này đồng nghĩa với việc người tham gia phải tự đánh giá rủi ro và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Cơ chế này phản ánh bản chất thị trường của bảo hiểm hưu trí bổ sung, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch thông tin và năng lực quản lý quỹ của các tổ chức tham gia.
Có thể thấy, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP đã thiết lập một khung pháp lý tương đối toàn diện cho bảo hiểm hưu trí bổ sung tại Việt Nam. Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, bảo hiểm hưu trí bổ sung, với tính linh hoạt, tự nguyện và gắn với thị trường, được kỳ vọng sẽ trở thành “trụ cột thứ ba” trong hệ thống an sinh, giúp người lao động nâng cao chất lượng cuộc sống khi hết tuổi lao động, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống bảo hiểm xã hội trong dài hạn.

Nguyễn Thị Tâm
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý