Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng sống cho người dân

Tạo khuôn khổ pháp lý mới từ yêu cầu thực tiễn
Trong thời gian qua, công tác quản lý, phát triển đô thị Thủ đô Hà Nội vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém và các “điểm nghẽn” kéo dài chưa được khắc phục. Nổi lên là tình trạng ùn tắc giao thông, ngập úng cục bộ, ô nhiễm môi trường; những bất cập trong bảo đảm an toàn đô thị, nhất là phòng cháy, chữa cháy; tác động ngày càng rõ của thiên tai, biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, công tác quy hoạch còn hạn chế, tình trạng lãng phí tài nguyên, vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng vẫn xảy ra. Đáng chú ý, các “điểm nghẽn” về thể chế, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách, đất đai và hợp tác công - tư, tiếp tục hạn chế khả năng huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho phát triển Thủ đô.
Việc sửa đổi Luật xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đồng thời đáp ứng đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn khi các quy định của pháp luật hiện hành đã bộc lộ hạn chế, chưa tạo đủ dư địa cho phát triển. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới, linh hoạt và phù hợp hơn được xem là điều kiện cần thiết để Thủ đô phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng nhằm hoàn thiện thể chế theo hướng đặc thù, vượt trội, đồng thời bảo đảm tính ổn định và tầm nhìn dài hạn phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 09 chương, 36 điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024) được xây dựng theo cách tiếp cận đổi mới, không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới; không chỉ phân quyền, phân cấp cho Thủ đô những nội dung cụ thể mà còn phải phân quyền để Thủ đô ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù để phù hợp với yêu cầu phát triển và vai trò của Thủ đô.
Phân quyền thực chất - nâng cao hiệu quả quản trị đô thị
Với cách tiếp cận toàn diện, đồng bộ và có trọng tâm, trọng điểm, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế phát triển của Hà Nội. Không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu, dự thảo Luật còn mở ra không gian phát triển mới, phù hợp với yêu cầu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa và đổi mới sáng tạo của cả nước.
Một điểm quan trọng trong định hướng xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) là bảo đảm sự cân bằng giữa “trao quyền” và “kiểm soát quyền lực”. Theo đó, các cơ chế, chính sách được thiết kế không chỉ nhằm mở rộng quyền chủ động cho chính quyền Thành phố Hà Nội, mà còn phải đi kèm với các yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm, kiểm tra, giám sát và giải trình trong quá trình thực hiện.
Tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng thực chất và toàn diện hơn. Thay vì phụ thuộc nhiều vào cơ chế xin ý kiến, phê duyệt từ cấp trên, chính quyền Thành phố được trao quyền quyết định nhiều vấn đề quan trọng trong quản lý và phát triển đô thị. Sự thay đổi này gắn liền với việc đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng pháp luật. Dự thảo không còn đi sâu vào các quy định chi tiết, mà chuyển sang thiết lập các nguyên tắc khung, làm cơ sở để chính quyền Thủ đô chủ động tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tiễn. Điều này vừa tạo ra không gian linh hoạt trong điều hành, vừa bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật trong dài hạn.
Bổ sung nhiều chính sách mới, mở rộng không gian phát triển
 Việc ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ tạo cơ chế cho chính quyền Thủ đô mà còn mang lại những tác động trực tiếp đối với người dân và doanh nghiệp. Thủ tục hành chính được đơn giản hóa sẽ giúp giảm thời gian, chi phí, môi trường đầu tư, kinh doanh trở nên thông thoáng hơn; hạ tầng đô thị được cải thiện; các dịch vụ công từng bước hiện đại hóa theo hướng chính quyền số và đô thị thông minh.
Dự thảo Luật cũng bổ sung nhiều cơ chế, chính sách mới nhằm tạo động lực phát triển, như cơ chế thí điểm chính sách, phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới cũng như các quy định về thu hồi đất phục vụ các dự án trọng điểm. Đồng thời, bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý (Điều 34) để xử lý các vi phạm khi tổ chức thi hành Luật. Đồng thời, xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật và các văn bản liên quan, trong trường hợp không tư lợi, đã tuân thủ đầy đủ các quy trình theo quy đinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại. Quy định này nhằm tạo hành lang pháp lý bảo đảm điều kiện thực thi hiệu quả, đồng thời khuyến khích tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của cán bộ, công chức, viên chức và cá nhân trong thi hành công vụ.
Đáng chú ý, dự thảo Luật đã quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thành phố Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm với 192 thẩm quyền được giao, trong đó có 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của pháp luật hiện hành. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền đô thị, đồng thời tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Với những đổi mới mang tính căn bản, Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua kỳ vọng không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế mà còn mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và xây dựng Thủ đô trở thành đô thị hiện đại, văn minh, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa và đổi mới sáng tạo của cả nước trong giai đoạn mới.
Chiều 08/4/2026, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng và Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đã trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trước Quốc hội. Dự kiến, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Vinh Nguyễn
Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý