Nâng cao tính thực chất của hoạt động đào tạo cơ bản cho người tham gia bán hàng đa cấp

Kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới.
Hoạt động bán hàng đa cấp là hoạt động nhạy cảm, dễ bị lợi dụng để biến tướng thành các hình thức thu lợi bất chính. Do đó, pháp luật quy định người tham gia bán hành đa cấp bắt buộc phải được đào tạo cơ bản về pháp luật, về đạo đức kinh doanh và các quy định của doanh nghiệp bán hàng đa cấp trước khi tham gia vào hoạt động đa cấp. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Công Thương, công tác đào tạo cơ bản trong thời gian qua chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Phần lớn các doanh nghiệp tổ chức đào tạo theo hình thức trực tuyến đơn giản, chủ yếu là cho học viên xem video ghi sẵn, thiếu tương tác và không có cơ chế kiểm tra, đánh giá thực chất. Tỷ lệ người học được đào tạo theo hình thức này chiếm tới hơn 98%, dẫn đến tình trạng người tham gia không nắm vững quy định pháp luật, dễ bị dẫn dắt hoặc vô tình vi phạm.
Do đó, Nghị định số 137/2026/NĐ-CP đã sửa đổi các quy định về đào tạo cơ bản trong hoạt động bán hàng đa cấp nhằm bảo đảm hoạt động đào tạo cơ bản diễn ra thực chất, người học thực sự nắm bắt được nội dung đào tạo để có nhận thức đúng đắn, đầy đủ khi tham gia vào hoạt động bán hàng đa cấp.
Về nội dung, thời lượng đào tạo
Nghị định 137/2026/NĐ-CP tiếp tục khẳng định đào tạo cơ bản là chương trình bắt buộc đối với tất cả người tham gia bán hàng đa cấp. Đáng chú ý, nội dung đào tạo được quy định cụ thể và mang tính nền tảng, bao gồm ba nhóm chính: pháp luật về bán hàng đa cấp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; chuẩn mực đạo đức trong hoạt động kinh doanh đa cấp; và các nội dung cơ bản của hợp đồng, quy tắc hoạt động, kế hoạch trả thưởng của doanh nghiệp. Thời lượng đào tạo tối thiểu là 06 giờ.
 
Quy định trách nhiệm của doanh nghiệp bán hàng đa cấp và người tham gia bán hàng đa cấp
Nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm của cả doanh nghiệp bán hàng đa cấp và người tham gia trong việc hoàn thành đào tạo. Theo đó, doanh nghiệp phải tổ chức đào tạo trong vòng 30 ngày làm việc kể từ khi ký hợp đồng vàkhông được thu bất kỳ khoản phí nào. Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm đánh giá mức độ hoàn thành chương trình đào tạo cơ bản của người tham gia bán hàng đa cấp và cấp xác nhận bằng văn bản cho từng người tham gia. Đồng thời, doanh nghiệp bán hàng đa cấp có trách nhiệm lưu trữ các tài liệu liên quan đến hoạt động đào tạo cơ bản cho người tham gia bán hàng đa cấp, bao gồm thời gian, cách thức, địa điểm (nếu có), đào tạo viên và kết quả đào tạo.
 Về phía người tham gia, cũng phải hoàn thành chương trình đào tạo trong cùng thời hạn này. Cơ chế ràng buộc hai chiều này giúp tránh tình trạng doanh nghiệp chậm trễ hoặc né tránh trách nhiệm đào tạo, đồng thời buộc người tham gia phải nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ học tập trước khi tham gia kinh doanh.
Nâng cao tiêu chuẩn đối với đào tạo viên
Theo quy định tại Nghị định 137/2026/NĐ-CP, chỉ những người được doanh nghiệp chỉ định làm đào tạo viên, đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, mới được thực hiện đào tạo. Theo đó, đào tạo viên phải đạt yêu cầu kiểm tra kiến thức pháp luật về bán hàng đa cấp và có quan hệ hợp đồng với doanh nghiệp và có hợp đồng lao động hoặc hợp đồng hợp tác đào tạo với doanh nghiệp bán hàng đa cấp.
Các trường hợp không được làm đào tạo viên, bao gồm: (i) Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc có tiền án về các tội sản xuất, buôn bán hàng giả, sản xuất, buôn bán hàng cấm, quảng cáo gian dối, lừa dối khách hàng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, chiếm giữ trái phép tài sản, tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp; (ii) Người nước ngoài không có giấy phép lao động tại Việt Nam; (iii)  người tham gia bán hàng đa cấp đã từng bị xử phạt do vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý vi phạm hành chính; hoặc các đối tượng đang giữ vị trí công chức, lực lượng vũ trang… ; (iv) Cá nhân từng giữ một trong các vai trò sau tại doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, giấy đăng ký tổ chức bán hàng đa cấp: Thành viên đối với công ty hợp danh, chủ sở hữu đối với doanh nghiệp tư nhân hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, thành viên đối với công ty trách nhiệm hữu hạn có từ hai thành viên trở lên, cổ đông đối với công ty cổ phần, người đại diện theo pháp luật, người quản lý doanh nghiệp; (iv) Cán bộ, công chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, liêm chính và chuyên nghiệp của đội ngũ đào tạo viên.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải công bố công khai danh sách đào tạo viên và chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động của họ. Đây là cơ chế quan trọng để tăng cường giám sát xã hội và trách nhiệm giải trình.
Đổi mới phương thức đào tạo từ xa
Trong bối cảnh chuyển đổi số, Nghị định cho phép áp dụng hình thức đào tạo từ xa, nhưng đi kèm với các yêu cầu kỹ thuật chặt chẽ nhằm đảm bảo tính thực chất. Cụ thể, hệ thống đào tạo phải đảm bảo: (i) Cung cấp thông tin về đào tạo viên, (ii) Có khả năng tương tác giữa học viên và đào tạo viên; (iii) Có cơ chế xác thực định danh học viên từ khi đăng nhập hệ thống đào tạo và duy trì trong suốt thời lượng đào tạo cơ bản; (iv) Ghi nhận và lưu trữ toàn bộ nhật ký học tập của học viên, bao gồm: thời gian đăng nhập, đăng xuất; thời lượng và tiến độ hoàn thành từng học phần; nội dung tương tác và kết quả kiểm tra đánh giá; (v) Đảm bảo các dữ liệu của chương trình đào tạo cơ bản có khả năng truy xuất để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Gắn đào tạo với cấp thẻ thành viên
Một điểm mới có tính ràng buộc cao là quy định doanh nghiệp chỉ được cấp thẻ thành viên cho những người đã hoàn thành chương trình đào tạo cơ bản. Điều này đồng nghĩa với việc đào tạo trở thành “điều kiện tiên quyết” để tham gia hoạt động đa cấp.
Thẻ thành viên cũng được quy định rõ nội dung thông tin, giúp tăng tính minh bạch và khả năng nhận diện của người tham gia. Đồng thời, doanh nghiệp phải công khai việc chấm dứt hiệu lực thẻ khi hợp đồng kết thúc, góp phần kiểm soát chặt chẽ mạng lưới kinh doanh.
Tăng cường kiểm tra, giám sát từ cơ quan nhà nước
Không chỉ dừng lại ở trách nhiệm của doanh nghiệp, Nghị định còn thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát ở cấp cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Các chương trình đào tạo kiến thức pháp luật phải được công nhận, có thời hạn hiệu lực và chịu sự kiểm tra định kỳ.
Người đã hoàn thành khóa đào tạo kiến thức pháp luật về bán hàng đa cấp được doanh nghiệp bán hàng đa cấp đăng ký tham gia kiểm tra kiến thức pháp luật về bán hàng đa cấp, kiến thức cho đầu mối tại địa phương do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức. Điểm bài kiểm tra phải đạt từ 80 điểm trở lên với hình thức trắc nghiệm hoặc từ 65 điểm trở lên đối với hình thức tự luận (trên thang điểm 100) mới đạt yêu cầu.
Việc sửa đổi các quy định về đào tạo cơ bản không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn góp phần định hình lại thị trường bán hàng đa cấp theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững. Khi người tham gia được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng, họ sẽ trở thành những chủ thể kinh doanh có trách nhiệm, góp phần nâng cao chất lượng toàn hệ thống.
Nghị định 137/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/7/2026./.

Nguyễn Thị Tâm
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý