Một số nội dung cần lưu ý trong xử phạt vi phạm trong lĩnh vực điện lực

1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh – bao trùm toàn bộ lĩnh vực điện
Nghị định áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hành vi vi phạm trong lĩnh vực điện lực trên lãnh thổ Việt Nam. Các lĩnh vực điều chỉnh bao gồm phát điện, truyền tải, phân phối điện, mua bán điện, sử dụng điện và bảo vệ công trình điện lực. So với quy định trước đây, quy định xử phạt tại Nghị định đã bao trùm toàn bộ hoạt động ngành điện, đặc biệt là quy định về thị trường điện cạnh tranh, cuất nhập khẩu điện.
2. Tăng mạnh mức xử phạt
Theo đó, Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức (Trước đây mức phạt tối đa với cá nhân là 50 triệu đồng, tối đa với tổ chức là 100 triệu đồng). Theo đó, các hình thức xử phạt chính gồm cảnh cáo và phạt tiền; hình thức xử phạt bổ sung phổ biến là tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm. Trong đa số trường hợp, mức phạt đối với tổ chức gấp 02 lần cá nhân.
3. Thời hiệu xử phạt
Một điểm đáng chú ý là quy định về thời hiệu xử phạt. Theo đó, thời hiệu xử phạt là 01 năm đối với hầu hết các hành vi vi phạm; riêng các hành vi trong lĩnh vực phát điện, xuất nhập khẩu điện và mua bán điện có thời hiệu xử phạt dài hơn, lên tới 02 năm.
4. Một số mức phạt cụ thể
Về hành vi vi phạm cụ thể, Nghị định phân loại cụ thể từng hành vi vi phạm thay vì quy định chung như trước. Tách rõ các nhóm: Giấy phép điện lực, năng lượng tái tạo, kỹ thuật – vận hành, mua bán điện, sử dụng điện, thị trường điện giúp các tổ chức, cá nhân có thẩm quyền dễ áp dụng trong thực tế, tránh chồng chéo, tùy tiện trong xử phạt. Tương ứng với các hành vi vi phạm, Nghị định quy định chi tiết nhiều mức xử phạt khác nhau.
Vi phạm về giấy phép hoạt động điện lực có mức xử phạt khá cao. Các hành vi “không phép” hoặc “sai phép” về giấy phép điện lực có mức xử phạt khá nặng, cho thấy nhà nước đang siết chặt vi phạm về giấy phép điện lực. Đây cũng là nhóm vi phạm phổ biến với nhiều mức xử phạt, cụ thể, hành vi hoạt động điện lực không có giấy phép hoặc hoạt động trong thời gian bị thu hồi giấy phép có thể bị phạt từ 170 triệu đồng đến 200 triệu đồng đối với tổ chức. Các hành vi gian dối hồ sơ, hoạt động sai phạm vi giấy phép cũng bị xử phạt từ 90 triệu đồng đến 160 triệu đồng; Không lưu giữ giấy phép: cảnh cáo; Không báo cáo, không điều chỉnh giấy phép: 5 – 20 triệu đồng; Cung cấp thông tin sai: 30 – 40 triệu đồng; Hoạt động sai phạm vi hoặc hết hạn giấy phép: 130 – 160 triệu đồng; Ngoài ra, còn bị buộc nộp lại toàn bộ lợi nhuận thu được trong thời gian vi phạm.
Quy định riêng cho năng lượng tái tạo. Bổ sung chế tài đối với: điện mặt trời mái nhà; điện gió. Theo đó hành vi không tháo dỡ công trình điện gió, điện mặt trời theo quy định có thể bị phạt tới 80–100 triệu đồng. Đối với điện mặt trời mái nhà, điện gió bị áp dụng biện pháp bổ sung: buộc tháo dỡ công trình; buộc hoàn thiện thủ tục pháp lý. Đây là nội dung hoàn toàn mới, phản ánh thực tế bùng nổ năng lượng tái tạo thời gian qua. Ngoài ra, trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, các hành vi không thực hiện thông báo hoặc đăng ký phát triển nguồn điện có thể bị cảnh cáo hoặc phạt từ 500 nghìn đồng đến 3 triệu đồng đối với hệ thống nhỏ; đối với hệ thống cấp trung áp trở lên, mức phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.
Trong hoạt động mua bán điện, bổ sung quy định bảo vệ người sử dụng điện (điểm mới mang tính xã hội): hành vi bán sai giá điện bị phạt từ 50–60 triệu đồng, Hợp đồng không đúng quy định: 100 – 120 triệu đồng; trong khi hành vi xuất, nhập khẩu điện trái phép có thể bị xử phạt từ 150–180 triệu đồng. Ngoài ra, tổ chức vi phạm còn phải hoàn trả toàn bộ số tiền thu sai cho khách hàng hoặc nộp vào ngân sách nhà nước nếu không xác định được đối tượng hoàn trả.
Đối với hành vi vi phạm trong sử dụng điện của người dân. Hành vi trộm cắp điện có thể bị phạt từ 4 triệu đồng đến 20 triệu đồng tùy theo giá trị điện năng bị chiếm đoạt; trường hợp từ 2 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hành vi thu tiền điện cao hơn quy định (chủ nhà trọ) đối với người thuê nhà bị phạt từ 20–30 triệu đồng. Cản trở kiểm tra điện: 3 – 5 triệu đồng; Tự ý sửa chữa hệ thống điện bị phạt từ 5 – 8 triệu đồng; Sử dụng điện sai mục đích bị phạt từ 3 – 5 triệu đồng.
Đối với hành vi không tuân thủ lệnh điều độ hệ thống điện có thể bị xử phạt rất nặng, lên tới 200 triệu đồng, do tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn hệ thống điện quốc gia. Nghị định bổ sung mới hành vi vi phạm liên quan đến quy định liên quan đến thị trường điện: Các vi phạm về thị trường điện, bảo mật thông tin hoặc can thiệp trái phép vào vận hành thị trường điện cũng có mức phạt cao từ 160–180 triệu đồng, cung cấp thông tin sai bị phạt từ 40 – 120 triệu đồng. Mức phạt này phù hợp với bối cảnh Việt Nam đang phát triển thị trường điện cạnh tranh
Việc ban hành Nghị định 133/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về điện lực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn vận hành hệ thống điện, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sử dụng điện. Nghị định có hiệu lực từ ngày 25/5/2026./.

Đinh Quỳnh Mây
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý