_20211114171230.png)
Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật và hòa giải ở cơ sở – Điểm sáng trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025, công tác tăng cường hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở và giải quyết mâu thuẫn ở khu vực nông thôn (Nội dung 04 thuộc Nội dung thành phần số 08) đã được Bộ Tư pháp và các địa phương triển khai đồng bộ, bài bản, đạt nhiều kết quả nổi bật, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, ý thức pháp luật của người dân và xây dựng nông thôn mới bền vững.
Hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường chỉ đạo, điều hành thống nhất
Thực hiện Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; Quyết định số 318/QĐ-TTg và Quyết định số 320/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã, huyện nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021–2025, Bộ Tư pháp đã chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn nhằm cụ thể hóa tiêu chí, chỉ tiêu “tiếp cận pháp luật” gắn với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), hòa giải ở cơ sở và trợ giúp pháp lý.
Nổi bật là việc ban hành Quyết định số 1723/QĐ-BTP ngày 15/8/2022 của Bộ Tư pháp nhằm hướng dẫn thống nhất nội dung, phương pháp đánh giá tiêu chí tiếp cận pháp luật trong xét, công nhận xã nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, huyện nông thôn mới và đô thị văn minh. Các nội dung này đã kịp thời cập nhật, điều chỉnh tại Quyết định số 1143/QĐ-BTP ngày 2/6/2024 của Bộ Tư pháp phù hợp với Quyết định số 211/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số tiêu chí, chỉ tiêu trong Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2021–2025.
Hằng năm, Bộ Tư pháp đều ban hành Kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, trong đó xác định rõ nhiệm vụ, giải pháp, tiến độ và trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ, đồng thời coi việc triển khai Nội dung 04 là nhiệm vụ trọng tâm của công tác PBGDPL, hòa giải ở cơ sở và đánh giá, công nhận xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên phạm vi toàn quốc. Trong 05 năm, Bộ Tư pháp đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, giải đáp, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho địa phương trong quá trình triển khai, tạo sự thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
Đẩy mạnh theo dõi, kiểm tra, giám sát, bảo đảm thực chất, hiệu quả
Song song với công tác chỉ đạo, điều hành, Bộ Tư pháp đặc biệt chú trọng hoạt động theo dõi, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện Nội dung 04. Bộ đã tổ chức nhiều đoàn kiểm tra, khảo sát tại các địa phương, tập trung vào việc đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và việc thực hiện các tiêu chí tiếp cận pháp luật trong xây dựng nông thôn mới. Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm chuyên đề nhằm trao đổi kinh nghiệm, thảo luận các khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thực hiện. Thông qua hoạt động kiểm tra, khảo sát và các diễn đàn chuyên môn, Bộ Tư pháp kịp thời nắm bắt tình hình thực tiễn tại cơ sở, hướng dẫn, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế, đồng thời lan tỏa các mô hình hay, cách làm hiệu quả. Kết quả kiểm tra, giám sát cho thấy, nhiệm vụ đánh giá, công nhận chuẩn tiếp cận pháp luật ngày càng nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền địa phương; việc tổ chức đánh giá tiêu chí tiếp cận pháp luật trong xét công nhận xã nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao cơ bản bảo đảm đúng quy trình, hồ sơ và thời hạn theo quy định.
Thực hiện Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; Quyết định số 318/QĐ-TTg và Quyết định số 320/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã, huyện nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021–2025, Bộ Tư pháp đã chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn nhằm cụ thể hóa tiêu chí, chỉ tiêu “tiếp cận pháp luật” gắn với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), hòa giải ở cơ sở và trợ giúp pháp lý.
Nổi bật là việc ban hành Quyết định số 1723/QĐ-BTP ngày 15/8/2022 của Bộ Tư pháp nhằm hướng dẫn thống nhất nội dung, phương pháp đánh giá tiêu chí tiếp cận pháp luật trong xét, công nhận xã nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, huyện nông thôn mới và đô thị văn minh. Các nội dung này đã kịp thời cập nhật, điều chỉnh tại Quyết định số 1143/QĐ-BTP ngày 2/6/2024 của Bộ Tư pháp phù hợp với Quyết định số 211/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số tiêu chí, chỉ tiêu trong Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2021–2025.
Hằng năm, Bộ Tư pháp đều ban hành Kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, trong đó xác định rõ nhiệm vụ, giải pháp, tiến độ và trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ, đồng thời coi việc triển khai Nội dung 04 là nhiệm vụ trọng tâm của công tác PBGDPL, hòa giải ở cơ sở và đánh giá, công nhận xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên phạm vi toàn quốc. Trong 05 năm, Bộ Tư pháp đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, giải đáp, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho địa phương trong quá trình triển khai, tạo sự thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
Đẩy mạnh theo dõi, kiểm tra, giám sát, bảo đảm thực chất, hiệu quả
Song song với công tác chỉ đạo, điều hành, Bộ Tư pháp đặc biệt chú trọng hoạt động theo dõi, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện Nội dung 04. Bộ đã tổ chức nhiều đoàn kiểm tra, khảo sát tại các địa phương, tập trung vào việc đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và việc thực hiện các tiêu chí tiếp cận pháp luật trong xây dựng nông thôn mới. Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm chuyên đề nhằm trao đổi kinh nghiệm, thảo luận các khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thực hiện. Thông qua hoạt động kiểm tra, khảo sát và các diễn đàn chuyên môn, Bộ Tư pháp kịp thời nắm bắt tình hình thực tiễn tại cơ sở, hướng dẫn, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế, đồng thời lan tỏa các mô hình hay, cách làm hiệu quả. Kết quả kiểm tra, giám sát cho thấy, nhiệm vụ đánh giá, công nhận chuẩn tiếp cận pháp luật ngày càng nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền địa phương; việc tổ chức đánh giá tiêu chí tiếp cận pháp luật trong xét công nhận xã nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao cơ bản bảo đảm đúng quy trình, hồ sơ và thời hạn theo quy định.
Truyền thông đa dạng, nâng cao nhận thức của cán bộ và người dân
Công tác thông tin, truyền thông được xác định là khâu then chốt nhằm nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận xã hội trong triển khai Nội dung 04. Bộ Tư pháp đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí trung ương và địa phương xây dựng, thực hiện nhiều bản tin, phóng sự, tọa đàm, chuyên mục tuyên truyền về tiếp cận pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật và hòa giải ở cơ sở. Các nội dung tuyên truyền được đăng tải thường xuyên trên Cổng Thông tin điện tử phổ biến, giáo dục pháp luật quốc gia góp phần cung cấp thông tin kịp thời, chính xác cho cán bộ, công chức và người dân. Nhiều tài liệu nghiệp vụ, sổ tay hướng dẫn, video bài giảng điện tử được biên soạn, phát hành rộng rãi, đặc biệt ưu tiên các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Một số kết quả nổi bật
Nhờ sự chỉ đạo thống nhất và triển khai đồng bộ, tỷ lệ xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên phạm vi cả nước luôn duy trì ở mức cao. Giai đoạn 2021–2024, tỷ lệ xã được công nhận đạt chuẩn tiếp cận pháp luật đạt tỷ lệ cao (từ 93%-95%). Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc gắn tiêu chí tiếp cận pháp luật với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, qua đó từng bước nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền cơ sở và khả năng tiếp cận pháp luật của người dân.
Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp tục được đổi mới về nội dung, hình thức, hướng mạnh về cơ sở và đối tượng thụ hưởng. Hầu hết UBND cấp xã đã ban hành kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm, xác định rõ nội dung trọng tâm, hình thức triển khai và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức. Hàng trăm nghìn cuộc phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, nhiều mô hình, cách làm sáng tạo đã được triển khai rộng khắp, góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ và nhân dân khu vực nông thôn. Kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được các địa phương quan tâm bố trí và tăng dần qua các năm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì và nhân rộng các mô hình hiệu quả.
Đồng thời, công tác hòa giải ở cơ sở tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư. Mạng lưới tổ hòa giải, hòa giải viên được củng cố, kiện toàn; tỷ lệ hòa giải thành giai đoạn 2021–2025 đạt mức cao, trên 82%. Thông qua hòa giải ở cơ sở, nhiều mâu thuẫn, tranh chấp được giải quyết kịp thời, góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giảm áp lực cho chính quyền và cơ quan tư pháp, đồng thời giữ gìn tình làng nghĩa xóm, bảo đảm an ninh trật tự ở khu vực nông thôn. Kinh phí cho công tác hòa giải cũng được quan tâm bố trí, từng bước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Việc triển khai hiệu quả Nội dung 04 thuộc Nội dung thành phần số 08 đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện toàn diện mục tiêu Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025, đặc biệt là mục tiêu nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần, bảo đảm quyền được thông tin pháp luật và quyền tiếp cận công lý của người dân nông thôn. Những kết quả đạt được tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm của Bộ, ngành Tư pháp trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho quá trình xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao theo hướng hiệu quả, bền vững và lấy người dân làm trung tâm./.
Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp tục được đổi mới về nội dung, hình thức, hướng mạnh về cơ sở và đối tượng thụ hưởng. Hầu hết UBND cấp xã đã ban hành kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm, xác định rõ nội dung trọng tâm, hình thức triển khai và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức. Hàng trăm nghìn cuộc phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, nhiều mô hình, cách làm sáng tạo đã được triển khai rộng khắp, góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ và nhân dân khu vực nông thôn. Kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được các địa phương quan tâm bố trí và tăng dần qua các năm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì và nhân rộng các mô hình hiệu quả.
Đồng thời, công tác hòa giải ở cơ sở tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư. Mạng lưới tổ hòa giải, hòa giải viên được củng cố, kiện toàn; tỷ lệ hòa giải thành giai đoạn 2021–2025 đạt mức cao, trên 82%. Thông qua hòa giải ở cơ sở, nhiều mâu thuẫn, tranh chấp được giải quyết kịp thời, góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giảm áp lực cho chính quyền và cơ quan tư pháp, đồng thời giữ gìn tình làng nghĩa xóm, bảo đảm an ninh trật tự ở khu vực nông thôn. Kinh phí cho công tác hòa giải cũng được quan tâm bố trí, từng bước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Việc triển khai hiệu quả Nội dung 04 thuộc Nội dung thành phần số 08 đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện toàn diện mục tiêu Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025, đặc biệt là mục tiêu nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần, bảo đảm quyền được thông tin pháp luật và quyền tiếp cận công lý của người dân nông thôn. Những kết quả đạt được tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm của Bộ, ngành Tư pháp trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho quá trình xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao theo hướng hiệu quả, bền vững và lấy người dân làm trung tâm./.
Nguyễn Thị Tâm
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp