Đơn giản hóa thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận chính sách pháp luật nhân văn của Nhà nước

Ngày 15/11/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Nghị quyết đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với các bộ, ngành, địa phương trong việc thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ giấy bằng việc khai thác, sử dụng thông tin sẵn có từ các cơ sở dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống thông tin, phục vụ hiệu quả công tác giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.
          Đối với lĩnh vực trợ giúp pháp lý – lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân, nhất là các nhóm yếu thế thì việc triển khai Nghị quyết số 66/2025/NQ-CP được Bộ Tư pháp xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cần được tổ chức thực hiện kịp thời, đồng bộ và hiệu quả. Trên cơ sở đó, ngày 31/12/2025, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 3791/QĐ-BTP về việc công bố thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Theo Quyết định số 3791/QĐ-BTP, thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý đã được công bố trước đây tại Quyết định số 2006/QĐ-BTP ngày 30/6/2025 được rà soát, điều chỉnh theo hướng phù hợp với yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Danh mục thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung được ban hành kèm theo Phụ lục của Quyết định. Thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý là thủ tục “Yêu cầu trợ giúp pháp lý”. Nội dung sửa đổi tập trung vào việc đơn giản hóa thành phần hồ sơ, tăng cường khai thác, sử dụng thông tin từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đặc biệt là Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử. Theo đó, trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, Chi nhánh của Trung tâm hoặc tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý có trách nhiệm khai thác, sử dụng thông tin tại Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử để thay thế giấy khai sinh của trẻ em. Trường hợp không khai thác được hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác, việc xử lý được thực hiện như sau:
  - Trường hợp hồ sơ thủ tục hành chính nộp trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, người có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính phải có thông báo yêu cầu bổ sung, hoàn thiện hồ sơ cho người nộp hồ sơ không muộn hơn 08 giờ làm việc kể từ khi Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tiếp nhận hồ sơ. Việc thông báo được thực hiện bằng một hoặc nhiều phương thức: gửi đến tài khoản cá nhân trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc trên VNeID; gửi tin nhắn hoặc liên hệ qua số điện thoại; đồng thời hướng dẫn người nộp hồ sơ liên hệ với cơ quan có thẩm quyền cập nhật, điều chỉnh dữ liệu.
- Trường hợp hồ sơ thủ tục hành chính nộp trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính, người có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính gửi Phiếu yêu cầu bổ sung, hoàn thiện hồ sơ cho người nộp hồ sơ trong thời hạn không quá 01 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ; thực hiện việc số hóa phục vụ giải quyết thủ tục hành chính; đồng thời hướng dẫn người nộp hồ sơ liên hệ với cơ quan có thẩm quyền cập nhật, điều chỉnh dữ liệu.
          Việc sửa đổi, bổ sung thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý theo hướng khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử không chỉ góp phần giảm giấy tờ mà còn nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Quyết định số 3791/QĐ-BTP ngày 31/12/2025 cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương tổ chức triển khai thống nhất việc công bố, cập nhật thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý theo quy định. Trên cơ sở Quyết định số 3791/QĐ-BTP, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố có trách nhiệm công bố thủ tục hành chính được sửa đổi bổ sung, Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố chỉ đạo, thực hiện; cập nhật đầy đủ, kịp thời trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính và Cổng Dịch vụ công của địa phương; đồng thời tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền để người dân biết, tiếp cận và sử dụng dịch vụ trợ giúp pháp lý.
          Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý có ý nghĩa thiết thực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm. Đặc biệt, đối với người nghèo, người có công với cách mạng, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, trẻ em, người cao tuổi và các nhóm yếu thế khác, những cải cách này giúp giảm bớt rào cản về thủ tục, giấy tờ, tạo điều kiện để họ tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý một cách thuận lợi, kịp thời và hiệu quả hơn. Quyết định số 3791/QĐ-BTP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026. Việc triển khai nghiêm túc, đồng bộ Quyết định này cùng với các văn bản chỉ đạo của Trung ương và Chính phủ sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng công tác trợ giúp pháp lý, thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, qua đó tăng cường niềm tin của người dân đối với các cơ quan nhà nước và hệ thống pháp luật.
          Trong thời gian tới, Bộ Tư pháp và các địa phương tiếp tục rà soát, đánh giá việc thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc để kiến nghị sửa đổi, bổ sung phù hợp với yêu cầu thực tiễn; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, hướng tới mục tiêu xây dựng nền trợ giúp pháp lý hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.