Đánh giá chất lượng trợ giúp pháp lý - Chìa khóa nâng cao hiệu quả tiếp cận công lý cho người được trợ giúp pháp lý

Từ những ngày đầu hình thành, hệ thống trợ giúp pháp lý của Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, với mạng lưới các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý trải rộng khắp cả nước. Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, trợ giúp pháp lý được xác định là dịch vụ pháp lý miễn phí do Nhà nước bảo đảm nhằm giúp người yếu thế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, qua đó thực hiện quyền tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.
Qua nhiều năm triển khai, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý đã tăng trưởng đáng kể, phản ánh nhu cầu ngày càng cao của người dân trong việc được bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Cùng với sự tăng trưởng về số lượng, yêu cầu về chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý cũng được đặt ra ở một tầm cao mới. Người dân không chỉ cần được tiếp cận trợ giúp pháp lý mà còn mong muốn nhận được sự hỗ trợ thực sự hiệu quả, chuyên nghiệp và kịp thời.
Trong bối cảnh đó, việc đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý không còn là vấn đề mang tính kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành một công cụ quản lý chiến lược, góp phần quyết định đến sự phát triển bền vững của toàn bộ hệ thống trợ giúp pháp lý.

Hiệu quả của chính sách trợ giúp pháp lý không thể chỉ được đong đếm bằng con số vụ việc đã thực hiện. Một vụ việc trợ giúp pháp lý chỉ thực sự có ý nghĩa khi việc tư vấn, bào chữa, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp được thực hiện đúng pháp luật, đúng quy trình, đúng thời điểm và hướng đến mục tiêu bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.
Để các vụ việc trợ giúp pháp lý khi thực hiện đều đảm bảo tính chuyên môn, chuyên nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý, đảm bảo quy trình thực hiện trợ giúp pháp lý được tuân thủ nghiêm túc, thì cơ chế đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý một cách khoa học và toàn diện là một điều cần thiết, làm "thước đo" phản ánh mức độ chuyên nghiệp, trách nhiệm và hiệu quả của cả hệ thống trợ giúp pháp lý từ trung ương đến địa phương.

Đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý không chỉ đơn thuần là hoạt động chuyên môn nghiệp vụ mà còn mang ý nghĩa quản lý nhà nước sâu sắc. Thông qua việc áp dụng hệ thống tiêu chí, thang điểm và quy trình, cơ quan quản lý có thể có cái nhìn khách quan, toàn diện về thực trạng chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý tại từng địa phương, từng tổ chức và từng cá nhân thực hiện.
Công tác đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý không nhằm mục đích "xếp hạng" hay "phân loại" vụ việc một cách máy móc. Ý nghĩa quan trọng nhất của nó nằm ở khả năng phát hiện kịp thời những hạn chế, thiếu sót trong quá trình thực hiện trợ giúp pháp lý. Qua đó, cơ quan quản lý có cơ sở để đưa ra các biện pháp khắc phục, bổ sung kịp thời, tránh để những sai sót tương tự tái diễn.
Hơn nữa, kết quả đánh giá chất lượng là căn cứ quan trọng cho công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đặc biệt là đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Những điểm yếu được chỉ ra từ quá trình đánh giá sẽ trở thành nội dung trọng tâm trong các khóa tập huấn, giúp người thực hiện trợ giúp pháp lý rút kinh nghiệm và hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp của mình.
Không chỉ dừng lại ở đó, công tác đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý còn góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và kỷ luật công vụ trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Khi mỗi vụ việc đều được đánh giá theo tiêu chí rõ ràng, người thực hiện trợ giúp pháp lý sẽ có ý thức trách nhiệm cao hơn trong từng hành động, từng quyết định nghề nghiệp của mình. Điều này tạo nên sự chuyển biến tích cực trong văn hóa làm việc và tinh thần phục vụ người dân.
Cuối cùng, một hệ thống đánh giá chất lượng minh bạch và hiệu quả sẽ góp phần tăng cường niềm tin của người dân đối với hệ thống trợ giúp pháp lý của Nhà nước. Khi người dân biết rằng mỗi vụ việc đều được giám sát, đánh giá nghiêm túc, họ sẽ an tâm hơn khi tìm đến dịch vụ trợ giúp pháp lý và tin tưởng vào chất lượng hỗ trợ mà mình nhận được.

Một trong những điểm mấu chốt trong công tác đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý chính là việc xây dựng và áp dụng hệ thống tiêu chí thống nhất. Hệ thống tiêu chí này tập trung vào ba nhóm nội dung cốt lõi, tạo nên bức tranh đánh giá toàn diện về chất lượng mỗi vụ việc.
Nhóm tiêu chí thứ nhất liên quan đến việc thực hiện trợ giúp pháp lý, bao gồm việc tuân thủ quy trình, thủ tục theo quy định của pháp luật, tính chính xác và đầy đủ của các tài liệu pháp lý được lập, cũng như tính kịp thời trong từng bước thực hiện. Đây là nhóm tiêu chí mang tính khách quan cao, có thể kiểm chứng cụ thể thông qua hồ sơ vụ việc.
Nhóm tiêu chí thứ hai tập trung vào trách nhiệm nghề nghiệp của người thực hiện trợ giúp pháp lý. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, tiêu chí này còn đánh giá thái độ phục vụ, kỹ năng giao tiếp, khả năng lắng nghe và thấu hiểu hoàn cảnh của người được trợ giúp. Đây là những yếu tố quyết định không nhỏ đến hiệu quả cuối cùng của mỗi vụ việc trợ giúp pháp lý.
Nhóm tiêu chí thứ ba, và cũng là điểm đặc biệt quan trọng, đó là mức độ hài lòng của người được trợ giúp pháp lý. Việc đưa ý kiến phản hồi của người dân vào tiêu chí đánh giá thể hiện rõ định hướng lấy người dân làm trung tâm của chính sách trợ giúp pháp lý. Người được trợ giúp chính là người trực tiếp thụ hưởng dịch vụ, do đó đánh giá của họ có giá trị tham khảo rất lớn trong việc đo lường chất lượng thực tế của vụ việc.
Cách tiếp cận đa chiều này cho phép việc đánh giá không chỉ dừng lại ở kiểm tra hồ sơ, thủ tục mang tính hình thức, mà còn xem xét chiều sâu của hoạt động trợ giúp pháp lý. Kết quả là một bức tranh toàn diện về chất lượng vụ việc, từ khâu chuẩn bị, thực hiện cho đến kết quả cuối cùng mà người được trợ giúp nhận được.

Bên cạnh hệ thống tiêu chí, quy trình đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý cũng cần đi theo các bước chặt chẽ, khoa học. Quy trình bắt đầu từ việc xác định căn cứ pháp lý và đối tượng cần đánh giá, tiếp đến là xây dựng kế hoạch cụ thể với thời gian, địa điểm và phạm vi đánh giá rõ ràng.
Bước tiếp theo là tổ chức thực hiện đánh giá, bao gồm việc thu thập hồ sơ, tài liệu, phỏng vấn người thực hiện trợ giúp pháp lý và người được trợ giúp nếu cần thiết. Sau khi thu thập đầy đủ thông tin, công đoạn chấm điểm và xếp loại được tiến hành dựa trên thang điểm và tiêu chí đã được quy định thống nhất.
Cuối cùng, kết quả đánh giá được lập thành báo cáo chính thức, trong đó nêu rõ điểm mạnh, điểm yếu của từng vụ việc, những bài học kinh nghiệm rút ra, cũng như các kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý trong thời gian tới. Toàn bộ hồ sơ đánh giá được lưu trữ theo quy định, tạo cơ sở dữ liệu quý giá cho công tác quản lý và nghiên cứu sau này.
Quy trình này không chỉ giúp chuẩn hóa hoạt động đánh giá trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm tính thống nhất trong cách thức triển khai, mà còn tạo điều kiện để các địa phương chủ động, linh hoạt vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mình. Việc phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể như Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Tư pháp và tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tránh chồng chéo và bảo đảm tính khách quan trong quá trình đánh giá.

Có thể khẳng định rằng, đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý không phải là khâu hậu kiểm mang tính hình thức hay áp đặt, mà là một mắt xích quan trọng trong chu trình bảo đảm và nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý. Khi được thực hiện nghiêm túc, thường xuyên và thực chất, công tác này sẽ tạo động lực mạnh mẽ để người thực hiện trợ giúp pháp lý không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của mình.
Đồng thời, kết quả đánh giá chất lượng cung cấp cho cơ quan quản lý những căn cứ khoa học, thực tiễn để hoàn thiện chính sách, điều chỉnh cơ chế hoạt động và phân bổ nguồn lực một cách hợp lý hơn. Những địa phương, tổ chức có chất lượng trợ giúp pháp lý tốt sẽ được ghi nhận, động viên và tạo điều kiện để tiếp tục phát huy. Ngược lại, những nơi còn hạn chế sẽ nhận được sự quan tâm, hỗ trợ cụ thể để khắc phục và nâng cao chất lượng.
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vai trò của trợ giúp pháp lý càng trở nên quan trọng, không thể thiếu để bảo đảm nguyên tắc "không ai bị bỏ lại phía sau" trong tiếp cận công lý, đặc biệt là đối với những người yếu thế, những người có hoàn cảnh khó khăn trong xã hội.
Đáng chú ý, Nghị định số 121/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp đã tạo ra bước chuyển quan trọng trong công tác đánh giá, thẩm định chất lượng trợ giúp pháp lý. Theo Điều 26 Nghị định này, thẩm quyền tổ chức thẩm định, đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý – vốn được Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 giao cho Bộ Tư pháp – nay được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Việc phân quyền này thể hiện rõ chủ trương tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ và gắn trách nhiệm cho địa phương trong quản lý chất lượng trợ giúp pháp lý. Quy định mới giúp công tác đánh giá, thẩm định chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý được triển khai sát thực tiễn hơn, phù hợp với điều kiện, đặc thù của từng địa phương; đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền cấp tỉnh trong việc bảo đảm chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý. Đây cũng là cơ sở quan trọng để đổi mới phương thức đánh giá theo hướng thực chất, tránh hình thức, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.
Việc tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác đánh giá chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý chính là một trong những giải pháp chiến lược quan trọng. Đây là chìa khóa để mở ra cánh cửa công lý rộng mở hơn, đảm bảo mỗi công dân, dù ở hoàn cảnh nào, đều có thể bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách công bằng, kịp thời và hiệu quả.