Luật Dân số năm 2025 đánh dấu sự thay đổi căn bản trong chính sách dân số của Việt Nam

Luật Dân số năm 2025 gồm 8 chương, 30 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 và tập trung quy định về duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số. Trong đó có nhiều nội dung và điểm mới có ý nghĩa quan trọng đối với công tác dân số trước yêu cầu mới.
1. Lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ 07 tháng
Để duy trì mức sinh thay thế, Luật quy định trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 07 tháng, lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Bên cạnh đó, Nhà nước hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế, phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi; ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 02 con đẻ trở lên. Ngoài ra, căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chính quyền địa phương cấp tỉnh quy định mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ do Chính phủ quy định.
2. Phát huy vai trò của hương ước, quy ước trong giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh
Luật quy định khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư; đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai và việc đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh này thực hiện theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.
3. Khuyến khích cấp học bổng hoặc hỗ trợ học phí cho người học chuyên ngành lão khoa
Để thích ứng với già hóa dân số, Luật quy định về các nội dung liên quan đến chủ động chuẩn bị cho tuổi già như chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; tham gia học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng để duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội; cũng như tham gia các hoạt động hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi.
Đối với chăm sóc người cao tuổi, thực hiện phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc người cao tuổi như tự chăm sóc, chăm sóc tại nhà và cộng đồng; quy định phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi.
Đặc biệt khuyến khích tổ chức, cá nhân cấp học bổng hoặc hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí cho người học để phát triển chuyên ngành lão khoa.
4. Quy định các giải pháp nâng cao chất lượng dân số
Theo đó, khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn; khuyến khích khám sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh theo danh mục bệnh cần sàng lọc. Kinh phí sàng lọc được hỗ trợ từ nguồn ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế theo lộ trình tăng mức đóng bảo hiểm y tế và các nguồn kinh phí hợp pháp khác.
Cá nhân, cặp vợ chồng được quyền tiếp cận đầy đủ, bình đẳng và không bị phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản; tự đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện và tôn trọng quyền, lợi ích của cá nhân. Dự phòng vô sinh thực hiện theo quy định của pháp luật về phòng bệnh, pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh; điều trị vô sinh thực hiện theo quy định của pháp luật về phòng bệnh, pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh và pháp luật về bảo hiểm y tế.
5. Tăng cường truyền thông, vận động, giáo dục về dân số
Luật dành một chương để quy định về công tác truyền thông, vận động, giáo dục về dân số. Theo đó, ưu tiên truyền thông, vận động, giáo dục nọi dung phù hợp về dân số cho các đối tượng là người chưa thành niên, người trong độ tuổi sinh sản, người cao tuổi, người di cư, người khuyết tật, người có nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, người dân tộc thiểu số, đặc biệt là người dân tộc thiểu số rất ít người, người sử dụng lao động. truyền thông, vận động, giáo dục qua hình thức trực tiếp; gián tiếp thông qua phương tiện truyền thông; chiến dịch, sự kiện, triển lãm, cuộc thi về dân số và hình thức khác.
Nội dung truyền thông là đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân số; vai trò của cá nhân, cặp vợ chồng trong việc sinh con để bảo đảm phát triển bền vững đất nước và hạnh phúc của người dân; khuyến khích kết hôn, sinh con để duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, hệ lụy của việc mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số, chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ…
6. Ngày Dân số Việt Nam
Ngày 26 tháng 12 hằng năm được Luật quy định là ngày Dân số Việt Nam. Đồng thời tháng hành động quốc gia về dân số là tháng 12 hằng năm.
7. Các hành vi bị nghiêm cấm trong công tác dân số
Luật nghiêm cấm các hành vi tuyên truyền, phổ biến hoặc đưa thông tin có nội dung sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về dân số; cản trở việc tuyên truyền, giáo dục, vận động phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, kế hoạch hóa gia đình, tiếp cận dịch vụ dân số; lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính; cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con; kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số; nhân bản vô tính người.