Một số điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo

Đây là đạo luật có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, trách nhiệm của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thực thi công vụ.
Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là bổ sung hình thức tiếp công dân trực tuyến bên cạnh hình thức tiếp công dân trực tiếp truyền thống. Bên cạnh đó, Luật tiếp tục chuẩn hóa thông tin của công dân khi đến thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, yêu cầu nêu rõ họ tên, địa chỉ, số căn cước hoặc giấy chứng nhận căn cước, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu; trường hợp ủy quyền thì phải có văn bản ủy quyền hợp pháp; có đơn hoặc trình bày rõ ràng nội dung khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết cho việc tiếp nhận, thụ lý vụ việc. Quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch, hạn chế tình trạng khiếu nại, tố cáo nặc danh, không đủ căn cứ pháp lý để xử lý.
Luật cũng làm rõ trách nhiệm tiếp công dân ở cấp xã, xác định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là người trực tiếp phụ trách công tác tiếp công dân ở cấp xã; quy định cụ thể số ngày tiếp công dân trực tiếp tại tại địa điểm tiếp công dân ít nhất 02 ngày trong 01 tháng, cũng như việc phân công đơn vị tham mưu, theo dõi, đôn đốc giải quyết vụ việc. Việc tiếp công dân của cấp ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu được thực hiện tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu hoặc địa điểm tiếp công dân do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định. Đây là điểm mới có ý nghĩa thực tiễn, góp phần nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền cơ sở – nơi trực tiếp, thường xuyên tiếp xúc và giải quyết các kiến nghị của Nhân dân.
Ngoài ra, Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về tổ chức tiếp công dân tại cơ quan hành chính nhà nước, tiếp công dân của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp; đồng thời bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, tinh gọn mô hình tổ chức, bảo đảm thống nhất với chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và chính quyền địa phương.
Đối với Luật Khiếu nại, Luật sửa đổi, bổ sung đã làm rõ hơn khái niệm khiếu nại, người khiếu nại và rút khiếu nại; bổ sung quy định về tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại; sửa đổi, bổ sung quy định về rút khiếu nại. Cụ thể, người khiếu nại có thể rút toàn bộ nội dung khiếu nại hoặc một phần nội dung khiếu nại tại bất cứ thời điểm nào trong quá trình khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Nội dung khiếu nại đã rút sẽ không được xem xét, giải quyết lại, trừ trường hợp có căn cứ xác định người khiếu nại rút khiếu nại là do bị ép buộc, đe dọa.
Một điểm mới đáng chú ý khác là làm rõ thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, cũng như thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai của các chủ thể có liên quan. Theo đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, của người đứng đầu cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, của công chức, viên chức do mình quản lý trực tiếp. Giải quyết khiếu nại lần hai đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Thủ trưởng cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết. Các quy định này góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong giải quyết khiếu nại hành chính.
Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định, trường hợp người khiếu nại đã được mời đối thoại nhưng không tham gia đối thoại mà không có lý do chính đáng thì người giải quyết khiếu nại vẫn tiếp tục giải quyết khiếu nại.
Đối với Luật Tố cáo, Luật sửa đổi, bổ sung đã tập trung hoàn thiện các quy định về thẩm quyền giải quyết tố cáo, nhất là ở cấp xã và cấp tỉnh, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương và thực tiễn quản lý cán bộ, công chức, viên chức.
Luật bổ sung quy định cho phép xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức tại thời điểm có hành vi vi phạm, khắc phục khoảng trống pháp lý trong trường hợp tổ chức, cá nhân có sự thay đổi về tổ chức, nhân sự. Cụ thể, Bộ trưởng, người đứng đầu cơ quan ngang Bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức tại thời điểm có hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền quản lý của mình mà không thuộc các trường hợp quy định tại các khoản 3, 4, 5 và 6 Điều 12 của Luật Tố cáo..
Đồng thời, Luật quy định rõ vai trò, trách nhiệm của Tổng Thanh tra Chính phủ trong việc tiếp nhận, xác minh, kiến nghị xử lý tố cáo thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ; thẩm quyền giải quyết tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ trong Viện kiểm sát nhân dân.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.