_20211114171230.png)
Dự thảo Luật sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý: Từng bước tiếp cận mô hình luật khung theo tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW
Tầm vóc và định hướng chiến lược của Nghị quyết số 66-NQ/TW trong kỷ nguyên mới
Ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới về kỹ thuật lập pháp, mà còn khẳng định sự chuyển biến căn bản trong tư duy xây dựng pháp luật, xác định pháp luật là một trong những động lực then chốt thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Trong đó, một nội dung đáng chú ý là quan điểm chỉ đạo về phạm vi và mức độ quy định của luật. Theo Nghị quyết, bên cạnh một số bộ luật, luật liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân và tố tụng tư pháp cần được quy định cụ thể, thì về cơ bản, các luật khác—đặc biệt là những luật điều chỉnh các lĩnh vực kiến tạo phát triển—chỉ tập trung quy định các vấn đề mang tính khung và nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đối với những nội dung thường xuyên biến động trong thực tiễn, Nghị quyết định hướng giao Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 66 vào Dự thảo Luật sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017
Trong bối cảnh đó, lĩnh vực trợ giúp pháp lý – với vai trò là một thiết chế quan trọng bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người nghèo và các nhóm yếu thế khác – cũng đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy lập pháp và phương thức tổ chức thực hiện. Theo định hướng này, việc sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 tập trung vào các nội dung cốt lõi, mang tính nguyên tắc, qua đó tạo nền tảng cho việc hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý trong giai đoạn mới. Dự thảo Luật được thiết kế theo hướng ngắn gọn, làm rõ và mở rộng các nguyên tắc, chính sách lớn; đồng thời, những vấn đề mang tính quy trình và kỹ thuật như tiếp nhận vụ việc, trình tự thực hiện trợ giúp pháp lý, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý được giao cho Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết, bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với yêu cầu thực tiễn của từng giai đoạn.
Cụ thể, một số nội dung trước đây được luật hoá cụ thể trong Luật TGPL năm 2017 như: hồ sơ bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý (khoản 2 Điều 21); thời hạn xem xét bổ nhiệm và cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý (khoản 4 Điều 21); hồ sơ, quy trình miễn nhiệm, thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý (Điều 22); thời hạn cử người thực hiện trợ giúp pháp lý trong các vụ việc: trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng (khoản 2 Điều 31), vụ việc tư vấn pháp luật (khoản 2 Điều 32), vụ việc trợ giúp pháp lý đại diện ngoài tố tụng (khoản 2 Điều 33); quy trình phối hợp xác minh vụ việc trợ giúp pháp lý (Điều 34); quy trình giải quyết kiến nghị trong hoạt động trợ giúp pháp lý (Điều 36) hiện nay đã được dự thảo Luật sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 điều chỉnh theo hướng tinh hơn, không quy định cứng trong luật mà giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết. Có thể nói rằng, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý là minh chứng rõ nét cho việc quán triệt và cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW trong hoạt động lập pháp.
Hướng tới một hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi vì người dân
Việc giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung cụ thể không chỉ bảo đảm tính kịp thời, linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách trước những biến động thực tiễn, mà còn tăng cường vai trò, trách nhiệm của cơ quan hành pháp trong công tác quản lý nhà nước. Đặc thù của hoạt động trợ giúp pháp lý là tính sát thực với đời sống dân sinh, trực tiếp tác động đến quyền lợi của các đối tượng yếu thế. Do đó, cơ chế này giúp loại bỏ những rào cản về sự chậm trễ hoặc thiếu linh hoạt trong vận dụng quy định – vốn là những yếu tố gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Khi các quy định về quy trình, thủ tục được giao cho Chính phủ, việc điều chỉnh sẽ diễn ra nhanh chóng hơn thông qua hình thức là các Nghị định, thay vì phải chờ đợi một quy trình sửa đổi Luật tại Quốc hội vốn mất nhiều thời gian.
Dưới góc độ lập pháp, việc định hướng sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 theo mô hình “luật khung” là giải pháp tối ưu nhằm khắc phục tình trạng luật hóa quá chi tiết các nội dung mang tính kỹ thuật, gây khó khăn cho công tác thực thi hoặc dẫn đến tình trạng phải sửa đổi, bổ sung luật thường xuyên. Cơ chế này cho phép Chính phủ chủ động ban hành, điều chỉnh các văn bản hướng dẫn dưới luật một cách linh hoạt trong phạm vi thẩm quyền, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật nhưng vẫn đáp ứng trọn vẹn các yêu cầu phát sinh từ thực tiễn khách quan.
Nhìn rộng hơn, việc sửa đổi Luật TGPL trong mối tương quan với Nghị quyết số 66-NQ/TW là một phần trong chiến lược xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là phải có những đạo luật "đúng" và "trúng". Một đạo luật "đúng" là đạo luật tuân thủ các nguyên tắc hiến định, bảo vệ quyền con người. Một đạo luật "trúng" là đạo luật giải quyết được các nút thắt của thực tế, kiến tạo không gian cho sự phát triển. Luật TGPL sửa đổi theo hướng luật khung chính là lời giải cho bài toán này: nó đủ ổn định để định hướng lâu dài, nhưng cũng đủ "mở" để thích ứng với biến động.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với công tác hoàn thiện thể chế không chỉ dừng lại ở số lượng, mà tập trung cốt lõi vào chất lượng hệ thống pháp luật. Các đạo luật cần đảm bảo được giá trị định hướng chiến lược dài hạn, đồng thời tạo dư địa linh hoạt để thích ứng kịp thời với những chuyển biến của thực tiễn đời sống xã hội. Việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 theo hướng "luật khung" và quy định Chính phủ quy định chi tiết là giải pháp cụ thể nhằm hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW. Đây là bước đi trọng tâm nhằm xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi, lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm, góp phần tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
Ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới về kỹ thuật lập pháp, mà còn khẳng định sự chuyển biến căn bản trong tư duy xây dựng pháp luật, xác định pháp luật là một trong những động lực then chốt thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Trong đó, một nội dung đáng chú ý là quan điểm chỉ đạo về phạm vi và mức độ quy định của luật. Theo Nghị quyết, bên cạnh một số bộ luật, luật liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân và tố tụng tư pháp cần được quy định cụ thể, thì về cơ bản, các luật khác—đặc biệt là những luật điều chỉnh các lĩnh vực kiến tạo phát triển—chỉ tập trung quy định các vấn đề mang tính khung và nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đối với những nội dung thường xuyên biến động trong thực tiễn, Nghị quyết định hướng giao Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 66 vào Dự thảo Luật sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017
Trong bối cảnh đó, lĩnh vực trợ giúp pháp lý – với vai trò là một thiết chế quan trọng bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người nghèo và các nhóm yếu thế khác – cũng đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy lập pháp và phương thức tổ chức thực hiện. Theo định hướng này, việc sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 tập trung vào các nội dung cốt lõi, mang tính nguyên tắc, qua đó tạo nền tảng cho việc hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý trong giai đoạn mới. Dự thảo Luật được thiết kế theo hướng ngắn gọn, làm rõ và mở rộng các nguyên tắc, chính sách lớn; đồng thời, những vấn đề mang tính quy trình và kỹ thuật như tiếp nhận vụ việc, trình tự thực hiện trợ giúp pháp lý, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý được giao cho Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết, bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với yêu cầu thực tiễn của từng giai đoạn.
Cụ thể, một số nội dung trước đây được luật hoá cụ thể trong Luật TGPL năm 2017 như: hồ sơ bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý (khoản 2 Điều 21); thời hạn xem xét bổ nhiệm và cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý (khoản 4 Điều 21); hồ sơ, quy trình miễn nhiệm, thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý (Điều 22); thời hạn cử người thực hiện trợ giúp pháp lý trong các vụ việc: trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng (khoản 2 Điều 31), vụ việc tư vấn pháp luật (khoản 2 Điều 32), vụ việc trợ giúp pháp lý đại diện ngoài tố tụng (khoản 2 Điều 33); quy trình phối hợp xác minh vụ việc trợ giúp pháp lý (Điều 34); quy trình giải quyết kiến nghị trong hoạt động trợ giúp pháp lý (Điều 36) hiện nay đã được dự thảo Luật sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 điều chỉnh theo hướng tinh hơn, không quy định cứng trong luật mà giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết. Có thể nói rằng, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý là minh chứng rõ nét cho việc quán triệt và cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW trong hoạt động lập pháp.
Hướng tới một hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi vì người dân
Việc giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung cụ thể không chỉ bảo đảm tính kịp thời, linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách trước những biến động thực tiễn, mà còn tăng cường vai trò, trách nhiệm của cơ quan hành pháp trong công tác quản lý nhà nước. Đặc thù của hoạt động trợ giúp pháp lý là tính sát thực với đời sống dân sinh, trực tiếp tác động đến quyền lợi của các đối tượng yếu thế. Do đó, cơ chế này giúp loại bỏ những rào cản về sự chậm trễ hoặc thiếu linh hoạt trong vận dụng quy định – vốn là những yếu tố gây ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Khi các quy định về quy trình, thủ tục được giao cho Chính phủ, việc điều chỉnh sẽ diễn ra nhanh chóng hơn thông qua hình thức là các Nghị định, thay vì phải chờ đợi một quy trình sửa đổi Luật tại Quốc hội vốn mất nhiều thời gian.
Dưới góc độ lập pháp, việc định hướng sửa đổi một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 theo mô hình “luật khung” là giải pháp tối ưu nhằm khắc phục tình trạng luật hóa quá chi tiết các nội dung mang tính kỹ thuật, gây khó khăn cho công tác thực thi hoặc dẫn đến tình trạng phải sửa đổi, bổ sung luật thường xuyên. Cơ chế này cho phép Chính phủ chủ động ban hành, điều chỉnh các văn bản hướng dẫn dưới luật một cách linh hoạt trong phạm vi thẩm quyền, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật nhưng vẫn đáp ứng trọn vẹn các yêu cầu phát sinh từ thực tiễn khách quan.
Nhìn rộng hơn, việc sửa đổi Luật TGPL trong mối tương quan với Nghị quyết số 66-NQ/TW là một phần trong chiến lược xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là phải có những đạo luật "đúng" và "trúng". Một đạo luật "đúng" là đạo luật tuân thủ các nguyên tắc hiến định, bảo vệ quyền con người. Một đạo luật "trúng" là đạo luật giải quyết được các nút thắt của thực tế, kiến tạo không gian cho sự phát triển. Luật TGPL sửa đổi theo hướng luật khung chính là lời giải cho bài toán này: nó đủ ổn định để định hướng lâu dài, nhưng cũng đủ "mở" để thích ứng với biến động.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với công tác hoàn thiện thể chế không chỉ dừng lại ở số lượng, mà tập trung cốt lõi vào chất lượng hệ thống pháp luật. Các đạo luật cần đảm bảo được giá trị định hướng chiến lược dài hạn, đồng thời tạo dư địa linh hoạt để thích ứng kịp thời với những chuyển biến của thực tiễn đời sống xã hội. Việc nghiên cứu, sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 theo hướng "luật khung" và quy định Chính phủ quy định chi tiết là giải pháp cụ thể nhằm hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW. Đây là bước đi trọng tâm nhằm xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi, lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm, góp phần tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
Nguyễn Phan Thuỳ Linh,
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý