Nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác giám định tư pháp

Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 gồm 06 chương, 45 điều với các quy định để bảo đảm thể chế hóa Chỉ thị số 54-CT/TW ngày 30/11/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám định tư pháp và định giá tài sản, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thực hiện tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đồng thời, nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác giám định tư pháp, trong đó có một số nội dung nổi bật như sau:  
Làm rõ các nguyên tắc và hành vi bị cấm trong thực hiện giám định tư pháp
Ngoài các nguyên tắc như: tuân thủ pháp luật, tuân theo trình tự, thủ tục giám định, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ, quy trình giám định, quy chuẩn chuyên môn trong hoạt động giám định; trung thực, chính xác, khách quan, vô tư, kịp thời; chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận giám định; chỉ kết luận về chuyên môn những vấn đề trong phạm vi được trưng cầu, yêu cầu giám định, Luật Giám định tư pháp (sửa đổi) đã bổ sung nguyên tắc mới so với Luật Giám định tư pháp năm 2012, sửa đổi, bổ sung năm 2020 là “độc lập trong quá trình thực hiện giám định, đưa ra kết luận giám định” (khoản 3 Điều 4).
Điều 9 Luật số 105/2025/QH15 quy định 10 hành vi bị cấm (tăng 3 hành vi so với Luật Giám định tư pháp năm 2012, sửa đổi, bổ sung năm 2020), bao gồm các hành vi: Từ chối tiếp nhận, thực hiện giám định tư pháp mà không có lý do chính đáng; cố ý kéo dài thời gian thực hiện giám định tư pháp, thời gian ban hành kết luận giám định tư pháp; từ chối kết luận giám định tư pháp mà không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan; tiết lộ thông tin trong quá trình thực hiện giám định tư pháp gây ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng; lợi dụng danh nghĩa người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp để trục lợi; nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích từ đơn vị, tổ chức, cá nhân để làm sai lệch việc trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp hoặc để làm sai lệch kết quả, kết luận giám định tư pháp; cố ý đưa ra kết luận giám định tư pháp sai sự thật; lợi dụng việc trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp để gây khó khăn, cản trở hoạt động tố tụng; lạm dụng việc trưng cầu giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng hình sự để thay thế công tác điều tra, thực hiện nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng; can thiệp, cản trở việc thực hiện giám định của người giám định tư pháp; xúi giục, đe dọa, ép buộc người giám định tư pháp đưa ra kết luận giám định tư pháp sai sự thật.
Quy định về tiêu chuẩn giám định viên tư pháp và thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh này
Kế thừa các tiêu chuẩn đã được quy định tại Luật Giám định tư pháp số 13/2012/QH13, Luật số 105/2025/QH15 đã bổ sung tiêu chuẩn bổ nhiệm giám định viên tư pháp là “đã qua khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp” (khoản 3 Điều 10). Đồng thời, để bảo đảm chất lượng của đội ngũ này Luật đã bổ sung nghĩa vụ tham gia khóa bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp hằng năm (điểm b khoản 2 Điều 12).
Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên tư pháp trong các trường hợp cụ thể được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, theo đó, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên tư pháp đối với người làm việc tại cơ quan, đơn vị thuốc thẩm quyền quản lý; Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên tư pháp đối với người làm việc tại cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc thẩm quyền quản lý của địa phương; cá nhân đăng ký thường trú tại địa phương trừ trường hợp quy định thuộc thẩm quyền của Trung ương.
Hoàn thiện quy định về tổ chức giám định tư pháp
Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 quy định tổ chức giám định tư pháp bao gồm: (1) tổ chức giám định tư pháp công lập; (2) tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc; (3) Văn phòng giám định tư pháp.
Tổ chức giám định tư pháp công lập là tổ chức được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập trong lĩnh vực pháp y thuộc Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Sở Y tế tỉnh, thành phố; pháp y tâm thần thuộc Bộ Y tế và kỹ thuật hình sự thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Công an tỉnh, thành phố. Tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện giám định chuyên ngành âm thanh, kỹ thuật số và điện tử; tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Công an tỉnh thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và giám định chuyên ngành pháp y thương tích.
Tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc phải có đủ các điều kiện sau đây: (i) Có tư cách pháp nhân; (ii) Có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn ở lĩnh vực chuyên môn hoặc chuyên ngành phù hợp với nội dung được trưng cầu, yêu cầu giám định; (iii) Có thời gian hoạt động từ đủ 05 năm trở lên trong lĩnh vực chuyên môn hoặc chuyên ngành phù hợp với nội dung được trưng cầu, yêu cầu giám định và (iv) Có đội ngũ cán bộ chuyên môn, cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện làm việc bảo đảm cho việc thực hiện giám định tư pháp.
Văn phòng giám định tư pháp được tổ chức và hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh theo quy định của Luật Giám định tư pháp, quy định của pháp luật về doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan. Văn phòng giám định tư pháp không được thực hiện giám định tư pháp đối với các chuyên ngành ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân trong tố tụng hình sự, trừ trường hợp được người trưng cầu giám định tư pháp trưng cầu trong trường hợp đặc biệt theo quy định.
Ngoài ra, Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15 còn sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục giám định tư pháp và sửa đổi, bổ sung về chi phí giám định tư pháp, chế độ, chính sách và xử lý vi phạm trong hoạt động giám định tư pháp để bảo đảm thuận lợi trong việc tổ chức thực hiện giám định tư pháp trong giai đoạn mới. 

Trần Thị Phượng
Phòng Chính sách và pháp luật
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý