Tìm hiểu một số nội dung cơ bản và điểm mới của Luật Tương trợ tư pháp về dân sự năm 2025

Luật được xây dựng, ban hành nhằm hoàn thiện pháp luật tương trợ tư pháp về dân sự (TTTPDS) theo hướng hiện đại, khả thi, hỗ trợ quy trình giải quyết các vụ việc dân sự (theo nghĩa rộng bao gồm dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, phá sản, thi hành án dân sự) và vụ án hành chính có yếu tố nước ngoài được nhanh chóng, chính xác, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan; tăng cường khả năng thực hiện quyền tiếp cận công lý của tổ chức, cá nhân; hoàn thiện cơ sở pháp lý trong nước tạo thuận lợi cho ký kết và thực hiện điều ước quốc tế về TTTPDS; thúc đẩy và nâng cao hiệu quả của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp của Việt Nam. Trong đó có một số điểm mới đáng lưu ý.
1. Mở rộng phạm vi tương trợ tư pháp về dân sự
Ngoài phạm vi TTTPDS truyền thống là tống đạt giấy tờ; thu thập, cung cấp chứng cứ; triệu tập người làm chứng, người giám định, Luật đã nội luật hóa các quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên bổ sung phạm vi TTTPDS bao gồm: (i) Cung cấp giấy tờ hộ tịch; trích lục bản án, quyết định của Tòa án về hộ tịch; (ii) Cung cấp thông tin pháp luật. Đồng thời, để đảm bảo sự thống nhất của hệ thống pháp luật và thực tiễn thực hiện, Luật đã quy định các yêu cầu về tương trợ tư pháp trong tố tụng hành chính được thực hiện theo quy định của pháp luật TTTPDS.
2. Bộ Tư pháp là cơ quan Trung ương trong tương trợ tư pháp về dân sự
Theo đó Bộ Tư pháp có trách nhiệm làm đầu mối trao đổi thông tin, tiếp nhận, chuyển giao, theo dõi, đôn đốc việc thực hiện TTTPDS; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên. Quy định này đã khẳng định vai trò của Bộ Tư pháp trong công tác TTTPDS, phù hợp với thực tiễn, đồng thời nội luật hóa quy định tại các điều ước quốc tế về TTTPDS mà Việt Nam đã ký kết và tạo thuận lợi trong hợp tác TTTPDS với nước ngoài.
3. Áp dụng pháp luật nước ngoài trong tương trợ tư pháp về dân sự
Về nguyên tắc, yêu cầu TTTPDS của nước ngoài được thực hiện theo quy định pháp luật của Việt Nam hoặc theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Tuy nhiên, Luật quy định ngoại lệ cho phép áp dụng pháp luật nước ngoài để thực hiện nếu có đủ các điều kiện: (i) Cơ quan, người có thẩm quyền của nước ngoài đề nghị bằng văn bản về việc áp dụng pháp luật của nước đó và (ii) Việc áp dụng pháp luật nước ngoài không trái với nguyên tắc TTTPDS quy định tại Điều 6 Luật và hậu quả của việc áp dụng không trái nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Quy định này thể hiện thiện chí, sự hợp tác của Việt Nam trong giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài.
4. Áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong tương trợ tư pháp về dân sự
Việc áp dụng nguyên tắc "có đi có lại" trong TTTPDS được tiếp cận linh hoạt, theo đó, Việt Nam có quyền từ chối thực hiện yêu cầu TTTPDS của nước ngoài khi có căn cứ cho rằng phía nước ngoài không hợp tác thực hiện yêu cầu TTTPDS của Việt Nam. Quy định này tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam căn cứ vào từng trường hợp cụ thể để xem xét, quyết định thực hiện, qua đó, bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân của Việt Nam, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.
5. Ứng dụng công nghệ thông tin nâng cao hiệu quả thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật đã có quy định ứng dụng công nghệ thông tin để tối ưu hóa thủ tục, cải tiến quy trình, rút ngắn thời gian giải quyết, tiết kiệm chi phí. Trong đó có các quy định về hệ thống thông tin TTTPDS trên môi trường điện tử; chuyển giao yêu cầu TTTPDS của Việt Nam trên môi trường điện tử; tiếp nhận yêu cầu TTTPDS của nước ngoài trên môi trường điện tử; thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai trực tuyến của nước ngoài; TTTPDS trên môi trường điện tử...
6. Xã hội hóa hoạt động tống đạt giấy tờ của nước ngoài
Luật đã quy định việc tống đạt giấy tờ của nước ngoài trong tương trợ tư pháp về dân sự tại Việt Nam do dịch vụ bưu chính công ích thực hiện và giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này. Trong bối cảnh tòa án khu vực phải giải quyết số lượng lớn các vụ việc dân sự còn phải thực hiện các yêu cầu TTTPDS của nước ngoài, việc giao bưu chính công ích thực hiện tống đạt giấy tờ của nước ngoài được xem là một giải pháp quan trọng giúp giảm tải công việc cho tòa án, cắt giảm khâu trung gian để đẩy nhanh tiến độ thực hiện./.