Kể từ 01/01/2026, mở rộng về diện người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi được trợ giúp pháp lý miễn phí
Ngày 30/11/2024, tại kỳ họp thứ 8 Luật Tư pháp người chưa thành niên đã được Quốc hội khóa XV thông qua. Luật gồm 179 điều được bố cục thành 5 phần, 10 chương. Trong đó, tại Điều 14 Luật này đã quy định về quyền được trợ giúp pháp lý, cụ thể tại khoản 3: “Người chưa thành niên khi tham gia tố tụng hình sự được trợ giúp pháp lý miễn phí”. Tại các Điều 21, Điều 22, Điều 161 cũng quy định về quyền được trợ giúp pháp lý người chưa thành niên là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng. Cũng tại Luật này, đã quy định trách nhiệm của tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý có trách nhiệm bồi dưỡng, hướng dẫn trợ giúp viên pháp lý về kỹ năng bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người chưa thành niên, kỹ năng trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên. Tại Điều 42 Nghị định số 355/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tư pháp người chưa thành niên về áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, thi hành án phạt tù tại trại giam và chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng đối với người chưa thành niên cũng quy định về việc học sinh trường giáo dưỡng, phạm nhân là người chưa thành niên tại trại giam được ưu tiên trợ giúp pháp lý.
Đặc biệt, tại khoản 6 Điều 177 Luật này đã sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số khoản của Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý 2017 như sau:
- Sửa đổi, bổ sung khoản 5 như sau: “Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân”
- Bãi bỏ điểm đ khoản 7.
Như vậy, trước ngày 01/01/2026, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi được trợ giúp pháp lý miên phí trong các trường hợp sau đây:
- Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự có khó khăn về tài chính. Điều kiện có khó khăn về tài chính là người thuộc hộ cận nghèo hoặc người đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng theo quy định của pháp luật.
Từ ngày 01/01/2026 trở đi, quy định mở rộng về diện người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi được trợ giúp pháp lý miễn phí có hiệu lực, cụ thể như sau:
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác.
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị kiến nghị khởi tố
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị buộc tội. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự thì người bị buộc tội gồm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo.
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại.
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người làm chứng
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là phạm nhân.
Như vậy, đến nay người dưới 18 tuổi được trợ giúp pháp lý miễn phí bao gồm:
- Trẻ em (người dưới 16 tuổi);
- Người dưới 18 tuổi thuộc hộ nghèo;
- Người dưới 18 tuổi là người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
- Người dưới 18 tuổi là nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.
- Người dưới 18 tuổi bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo.
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi được trợ giúp pháp lý miễn phí trong tố tụng hình sự khi là: người bị tố giác; Người bị kiến nghị khởi tố; người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp; người bị buộc tội; bị hại; người làm chứng; người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng; phạm nhân.
- Người dưới 18 tuổi thuộc một trong các trường hợp sau đây có khó khăn về tài chính: Con của liệt sỹ; người khuyết tật; nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình; người nhiễm HIV. Điều kiện khó khăn về tài chính của người được trợ giúp pháp lý là người thuộc hộ cận nghèo hoặc là người đang hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng theo quy định của pháp luật
Khi gặp vướng mắc, tranh chấp pháp luật, người dưới 18 tuổi hãy tìm đến Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước để được trợ giúp pháp lý miễn phí. Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc pháp lý có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý, góp phần đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý bao gồm: Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý theo mẫu, giấy tờ chứng minh người được trợ giúp pháp lý và giấy tờ, tài liệu liên quan đến vụ việc. Trợ giúp pháp lý bằng các hình thức sau: (i) Tư vấn pháp luật – được người thực hiện trợ giúp pháp lý hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp soạn thảo văn bản liên quan đến tranh chấp, khiếu nại, vướng mắc pháp luật, hướng dẫn giúp các bên hòa giải, thương lượng, thống nhất hướng giải quyết vụ việc. (ii) Tham gia tố tụng - được người thực hiện trợ giúp pháp lý bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước các cơ quan tiến hành tố tụng như: cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án. (iii) Đại diện ngoài tố tụng - được người thực hiện trợ giúp pháp lý đại diện làm việc với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
Quý vị và các bạn có thể gọi tới Đường dây nóng trợ giúp pháp lý theo số điện thoại: 18001233 hoặc tải ứng dụng điện thoại di động về trợ giúp pháp lý để truy cập, tìm hiểu thông tin về trợ giúp pháp lý./.
Thanh Trịnh
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý