Luật Đất đai 2024: Vai trò then chốt của trợ giúp pháp lý trong bảo vệ quyền lợi người dân

Luật Đất đai 2024 được đánh giá là một trong những đạo luật có phạm vi ảnh hưởng lớn, điều chỉnh hầu hết các quan hệ liên quan đến đất đai – nguồn tài nguyên đặc biệt của quốc gia. Những điểm mới đáng chú ý như việc bãi bỏ khung giá đất, xây dựng bảng giá đất hằng năm, hay mở rộng cơ hội cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho đất không có giấy tờ trước năm 2014 đã tạo ra nhiều thay đổi trong thực tiễn quản lý và sử dụng đất . Điều này đồng nghĩa với việc người dân tiếp cận  nhiều quy định mới, đòi hỏi sự hiểu biết pháp luật đầy đủ và kịp thời.
Đặc biệt, các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có nhiều điểm tiến bộ. Luật bổ sung các cơ chế bồi thường, hỗ trợ theo hướng linh hoạt hơn, gắn chặt với yêu cầu ổn định đời sống, sản xuất của người có đất bị thu hồi. Đồng thời, yêu cầu về bố trí tái định cư phải bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ tiếp tục đặt ra yêu cầu rất cao trong tổ chức thực hiện.Tuy nhiên, trên thực tế, quá trình áp dụng các quy định này vẫn tiềm ẩn nhiều tranh chấp, khiếu nại nếu người dân không nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình.
Trong bối cảnh đó, hoạt động trợ giúp pháp lý đóng vai trò ngày càng quan trọng. Thông qua tư vấn, hướng dẫn và tham gia giải quyết vụ việc, trợ giúp pháp lý giúp người dân hiểu rõ các quy định mới của pháp luật đất đai, từ đó đưa ra quyết định đúng đắn khi thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế hoặc khi tham gia các thủ tục hành chính về đất đai.
Không chỉ hỗ trợ về mặt thủ tục, trợ giúp pháp lý còn góp phần bảo vệ quyền lợi của người dân trong các tranh chấp đất đai – lĩnh vực vốn chiếm tỷ lệ lớn trong các vụ việc khiếu kiện hiện nay. Với việc Luật Đất đai 2024 đã bổ sung cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua cả tòa án và trọng tài thương mại , người dân có thêm lựa chọn nhưng cũng cần được hướng dẫn cụ thể để lựa chọn phương thức phù hợp. Đây chính là “khoảng trống” mà trợ giúp pháp lý có thể lấp đầy.
Đáng chú ý, nhiều chính sách mới cũng đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò của chính quyền cơ sở. Chẳng hạn, quy định cho phép UBND cấp xã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong một số trường hợp giúp rút ngắn thủ tục hành chính, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi người dân phải hiểu rõ điều kiện, trình tự để tránh sai sót . Trong trường hợp này, trợ giúp pháp lý trở thành kênh hỗ trợ hiệu quả, giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác và đầy đủ.
Thực tế cho thấy, nhiều nhóm đối tượng như người nghèo, người dân vùng sâu vùng xa, người dân tộc thiểu số hoặc người bị thu hồi đất thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin pháp luật. Việc tăng cường trợ giúp pháp lý cho các nhóm này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần giảm thiểu khiếu kiện kéo dài, ổn định trật tự xã hội và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.
Để đáp ứng yêu cầu triển khai hiệu quả Luật Đất đai năm 2024, công tác tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý trong lĩnh vực đất đai đang được đẩy mạnh và xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Nội dung tập huấn tập trung cập nhật kịp thời những quy định mới, đặc biệt liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giải quyết tranh chấp, qua đó giúp đội ngũ trợ giúp viên nắm vững cơ sở pháp lý để vận dụng chính xác trong thực tiễn.
Không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức, các chương trình bồi dưỡng còn chú trọng rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp như tư vấn, tham gia tố tụng, hòa giải, đối thoại và xử lý tình huống phát sinh, giúp nâng cao khả năng phân tích, đánh giá và lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp cho từng vụ việc cụ thể. Đồng thời, việc nâng cao kỹ năng truyền thông pháp luật theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận cũng được đặc biệt quan tâm, góp phần đưa các quy định mới của pháp luật đất đai đến gần hơn với người dân, nhất là các nhóm yếu thế.
Bên cạnh đó, công tác tập huấn còn gắn với việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý, như triển khai tư vấn trực tuyến, xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu pháp lý, từ đó mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Thông qua đào tạo bài bản và thường xuyên, đội ngũ trợ giúp viên pháp lý từng bước được chuẩn hóa, góp phần nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý và bảo đảm Luật Đất đai năm 2024 được triển khai hiệu quả, đồng bộ trong thực tiễn.
Có thể khẳng định, trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 đang từng bước đi vào cuộc sống, trợ giúp pháp lý chính là “cầu nối” giữa chính sách và thực tiễn. Việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế trợ giúp pháp lý, tăng cường truyền thông pháp luật và nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm người dân thực sự được thụ hưởng những lợi ích mà chính sách mới mang lại.
Trong thời gian tới, cùng với việc triển khai đồng bộ các quy định của pháp luật đất đai, việc phát huy hiệu quả của hệ thống trợ giúp pháp lý sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu xây dựng một nền quản lý đất đai minh bạch, công bằng và bền vững.

                                                               Lê Trí Dũng
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý