Trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên

Trong thời gian qua, các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tiếp tục tập trung vào việc thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó có vụ việc trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên. Theo thống kê, năm 2025, các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước đã thực hiện 12.323 vụ việc trợ giúp pháp lý cho người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, 144 vụ việc trợ giúp pháp lý cho người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự có khó khăn về tài chính. Trong đó có nhiều vụ việc thành công cho người chưa thành niên, vụ việc trợ giúp pháp lý tại tỉnh Khánh Hòa dưới dây là một ví dụ:
Vào năm 2024, trên địa bàn Khánh Hòa xảy ra một vụ án “trộm cắp tái ản” mà đối tượng thực hiện là người bị buộc từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là P.T.M (đối tượng sống lang thang tại khu vực phường Vĩnh Nguyên) đi bộ lang lang tìm kiếm ai sơ hở để trộm cắp tài sản. Khi đi ngang qua nhà địa chỉ số 118/1 Dã Tượng, phường Vĩnh Nguyên, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, Q phát hiện thấy cửa nhà không khóa nên lén lút đi vào phòng khách lấy trộm 01 điện thoại di động hiệu Iphone 11 Promax màu xanh rêu, dung lượng 64GB của anh Nguyễn Triều Dâng và 01 điện thoại di động hiệu Iphone XS Max màu vàng đồng, dung lượng 64GB của anh Trần Văn An đang sạc pin dưới đất. Sau đó, Q đi sang phòng ngủ bên trái lấy trộm 01 điện thoại di động hiệu Samsung Galaxy Note 20 Ultra màu vàng đồng, dung lượng 256 GB của anh Đinh Xuân Năm. Sau khi trộm cắp được 03 điện thoại di động trên, Q đến Công viên đoạn vòng xoay đường Nguyễn Lộ Trạch và Dã Tượng, phường Vĩnh Nguyên, thành phố Nha Trang nằm ngủ. Khoảng 05 giờ sáng ngày 19/01/2024, các anh Dâng, An, Năm thức dậy phát hiện mất điện thoại và kiểm tra hệ thống định vị của điện thoại thì thấy phát tín hiệu tại khu vực công viên nên đến Cơ quan Công an phường Vĩnh Nguyên trình báo. Công an phường tiến hành truy xét, đến khoảng 11 giờ cùng ngày phát hiện Phan Thanh Q đang nằm ngủ tại Công viên Dã Tượng nên mời về trụ sở làm việc. Tại cơ quan Công an, Q đã khai nhận hành vi trộm cắp 03 điện thoại nêu trên. Tại phiên Tòa sơ thẩm đại diện Viện kiểm sát nhân dân thành phố Nha Trang thực hành quyền công tố giữ nguyên nội dung đã truy tố đối với bị cáo PTQ và đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng khoản 1 Điều 173; điểm s khoản 1 Điều 51, khoản 6 Điều 91, khoản 1 Điều 101 Bộ luật Hình sự, xử phạt bị cáo Phan Thanh Q từ 09 tháng tù đến 14 tháng tù về tội “Trộm cắp tài sản”. Từ khi tiếp nhận vụ án, Trợ giúp viên pháp lý đã tích cực phân tích tâm lý tội phạm và đã có sự nắm bắt tâm lý, phân tích tình huống pháp lý cho đối tượng và cũng thể hiện quan điểm tại phiên tòa đề nghị Hội đồng xét xử xem xét đến hoàn cảnh đặc biệt khó khăn của bị cáo, bị cáo không có sự quan tâm, chăm sóc, giáo dục của cha mẹ để quyết định mức án thấp hơn mức án mà đại diện Viện kiểm sát đề nghị cũng đủ tác dụng để giáo dục đối với bị cáo. Vì vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận đề nghị của Trợ giúp viên pháp lý theo hướng có lợi cho bị cáo là người được trợ giúp pháp lý, tuyên phạt 06 tháng tù ( thấp hơn mức án Viện Kiểm sát đề nghị mức án 09 tháng tù đến 14 tháng tù). Đây là vụ việc được đánh gia là thành công, hiệu quả và thể hiện được kỹ năng trợ giúp pháp lý trong việc vận dụng quy định của pháp luật để phân tích các khía cạnh, tìm hiểu bản chất thật sự của vụ việc và ảnh hưởng đến chất lượng trợ giúp pháp lý.
Luật Tư pháp người chưa thành niên (Luật số 59/2024/QH15), có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, thiết lập một hệ thống các chính sách ưu đãi và bảo vệ đặc thù nhằm hướng đến đối tượng là người chưa thành niên (người dưới 18 tuổi) có liên quan đến các hoạt động tư pháp hình sự với mục tiêu giáo dục, phục hồi thay vì trừng phạt. Khác với người trưởng thành, người chưa thành niên khi đối mặt với vòng lao lý thường rơi vào trạng thái hoảng loạn và thiếu kiến thức tự bảo vệ một phần là do các em đang trong giai đoạn phát triển và hoàn thiện tích cách và con người, vì vậy nhận thức về mọi mặt còn hạn chế. Chính vì vậy, sự vào cuộc kịp thời của công tác trợ giúp pháp lý đóng vai trò là “người dẫn đường” thông qua các hoạt động: Cử người thực hiện trợ giúp pháp lý thông qua hoạt động phân công luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý giàu kinh nghiệm tâm lý người chưa thành niên. Trợ giúp viên pháp lý là những viên chức nhà nước không chỉ có kiến thức về mặt chuyên môn, có kỹ năng giải quyết các vụ việc mà biết lắng nghe để hiểu rõ người được trợ giúp pháp lý, tìm các nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành vi vi phạm, từ đó định hướng cách thức thực hiện trợ giúp pháp lý. Hơn thế nứa, dịch vụ trợ giúp pháp lý được cung cấp hoàn toàn miễn phí, đảm bảo không một người chưa thành niên nào bị bỏ lại phía sau vì rào cản kinh tế. Hiện nay, thay vì những phòng thẩm vấn lạnh lẽo, giờ đây, hình ảnh Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư được cử thực hiện trợ giúp pháp lý ngồi trò chuyện thân tình cùng các em trong không gian "tư pháp thân thiện" đã dần trở nên phổ biến. Đây là bước chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy "trừng phạt" sang "giáo dục và phục hồi".
Người chưa thành niên sẽ phát triển toàn diện hơn nếu được bảo vệ và quan tâm đúng mực về mặt pháp luật. Đặc biệt khi vướng vào lao lý, việc quan tâm phát triển kỹ năng trợ giúp pháp lý cho đối tượng này đối với các tổ chức trợ giúp pháp lý và đội  ngũ trợ giúp pháp lý là tập trung bảo vệ quyền của người chưa thành niên, điều đó giúp người chưa thành niên có quyền được sống, học tập, vui chơi và được chăm sóc sức khỏe. Pháp luật đảm bảo những quyền này không bị xâm phạm. Các chính sách pháp luật về giáo dục bắt buộc, chống bạo lực học đường, và bình đẳng giới giúp người chưa thành niên có cơ hội phát triển trí tuệ và nhân cách. Luật pháp quy định trách nhiệm của cha mẹ, nhà trường và cộng đồng trong việc nuôi dưỡng, bảo vệ người chưa thành niên, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện.