_20211114171230.png)
Một số kết quả trợ giúp pháp lý cho trẻ em sau 09 năm triển khai Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 09/5/2017 của Chính phủ
Nghị định số 56/2017/NĐ-CP, ban hành ngày 09/05/2017 và có hiệu lực từ 01/07/2017, là văn bản pháp lý quan trọng hướng dẫn chi tiết Luật Trẻ em 2016 (Nghị định 56/2017/NĐ-CP). Nghị định tập trung vào chính sách, các biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ bị xâm hại, bạo lực, bóc lột và các hành vi vi phạm quyền trẻ em khác. Một trong những chính sách để giúp đỡ trẻ em khi các em là nạn nhân của hành vi bạo lực, xâm hại và các hành vi vi phạm pháp luật khác đó là chính sách về trợ giúp pháp lý cho trẻ em[1].
Sau hơn 09 năm triển khai, thi hành Luật Trợ giúp pháp lý 2017, Nghị định số 56/2017/NĐ-CP, công tác trợ giúp pháp lý cho trẻ em đã đạt một số kết quả nổi bật, đầu tiên phải kể đến là công tác xây dựng chính sách, pháp luật và chỉ đạo, điều hành thực hiện quyền trẻ em trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý.
Để có một hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, Bộ Tư pháp đã nghiên cứu, tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2018). Theo đó, mở rộng tất cả trẻ em đều thuộc diện được trợ giúp pháp lý (không chỉ trẻ em không nơi nương tựa như quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006). Tiếp đó, ngày 23/4/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, tiếp tục mở rộng hơn diện người được trợ giúp pháp lý; trong đó có bổ sung nhóm: (i) người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên; và (ii) nạn nhân, người dưới 18 tuổi đi cùng nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân theo quy định của Luật Phòng chống mua bán người… thuộc diện được trợ giúp pháp lý.
Như vậy, đến nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về trợ giúp pháp lý khá đầy đủ, gồm: luật, Nghị định, Thông tư liên tịch và các Thông tư. Các văn bản này đã tạo điều kiện cho việc thực hiện trợ giúp pháp lý bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện trợ giúp pháp lý, trong đó có trẻ em. Để giúp trẻ em được tiếp cận sớm với dịch vụ trợ giúp pháp lý cũng như nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, hiện tại, Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16 sửa đổi một số điều Luật Trợ giúp pháp lý (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027) đã luật hóa cơ chế phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng vào Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi lần này.
Một trong nhiều kết quả nổi bật về công tác trợ giúp pháp lý cho trẻ em trong thời gian qua, phải kể đến kết quả về thực hiện vụ việc TGPL cho trẻ em. Để triển khai Luật TGPL năm 2017 và các văn bản quy phạm pháp luật về trẻ em, Bộ Tư pháp đã chỉ đạo các địa phương tích cực triển khai hoạt động trợ giúp pháp lý trong đó tập trung thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý cho trẻ em bằng các hình thức như: tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng, ở tất các lĩnh vực pháp luật (trừ lĩnh vực kinh doanh, thương mại).
Theo báo cáo của các địa phương, từ năm 2018 – 2022, có 15.859 lượt trẻ em được trợ giúp pháp lý, chiếm 10% tổng số người được trợ giúp pháp lý; trong đó, số vụ việc được trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng là 10.736 vụ việc, chiếm 13% tổng số vụ việc tham gia tố tụng; 4.907 vụ việc tư vấn chiếm tỷ lệ 6% tổng số vụ việc tư vấn pháp luật và 216 vụ việc đại diện ngoài tố tụng chiếm tỷ lệ 15% tổng số vụ việc đại diện ngoài tố tụng. Trong giai đoạn 2023-2025, có 17.779 lượt trẻ em được trợ giúp pháp lý; trong đó số vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng là 14.273 vụ việc, chiếm 80,3% tổng số vụ việc tham gia tố tụng; 3367 vụ việc tư vấn chiếm tỷ lệ 19% tổng số vụ việc tư vấn. Như vậy, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng cho trẻ em tăng lên hàng năm và chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng số vụ việc trợ giúp pháp lý cho nhóm đối tượng này. Không chỉ tăng về số lượng vụ việc mà chất lượng vụ việc TGPL cho trẻ em luôn luôn được bảo đảm, thông qua theo dõi, kiểm tra và báo cáo của các địa phương, hầu hết các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó có vụ việc trợ giúp pháp lý cho trẻ em được thực hiện được đánh giá đạt chất lượng khá và tốt. Nhiều vụ việc được đánh giá hiệu quả và xác định là vụ việc thành công. Các vụ việc trợ giúp pháp lý cho trẻ em luôn được các địa phương quan tâm, ưu tiên phân công kịp thời các Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư có chuyên môn và kinh nghiệm thực tế, am hiểu tâm lý trẻ em thực hiện nhằm kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em theo quy định của pháp luật.
Công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý cho trẻ em liên tục được quan tâm, hoạt động truyền thông được thực hiện với nhiều hình thức phong phú, đa dạng như: phát sóng các thông điệp, phóng sự về các vụ việc trợ giúp pháp lý thành công, các tài liệu truyền thông về trợ giúp pháp lý, trong đó có trợ giúp pháp lý cho trẻ em, kể cả trẻ em mồ côi trên sóng truyền hình, đài phát thanh; phát hành các video về trợ giúp pháp lý cho trẻ em là nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình, trẻ em bị xâm hại tình dục và bị xâm hại thể chất…; thường xuyên đăng tải các bài viết, thông tin về trợ giúp pháp lý trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp và Trang thông tin điện tử trợ giúp pháp lý Việt Nam. Tổ chức một số đợt truyền thông điểm/luân phiên hoặc hội nghị truyền thông về trợ giúp pháp lý nhằm nâng cao nhận thức của người dân và các cơ quan, tổ chức có liên quan về trợ giúp pháp lý và quyền được trợ giúp pháp lý của trẻ em.
Mặt khác, để có thể tiếp cận sớm các vụ việc, nhất là vụ việc có trẻ em, cơ quan quản lý nhà nước về công tác trợ giúp pháp ở Trung ương và các địa phương tích cực theo dõi qua các kênh thông tin như báo, đài, các trang mạng xã hội về những vụ việc nổi cộm đối với trẻ em và kịp thời chỉ đạo Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tiếp cận vụ việc để trợ giúp pháp lý cho trẻ theo đúng quy định.
Sau hơn 09 năm triển khai Luật TGPL 2017, Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 09/05/2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em 2016 và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, việc triển khai chính sách pháp luật về trẻ em nói chung đặc biệt là trợ giúp pháp lý cho trẻ sau luôn được Bộ Tư pháp, Ngành Tư pháp quan tâm, chú trọng. Bộ Tư pháp luôn chủ động, tích cực chỉ đạo toàn Ngành Tư pháp tập trung thực hiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý đối với trẻ em, bảo đảm sự thống nhất, kịp thời và thu được nhiều kết quả tích cực.
Sau hơn 09 năm triển khai, thi hành Luật Trợ giúp pháp lý 2017, Nghị định số 56/2017/NĐ-CP, công tác trợ giúp pháp lý cho trẻ em đã đạt một số kết quả nổi bật, đầu tiên phải kể đến là công tác xây dựng chính sách, pháp luật và chỉ đạo, điều hành thực hiện quyền trẻ em trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý.
Để có một hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, Bộ Tư pháp đã nghiên cứu, tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2018). Theo đó, mở rộng tất cả trẻ em đều thuộc diện được trợ giúp pháp lý (không chỉ trẻ em không nơi nương tựa như quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006). Tiếp đó, ngày 23/4/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, tiếp tục mở rộng hơn diện người được trợ giúp pháp lý; trong đó có bổ sung nhóm: (i) người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên; và (ii) nạn nhân, người dưới 18 tuổi đi cùng nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân theo quy định của Luật Phòng chống mua bán người… thuộc diện được trợ giúp pháp lý.
Như vậy, đến nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về trợ giúp pháp lý khá đầy đủ, gồm: luật, Nghị định, Thông tư liên tịch và các Thông tư. Các văn bản này đã tạo điều kiện cho việc thực hiện trợ giúp pháp lý bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện trợ giúp pháp lý, trong đó có trẻ em. Để giúp trẻ em được tiếp cận sớm với dịch vụ trợ giúp pháp lý cũng như nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, hiện tại, Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16 sửa đổi một số điều Luật Trợ giúp pháp lý (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027) đã luật hóa cơ chế phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng vào Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi lần này.
Một trong nhiều kết quả nổi bật về công tác trợ giúp pháp lý cho trẻ em trong thời gian qua, phải kể đến kết quả về thực hiện vụ việc TGPL cho trẻ em. Để triển khai Luật TGPL năm 2017 và các văn bản quy phạm pháp luật về trẻ em, Bộ Tư pháp đã chỉ đạo các địa phương tích cực triển khai hoạt động trợ giúp pháp lý trong đó tập trung thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý cho trẻ em bằng các hình thức như: tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng, ở tất các lĩnh vực pháp luật (trừ lĩnh vực kinh doanh, thương mại).
Theo báo cáo của các địa phương, từ năm 2018 – 2022, có 15.859 lượt trẻ em được trợ giúp pháp lý, chiếm 10% tổng số người được trợ giúp pháp lý; trong đó, số vụ việc được trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng là 10.736 vụ việc, chiếm 13% tổng số vụ việc tham gia tố tụng; 4.907 vụ việc tư vấn chiếm tỷ lệ 6% tổng số vụ việc tư vấn pháp luật và 216 vụ việc đại diện ngoài tố tụng chiếm tỷ lệ 15% tổng số vụ việc đại diện ngoài tố tụng. Trong giai đoạn 2023-2025, có 17.779 lượt trẻ em được trợ giúp pháp lý; trong đó số vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng là 14.273 vụ việc, chiếm 80,3% tổng số vụ việc tham gia tố tụng; 3367 vụ việc tư vấn chiếm tỷ lệ 19% tổng số vụ việc tư vấn. Như vậy, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng cho trẻ em tăng lên hàng năm và chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng số vụ việc trợ giúp pháp lý cho nhóm đối tượng này. Không chỉ tăng về số lượng vụ việc mà chất lượng vụ việc TGPL cho trẻ em luôn luôn được bảo đảm, thông qua theo dõi, kiểm tra và báo cáo của các địa phương, hầu hết các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó có vụ việc trợ giúp pháp lý cho trẻ em được thực hiện được đánh giá đạt chất lượng khá và tốt. Nhiều vụ việc được đánh giá hiệu quả và xác định là vụ việc thành công. Các vụ việc trợ giúp pháp lý cho trẻ em luôn được các địa phương quan tâm, ưu tiên phân công kịp thời các Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư có chuyên môn và kinh nghiệm thực tế, am hiểu tâm lý trẻ em thực hiện nhằm kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em theo quy định của pháp luật.
Công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý cho trẻ em liên tục được quan tâm, hoạt động truyền thông được thực hiện với nhiều hình thức phong phú, đa dạng như: phát sóng các thông điệp, phóng sự về các vụ việc trợ giúp pháp lý thành công, các tài liệu truyền thông về trợ giúp pháp lý, trong đó có trợ giúp pháp lý cho trẻ em, kể cả trẻ em mồ côi trên sóng truyền hình, đài phát thanh; phát hành các video về trợ giúp pháp lý cho trẻ em là nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình, trẻ em bị xâm hại tình dục và bị xâm hại thể chất…; thường xuyên đăng tải các bài viết, thông tin về trợ giúp pháp lý trên Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp và Trang thông tin điện tử trợ giúp pháp lý Việt Nam. Tổ chức một số đợt truyền thông điểm/luân phiên hoặc hội nghị truyền thông về trợ giúp pháp lý nhằm nâng cao nhận thức của người dân và các cơ quan, tổ chức có liên quan về trợ giúp pháp lý và quyền được trợ giúp pháp lý của trẻ em.
Mặt khác, để có thể tiếp cận sớm các vụ việc, nhất là vụ việc có trẻ em, cơ quan quản lý nhà nước về công tác trợ giúp pháp ở Trung ương và các địa phương tích cực theo dõi qua các kênh thông tin như báo, đài, các trang mạng xã hội về những vụ việc nổi cộm đối với trẻ em và kịp thời chỉ đạo Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tiếp cận vụ việc để trợ giúp pháp lý cho trẻ theo đúng quy định.
Sau hơn 09 năm triển khai Luật TGPL 2017, Nghị định số 56/2017/NĐ-CP ngày 09/05/2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em 2016 và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, việc triển khai chính sách pháp luật về trẻ em nói chung đặc biệt là trợ giúp pháp lý cho trẻ sau luôn được Bộ Tư pháp, Ngành Tư pháp quan tâm, chú trọng. Bộ Tư pháp luôn chủ động, tích cực chỉ đạo toàn Ngành Tư pháp tập trung thực hiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý đối với trẻ em, bảo đảm sự thống nhất, kịp thời và thu được nhiều kết quả tích cực.
Bùi Như Lan, Phòng Quản lý trợ giúp pháp lý
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp