Tiếp tục xác định hỗ trợ pháp lý là nội dung trọng tâm trong Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong cơ cấu nền kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp, được ví như “xương sống” của nền kinh tế khi đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GDP và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ, trình độ công nghệ còn hạn chế, năng lực quản trị chưa bài bản nên sức chống chịu trước những biến động của thị trường toàn cầu còn yếu. Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin chính thống, khó tiếp cận các nguồn lực và những rào cản về thủ tục pháp lý đã trở thành “nút thắt” kìm hãm sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp.
Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa số 04/2017/QH14 được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 12/6/2017 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2018. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng trong hệ thống chính sách phát triển khu vực kinh tế tư nhân của Việt Nam. Việc ban hành Luật đánh dấu bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy hỗ trợ phát triển khu vực DNNVV, đồng thời tạo cơ sở thể chế cho việc xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trên phạm vi cả nước.
Sau hơn 8 năm thi hành, Luật Hỗ trợ DNNVV đã tạo chuyển biến tích cực trong việc hình thành và tổ chức thực hiện các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực này. Khuôn khổ pháp lý về hỗ trợ DNNVV từng bước được hoàn thiện với 08 nghị định, khoảng 20 thông tư cùng nhiều quy định chuyên ngành, tạo nền tảng pháp lý tương đối đồng bộ cho việc triển khai chính sách hỗ trợ trên toàn quốc. Quốc hội và Chính phủ cũng thường xuyên quan tâm bố trí kinh phí để các bộ, ngành, địa phương triển khai các chương trình hỗ trợ DNNVV, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp. Các DNNVV ngày càng chủ động hơn trong việc tìm hiểu, tiếp cận và tham gia các chương trình hỗ trợ của Nhà nước.
Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Tài chính, quá trình triển khai Luật Hỗ trợ DNNVV vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Cụ thể, tiêu chí xác định DNNVV hiện nay còn tương đối phức tạp, chưa phản ánh đầy đủ quy mô doanh nghiệp trong bối cảnh mới và chưa nhận diện đầy đủ các nhóm doanh nghiệp cần ưu tiên hỗ trợ. Một số chính sách hỗ trợ dù đã tạo được khuôn khổ pháp lý quan trọng nhưng vẫn cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện để phù hợp hơn với yêu cầu phát triển hiện nay. Bên cạnh đó, mạng lưới các tổ chức hỗ trợ như trung tâm hỗ trợ DNNVV, cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh tuy đã hình thành nhưng phát triển chưa đồng đều, quy mô còn phân tán, chất lượng dịch vụ chưa thống nhất và thiếu tính kết nối. Phương thức triển khai chính sách, cơ chế tài chính hỗ trợ cũng chưa theo kịp yêu cầu của thị trường; cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả hỗ trợ chưa đầy đủ và rõ ràng. Những hạn chế này khiến nhiều chính sách hỗ trợ chưa thực sự phát huy hiệu quả, chưa đủ hấp dẫn đối với doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt từ khu vực và thế giới.
Việc xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế theo tinh thần Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam tại Nghị quyết số 68-NQ/TW, cùng với yêu cầu tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng chất lượng, hiệu quả và hội nhập sâu rộng, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách hỗ trợ DNNVV. Theo đề xuất của Bộ Tài chính, Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) tập trung vào 04 nhóm chính sách lớn.
Thứ nhất, sửa đổi tiêu chí xác định DNNVV theo hướng đơn giản, minh bạch, dễ áp dụng, phù hợp với điều kiện thống kê, quản lý dữ liệu và thực tiễn phát triển doanh nghiệp tại Việt Nam. Đồng thời, bổ sung quy định nhận diện một số nhóm DNNVV để thiết kế chính sách hỗ trợ ưu tiên, khuyến khích các nhóm doanh nghiệp này phát huy tiềm năng và lợi thế.
Thứ hai, rà soát, sửa đổi và bổ sung các chính sách hỗ trợ DNNVV theo tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW theo hướng tập trung, thực chất, hiệu quả, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Chính sách sẽ ưu tiên tháo gỡ các rào cản về vốn, đất đai, mặt bằng sản xuất - kinh doanh, thông tin, tư vấn, pháp lý, đào tạo và công nghệ; đồng thời tạo điều kiện để DNNVV đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, mở rộng thị trường, chuyển đổi từ hộ kinh doanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Đáng chú ý, chính sách hỗ trợ pháp lý tiếp tục được kế thừa và hoàn thiện theo hướng xác định đây là một nội dung trọng tâm của Luật. Theo đề xuất, dự thảo sẽ quy định rõ phương thức, nội dung và cơ chế hỗ trợ, trong đó Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí dịch vụ pháp lý cho DNNVV, đặc biệt là chi phí giải quyết tranh chấp và xử lý rủi ro pháp lý khi doanh nghiệp mở rộng thị trường ra nước ngoài. Ngoài ra, cơ quan soạn thảo cũng nghiên cứu cơ chế cho phép tính chi phí pháp lý của DNNVV vào khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp. Chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro và tăng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp.
Thứ ba, phát triển hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV theo hướng toàn diện, thực chất và hiệu quả hơn, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn các nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và khả năng tham gia chuỗi giá trị.
Thứ tư, đổi mới công cụ, phương thức và cơ chế tài chính thực hiện hỗ trợ DNNVV; đồng thời đẩy mạnh số hóa toàn diện quy trình hỗ trợ, giám sát và đánh giá kết quả theo hướng giảm thủ tục hành chính, tăng tính linh hoạt, minh bạch và hiệu quả. Việc hỗ trợ cũng sẽ chuyển mạnh từ phương thức hỗ trợ theo đầu vào, theo hoạt động sang hỗ trợ theo kết quả, theo đầu ra, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống hỗ trợ.
Việc sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, bền vững hơn trong giai đoạn tới. Trong đó, việc tiếp tục xác định hỗ trợ pháp lý là một nội dung trọng tâm không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, tiết kiệm chi phí tuân thủ mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong môi trường hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Đây cũng được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện thể chế, xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thuận lợi và hiện đại cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam./.

Nguyễn Thị Tâm
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý