Hoàn thiện dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi): Bổ sung quy định về truyền thông chính sách và các phương thức PBGDPL theo hướng hiện đại, chuyển đổi số

Chính sách này hướng tới mục tiêu truyền thông về chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật từ sớm, từ xa, ngay trong quá trình xây dựng văn bản. Mục tiêu này không chỉ giúp nâng cao chất lượng chính sách, tạo sự đồng thuận xã hội, mà còn gắn kết chặt chẽ công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật. Đồng thời, chính sách cũng phát huy vai trò và trách nhiệm của các cơ quan thông tin, báo chí trong việc truyền thông chính sách và PBGDPL, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận chính sách, pháp luật qua các hình thức truyền thông hiện đại, nhanh chóng, kịp thời và thuận tiện hơn trên môi trường số.
Hạn chế và bất cập trong công tác truyền thông chính sách, PBGDPL hiện hành
Thực tiễn 13 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 cho thấy, công tác truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật đã đạt nhiều kết quả tích cực, hình thức triển khai ngày càng đa dạng, từng bước kết hợp giữa phương thức truyền thống với ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế và bất cập trong việc triển khai công tác truyền thông chính sách và PBGDPL.
Trước hết, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) hiện hành chưa quy định rõ trách nhiệm PBGDPL của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật. Mặc dù Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã quy định rõ trách nhiệm và quy trình xây dựng, soạn thảo văn bản, nhưng công tác PBGDPL lại không chỉ rõ trách nhiệm cũng như quy trình liên quan đến việc truyền thông chính sách cho các văn bản đó. Điều này dẫn đến công tác phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức chưa được triển khai thuận lợi, chặt chẽ, làm giảm hiệu quả công tác PBGDPL.
Một hạn chế khác là việc phân cấp và phân quyền trong việc xây dựng thông cáo báo chí về các văn bản quy phạm pháp luật chưa được quy định phù hợp, dẫn đến việc thông tin chính sách chưa được cung cấp kịp thời và đầy đủ cho người dân. Quy định hiện hành cũng chưa thể hiện rõ ràng thời hạn ra thông cáo báo chí cho các văn bản quy phạm pháp luật, điều này ảnh hưởng đến tốc độ và tính chính xác của công tác truyền thông chính sách, đặc biệt khi có những chính sách cần được công khai kịp thời. Đối với văn bản quy phạm pháp luật do chính quyền địa phương các cấp ban hành còn bỏ ngỏ, tùy nghi.
Cuối cùng, công tác ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác PBGDPL chưa được thể chế hóa đầy đủ. Mặc dù các nền tảng như Cổng Pháp luật quốc gia và Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia đã được triển khai, nhưng việc ứng dụng công nghệ số trong công tác PBGDPL vẫn thiếu hành lang pháp lý đầy đủ để đảm bảo việc triển khai các công cụ công nghệ này một cách hiệu quả. Các công cụ như trí tuệ nhân tạo (AI), Zalo, Facebook, TikTok ngày càng được sử dụng phổ biến trong việc truyền thông chính sách và cung cấp thông tin pháp luật, nhưng chưa có quy định pháp lý đủ mạnh mẽ để quản lý và phát huy hết hiệu quả của các nền tảng này.
Nhằm khắc phục những hạn chế và bất cập đã nêu, việc bổ sung quy định về công tác truyền thông chính sách và phương thức PBGDPL theo hướng hiện đại và chuyển đổi số là rất cần thiết. Chính sách bổ sung sẽ không chỉ giải quyết các vấn đề tồn tại mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc cải cách công tác PBGDPL trong giai đoạn hiện nay.
Nội dung của chính sách
1) Bổ sung quy định công tác truyền thông chính sách nhằm tạo cơ sở triển khai công tác truyền thông theo vòng đời pháp luật, gắn kết chặt chẽ PBGDPL với xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiểu biết, ý thức chấp hành pháp luật của người dân, doanh nghiệp; bổ sung nội dung PBGDPL bao gồm các chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm không có sự trùng lắp, chồng chéo với việc công khai, cung cấp thông tin theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản và cơ quan báo chí trong truyền thông chính sách, PBGDPL.
2) Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng thông cáo báo chí về văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; quyết định về xây dựng thông cáo đối với văn bản quy phạm do chính quyền địa phương các cấp ban hành; hoàn thiện và quy định rõ thời hạn ra thông cáo báo chí về văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
3) Quy định Cổng Pháp luật quốc gia là nền tảng số pháp lý dùng chung thống nhất về pháp luật; ban hành văn bản cập nhật trên Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia, giá trị pháp lý của văn bản trên Cổng Pháp luật quốc gia; quy định về cập nhật, chia sẻ thông tin pháp luật, hồ sơ chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật gửi thẩm định, cho ý kiến trên Cổng Pháp luật quốc gia; cơ chế phối hợp thực hiện truyền thông chính sách trên Cổng.
4) Quy định các cách thức truyền thông chính sách, PBGDPL mới, thông qua ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; việc xây dựng, duy trì, quản lý các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin PBGDPL phục vụ nhu cầu tiếp cận, tìm hiểu, khai thác thông tin pháp luật của người dân, doanh nghiệp.
Các giải pháp về truyền thông chính sách, phương thức PBGDPL
- Bổ sung quy định truyền thông chính sách, bao gồm chính sách được ban hành trong các văn bản quy phạm pháp luật mà Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định phải lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trước khi tiến hành soạn thảo, trừ các nội dung thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật; chính sách có tác động trực tiếp làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của người dân, tổ chức, doanh nghiệp; được xác định là những vấn đề khó, nhạy cảm, dư luận xã hội quan tâm hoặc có nhiều ý kiến khác nhau về nội dung dự thảo chính sách; chính sách có tác động trên phạm vi cả nước hoặc trên phạm vi toàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Phạm vi của truyền thông chính sách không bao gồm hoạt động cung cấp, công khai thông tin trong quá trình xây dựng pháp luật.
- Quy định trách nhiệm truyền thông chính sách của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm luật; xây dựng và triển khai kế hoạch truyền thông chính sách đối với văn bản quy phạm pháp luật có tác động lớn đến xã hội; trách nhiệm của cơ quan báo chí trong truyền thông chính sách.
- Sửa đổi hoàn thiện quy định về họp báo, thông cáo báo chí về văn bản quy phạm pháp luật theo hướng phân cấp cho cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản xây dựng thông cáo báo chí về văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, chính quyền địa phương các cấp ban hành; quy định rõ thời hạn họp báo và ra thông cáo báo chí về văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội để đáp ứng kịp thời yêu cầu cung cấp thông tin phục vụ truyền thông chính sách của các cơ quan báo chí, tăng cường sự phối hợp và cung cấp kịp thời thông tin, tài liệu cho báo chí phục vụ công tác truyền thông chính sách.
- Quy định vị trí, chức năng của Cổng Pháp luật quốc gia trong đó tích hợp, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, Công báo điện tử nhằm xây dựng và phát triển thành nền tảng số pháp lý dùng chung thống nhất về pháp luật, thiết lập kênh tương tác thông tin hai chiều giữa các cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương với người dân, doanh nghiệp trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng đề ra trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Cổng Pháp luật quốc gia là địa chỉ cung cấp thông tin hiến kế xây dựng và hoạch định chính sách, pháp luật, cải cách và kiểm soát thủ tục hành chính. Giá trị của văn bản trên Cổng được quy định theo hướng có giá trị như văn bản gốc; việc cập nhật, chia sẻ thông tin pháp luật, hồ sơ chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật gửi thẩm định, lấy ý kiến trên Cổng Pháp luật quốc gia. Các hợp phần và cơ chế hoạt động của Cổng Pháp luật quốc gia do Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết.
- Bổ sung các hình thức mới truyền thông chính sách, PBGDPL thông qua môi trường số (nền tảng số, mạng xã hội như Zalo, Facebook, Tiktok, fanpage..., nền tảng học pháp luật trực tuyến, trợ lý pháp lý ảo, tài liệu số, pháp điển điện tử... và quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong ứng dụng công nghệ số để PBGDPL bằng các hình thức này nhằm bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng, dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật.
Chính sách bổ sung quy định về truyền thông chính sách và các phương thức PBGDPL theo hướng hiện đại, chuyển đổi số sẽ góp phần đổi mới toàn diện công tác truyền thông chính sách, tăng cường hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, đồng thời giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật một cách dễ dàng, nhanh chóng và chính xác hơn. Chính sách này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thi hành pháp luật mà còn góp phần tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, hiệu quả hơn cho toàn xã hội.