Bảo đảm chất lượng, tiến độ trình dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Dự Hội thảo có ông Trần Văn Hiếu - Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Khánh Hòa; bà Đàng Thị Mỹ Hương - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa; đại diện lãnh đạo Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố: Khánh Hòa, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Hà Tĩnh, Huế, Đà Nẵng; đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể tỉnh Khánh Hòa, UBND cấp xã, công chức cấp xã tham mưu triển khai công tác hòa giải ở cơ sở và một số hòa giải viên cơ sở trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, hòa giải ở cơ sở một thiết chế giải quyết tranh chấp tại cơ sở mang đậm nét văn hóa truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Hoạt động hòa giải nhằm xóa bỏ bất đồng, mâu thuẫn giữa các bên để hàn gắn lại mối quan hệ đã bị phá vỡ trên tinh thần nhân văn, đoàn kết, “tương thân tương ái”. Sau hơn 12 năm triển khai thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành cho thấy công tác hòa giải ở cơ sở đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhiều mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong Nhân dân được giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở; góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, ổn định xã hội. Tuy nhiên, trước bối cảnh, yêu cầu trong tình hình mới, cần nghiên cứu, sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và nhu cầu của xã hội, đặc biệt nhằm quán triệt, thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về công tác hòa giải ở cơ sở tại các Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết 57-NQ/TW… và bảo đảm phù hợp với bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cũng thông tin, ngày 21/5/2026 Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 134/NQ-CP thông qua 05 chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã nghiên cứu, xây dựng hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) bảo đảm bám sát các chính sách đã được thông qua với nhiều điểm mới quan trọng. Vì vậy, rất cần sự tham gia đóng góp ý kiến của các đại biểu dưới góc độ là những nhà quản lý, hoạt động thực tiễn và đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của Luật.
Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Ngô Quỳnh Hoa thông tin, 05 chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm: (i) Chính sách 1 - Bổ sung quy định về chỉ định hoà giải viên và quyền, nghĩa vụ của hoà giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn; (ii) Chính sách 2 - Xác định rõ phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; (iii) Chính sách 3 - Quy định về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở; (iv) Chính sách 4 - Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở và (v) Chính sách 5 - Quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hoà giải ở cơ sở. Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã chủ trì tham mưu nghiên cứu, xây dựng hồ sơ dự án Luật bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) dự kiến có 05 chương và 35 điều (tăng 02 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013) với nhiều điểm mới quan trọng, trong đó đáng chú ý là việc bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên nhằm kiện toàn nhân sự, bảo đảm đủ số lượng, chất lượng hòa giải viên và duy trì hoạt động ổn định, liên tục của tổ hòa giải ở cơ sở; quy định đầy đủ, toàn diện hơn về quyền, nghĩa vụ của đội ngũ hòa giải viên; quy định cụ thể hình thức tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải; quy định cụ thể về yêu cầu công nhận kết quả hoà giải thành ngoài Tòa án bảo đảm tương thích với quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Đặc biệt, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở đã bổ sung quy định về hòa giải trực tuyến, bầu hòa giải viên, tổ hòa giải bằng hình thức trực tuyến để các địa phương, hòa giải viên quyết định lựa chọn thực hiện bên cạnh phương thức truyền thống… Đồng thời, các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở, trách nhiệm của Bộ Tư pháp, của Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác hòa giải ở cơ sở được rà soát, hoàn thiện bảo đảm phù hợp với bối cảnh vận hành mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoà giải góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng và ổn định trật tự xã hội.
Phát biểu tại Hội thảo, các đại biểu đều thống nhất, đánh giá cao sự chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ dự án Luật của Bộ Tư pháp. Dự thảo có nhiều điểm mới nhằm khắc phục bất cập, hạn chế của công tác hòa giải ở cơ sở thời gian qua. Tuy nhiên, để góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Hội thảo đã ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp từ đại diện ngành Tư pháp các địa phương, các sở, ngành liên quan, đặc biệt là đội ngũ công chức cấp xã tham mưu triển khai công tác hòa giải ở cơ sở và các hòa giải viên cơ sở. Trong đó, tập trung đề xuất quy định cụ thể hơn nữa về chỉ định hòa giải viên để tránh lạm dụng, tùy tiện; cân nhắc quy định về chỉ định tổ trưởng tổ hòa giải; bổ sung nghĩa vụ của tổ trưởng tổ hòa giải trong việc lập, mở, theo dõi Sổ hoạt động về hòa giải ở cơ sở định kỳ và đề nghị thanh toán thù lao vụ, việc hòa giải và hỗ trợ kinh phí hoạt động của tổ hòa giải; điều chỉnh quy định về thời hạn phân công hòa giải viên và thời hạn tiến hành hòa giải bảo đảm phù hợp, khả thi; làm rõ hình thức của văn bản về kết quả hòa giải khi thực hiện hòa giải trực tuyến… Bên cạnh đó, một số ý kiến đề nghị Bộ Tư pháp sớm ban hành các văn bản quy định chi tiết để có hiệu lực thi hành đồng thời với thời điểm có hiệu lực của Luật; đồng thời tăng cường tổ chức tập huấn về các điểm mới và nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ công chức tham mưu quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở và hòa giải viên sau khi Luật Hòa giải ở cơ sở được thông qua; đơn giản hóa thủ tục, giấy tờ trong thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực hòa giải ở cơ sở và hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục đề nghị Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành …
Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc tiếp tục khẳng định mục đích, ý nghĩa, vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở đối với đời sống xã hội. Theo Chương trình lập pháp năm 2026, dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội Khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026). Vì vậy, cần ưu tiên và tập trung nguồn lực cao độ cho nhiệm vụ xây dựng hồ sơ dự án Luật bảo đảm khả thi, chất lượng, đúng tiến độ./.