Triển khai đồng bộ Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi: Hướng tới nền trợ giúp pháp lý chuyên nghiệp, hiện đại

Theo Kế hoạch được ban hành kèm theo Quyết định số 920/QĐ-TTg, mục tiêu trọng tâm là xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan, tổ chức liên quan trong việc tổ chức thi hành Luật; đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội đối với công tác trợ giúp pháp lý.
Kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, thường xuyên của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ; tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tư pháp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các bộ, ngành và địa phương trong quá trình triển khai thực hiện.
Một trong những điểm đáng chú ý của Kế hoạch là việc xác định cụ thể nội dung công việc, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian hoàn thành và sản phẩm đầu ra đối với từng nhiệm vụ. Điều này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc đưa các quy định mới của Luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, tránh tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn hoặc triển khai thiếu đồng bộ.
Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện, từ đó bảo đảm hiệu quả thực chất của công tác trợ giúp pháp lý trong giai đoạn mới.

Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nhiệm vụ đầu tiên được đặt ra là tổ chức rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến hoạt động trợ giúp pháp lý. Ở Trung ương, Bộ Tư pháp được giao chủ trì phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ và các cơ quan, tổ chức liên quan thực hiện rà soát toàn bộ các quy định pháp luật hiện hành có liên quan đến trợ giúp pháp lý. Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng được đề nghị phối hợp trong quá trình này. Tại địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ chủ trì tổ chức rà soát các văn bản thuộc thẩm quyền. Kết quả rà soát phải chỉ rõ những quy định không còn phù hợp, những nội dung cần sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ nhằm bảo đảm tương thích với các quy định mới của Luật.
Việc rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật được đánh giá là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng bởi trợ giúp pháp lý là lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động tố tụng, thi hành án, xử lý vi phạm hành chính, công tác dân tộc, chính sách an sinh xã hội và nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước khác. Chỉ khi hệ thống pháp luật được hoàn thiện đồng bộ thì việc thực hiện quyền được trợ giúp pháp lý của người dân mới thực sự bảo đảm hiệu quả.

Một nội dung trọng tâm khác của Kế hoạch là xây dựng các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật. Trong đó, Bộ Tư pháp được giao chủ trì tham mưu Chính phủ xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và các biện pháp bảo đảm thi hành và ban hành Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật. Các văn bản này có hiệu lực đồng thời với Luật vào ngày 01/01/2027.
Đáng chú ý, Kế hoạch xác định nhiệm vụ xây dựng Thông tư liên tịch thay thế Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC và Thông tư liên tịch số 29/2025/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC. Đây là văn bản quan trọng quy định, hướng dẫn cơ chế hội đồng phối hợp liên ngành trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng.
Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật không chỉ có ý nghĩa cụ thể hóa các quy định mới mà còn góp phần tạo hành lang pháp lý đầy đủ, minh bạch, thống nhất để các địa phương, cơ quan, tổ chức thuận lợi trong quá trình triển khai.

Công tác tập huấn, bồi dưỡng và quán triệt nội dung Luật được quan tâm triển khai. Tại Trung ương, Bộ Tư pháp chủ trì tổ chức các hội nghị quán triệt nội dung của Luật và triển khai thi hành Luật cho các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan liên quan bằng nhiều hình thức linh hoạt như trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp phù hợp với điều kiện thực tế. Tại địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ tổ chức quán triệt, triển khai thi hành Luật tới các cơ quan, đơn vị thuộc phạm vi quản lý và các tổ chức liên quan. Cùng với đó, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an và các bộ, ngành sẽ tổ chức tập huấn các nội dung mới của Luật và cơ chế phối hợp trong hoạt động trợ giúp pháp lý cho đội ngũ cán bộ, công chức thuộc ngành mình.
Đây được xem là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định bởi chất lượng triển khai Luật phụ thuộc rất lớn vào nhận thức và năng lực của đội ngũ trực tiếp thực hiện. Trong bối cảnh nhiều quy định mới được sửa đổi, bổ sung, việc tập huấn kịp thời sẽ giúp bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, hạn chế sai sót trong thực tiễn.
Ngoài ra, Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ và kỹ năng trợ giúp pháp lý hằng năm cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý và những người có liên quan. Điều này thể hiện định hướng xây dựng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý ngày càng chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu mới trong tình hình hiện nay.

Một trong những điểm nổi bật của Kế hoạch là nhấn mạnh vai trò của công tác truyền thông và phổ biến pháp luật. Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng Kế hoạch truyền thông nhằm phổ biến rộng rãi các quy định của Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành đến người dân, cơ quan, tổ chức liên quan. Kế hoạch yêu cầu tăng cường truyền thông thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, ứng dụng công nghệ số và các hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam cùng các cơ quan báo chí trung ương và địa phương được đề nghị phối hợp thực hiện.
Việc đẩy mạnh truyền thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi trên thực tế, nhiều người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý vẫn chưa biết hoặc chưa hiểu đầy đủ về quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí của mình. Ở nhiều nơi, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người dân còn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật. Do đó, truyền thông không chỉ dừng ở việc phổ biến quy định pháp luật mà còn phải hướng tới mục tiêu giúp người dân nhận diện được quyền lợi của mình, biết cách tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý và chủ động yêu cầu trợ giúp khi cần thiết.
Việc ứng dụng chuyển đổi số trong truyền thông trợ giúp pháp lý cũng mở ra cơ hội lớn để đa dạng hóa hình thức tiếp cận, tăng khả năng tương tác và đưa thông tin pháp luật đến gần hơn với người dân.

Kế hoạch cũng yêu cầu các địa phương rà soát, thống kê người thuộc diện được trợ giúp pháp lý; rà soát tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và người thực hiện trợ giúp pháp lý trên địa bàn. Thông qua hoạt động này, các địa phương sẽ đánh giá nhu cầu thành lập các Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của các tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý; từ đó đề xuất giải pháp kiện toàn, phát triển mạng lưới tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý phù hợp với điều kiện thực tế. Mục tiêu đặt ra là bảo đảm Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thực sự trở thành đơn vị cung ứng dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu chuyên nghiệp tại địa phương; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý kịp thời, chất lượng.

Việc ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về trợ giúp pháp lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và quyền tiếp cận công lý. Trong thời gian tới, cùng với việc hoàn thiện thể chế, tăng cường truyền thông, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, công tác trợ giúp pháp lý được kỳ vọng sẽ có bước phát triển mới, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân.
Việc triển khai hiệu quả Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý cũng góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý, bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là người yếu thế, đều có cơ hội được tiếp cận pháp luật bình đẳng, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp một cách kịp thời và hiệu quả.