Hội thảo góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở tại tỉnh Quảng Ninh

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là yêu cầu cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn trong giai đoạn mới. Đây cũng là một trong những dự án luật quan trọng thuộc chương trình xây dựng pháp luật năm 2026, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai. Theo Thứ trưởng, tiến độ xây dựng luật có thể được đẩy nhanh từ tháng 10 lên tháng 7/2026, do đó Tổ soạn thảo đang khẩn trương tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.

Thực hiện nhiệm vụ được giao, thời gian qua Bộ Tư pháp đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương khẩn trương tiến hành tổng kết thực tiễn thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013; tổ chức khảo sát, đánh giá những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai; nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn và xây dựng hồ sơ chính sách theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đến nay, các chính sách của dự án luật đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 134/NQ-CP ngày 21/5/2026. Tiếp nối thành công của Hội thảo góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở tại Khánh Hòa, Hội thảo này được tổ chức nhằm tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi từ cơ sở - nơi trực tiếp triển khai hoạt động hòa giải và cũng là đối tượng chịu tác động trực tiếp của dự án luật. Đồng thời, đây cũng là dịp để ghi nhận những đề xuất, sáng kiến từ thực tiễn nhằm hoàn thiện các quy định theo hướng khả thi, sát với nhu cầu của người dân và điều kiện tổ chức thực hiện tại địa phương.
 
Phát biểu định hướng nội dung Hội thảo, ông Cù Thu Anh – Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đề nghị các đại biểu tham dự Hội thảo tập trung góp ý vào một số nội dung trọng tâm của dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), nhất là các quy định cần được cụ thể hóa trong Luật và văn bản hướng dẫn thi hành nhằm bảo đảm tính đồng bộ, rõ ràng và khả thi. Đồng thời, đề nghị các đại biểu trao đổi, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở phù hợp với tính chất tự nguyện, nhân văn, cộng đồng; góp ý về cơ chế, chính sách đối với hòa giải viên và người được mời tham gia hòa giải; cơ chế nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành; cũng như các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải ở cơ sở, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Tại Báo cáo đề dẫn Hội thảo, bà Ngô Quỳnh Hoa – Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho biết, sau hơn 12 năm triển khai thi hành, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động hòa giải ở cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng cho thấy một số quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 không còn phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Trên cơ sở những bất cập này, Bộ Tư pháp đã xây dựng dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm 5 chương 35 Điều, trong đó kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật năm 2013, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung nhằm cụ thể hóa 05 chính sách đã được thông qua. Đối với đội ngũ hòa giải viên, dự thảo bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp đặc thù; hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên theo hướng tăng cường trách nhiệm và điều kiện bảo đảm hoạt động hòa giải. Đồng thời, bổ sung quy định về phạm vi tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải. Dự thảo cũng bổ sung quy định về yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự nhằm nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải. Đáng chú ý, dự thảo lần đầu tiên bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và hòa giải trực tuyến trong công tác hòa giải ở cơ sở. Bên cạnh đó, dự thảo quy định rõ hơn trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã trong quản lý nhà nước, tập huấn nghiệp vụ, bảo đảm kinh phí và hỗ trợ chuyển đổi số....

Tại Hội thảo, nhiều đại biểu quan tâm đến vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải ở cơ sở. Đa số các đại biểu tán đồng với việc tổ chức hòa giải trực tiếp và hòa giải trực tuyến, tuy nhiên để tăng tính khả thi trong hình thức hòa giải trực tuyến cần có hướng dẫn cụ thể chi tiết tại Nghị định hướng dẫn. Đại biểu tỉnh Tuyên Quang đề nghị bổ sung các quy định về bảo mật dữ liệu hòa giải, xác định danh tính, giá trị pháp lý của văn bản điện tử. Đồng thời chỉ áp dụng hòa giải trực tuyến với vụ việc đơn giản, không áp dụng hòa giải trực tuyến với vụ việc nhạy cảm như: việc bạo lực gia đình, bạo hành trẻ em..; đại diện UBND phường Hồng Gai, tỉnh Quảng Ninh đề nghị chỉ tổ chức hòa giải trực tuyến khi không thể tổ chức hòa giải trực tiếp, và phải bảo đảm bí mật thông tin vụ việc, bí mật đời tư cho các bên; đại diện Sở Tư pháp Phú Thọ đề nghị việc quy định áp dụng các hình thức trực tuyến trong hòa giải ở cơ sở cần có lộ trình thực hiện phù hợp và có kinh phí bảo đảm.
Một chính sách được nhiều đại biểu quan tâm là chính sách yêu cầu tòa án công nhận hòa giải thành. Phát biểu tại Hội thảo, một số đại biểu cho rằng việc khuyến khích các bên yêu cầu tòa án công nhận hòa giải thành là phù hợp, tăng giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành, cần chuẩn hóa nội dung, mẫu biểu biên bản hòa giải thành để bảo đảm khả năng sử dụng trong thủ tục yêu cầu công nhận…

Quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên cũng nhận được nhiều ý kiến góp ý như: bổ sung quyền được nhà nước bảo vệ về tính mạng và danh dự, nhân phẩm, bổ sung quy định khen thưởng biểu dương hàng năm cho hòa giải viên...

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao những ý kiến đóng góp rất chân thành, thẳng thắn của các đại biểu. Thứ trưởng khẳng định, các ý kiến tại Hội thảo sẽ được Tổ soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Tại Hội thảo các ý kiến góp ý của các đại biểu rất cụ thể chi tiết, nhưng khi đưa vào Luật chỉ có thể quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, định khung, các nội dung chi tiết sẽ được Tổ soạn thảo tiếp thu nghiên cứu quy định tại Nghị định hướng dẫn.
 Thứ trưởng một lần nữa khẳng định Luật Hòa giải ở cơ sở và công tác hòa giải cơ sở có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mang tính tự nguyện, tự thỏa thuận giữa các bên nhằm mục đích hóa giải kịp thời những mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ ngay tại cơ sở, không để mâu thuẫn tranh chấp nhỏ thành mâu thuẫn tranh chấp lớn. Thông qua công tác hòa giải ở cơ sở góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho các bên, giảm tải cho hệ thống tư pháp và tiết kiệm nguồn lực cho xã hội.

Hội thảo tại tỉnh Quảng Ninh là hoạt động quan trọng trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), góp phần bảo đảm các quy định của dự thảo Luật bám sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác hòa giải ở cơ sở, đồng thời phản ánh đầy đủ các kiến nghị, đề xuất và kỳ vọng của địa phương, của đội ngũ hòa giải viên trên cả nước trước khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến./.

Đinh Quỳnh Mây
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý