Tổ chức lấy ý kiến phản biện xã hội về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)

Tham dự Hội nghị có đồng chí Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp - đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi); đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học.
Phát biểu khai mạc, đồng chí Cao Xuân Thạo đánh giá nhận thức pháp luật cũng như nâng cao năng lực thực thi pháp luật cho người dân là vấn đề có quan trọng, tính thời sự cao trong bối cảnh chuyển đổi số. Đồng chí chủ trì đã định hướng một số vấn đề thảo luận nhằm nâng cao chất lượng cho Hội nghị phản biện như: sự cần thiết sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) phù hợp với chủ trương của Đảng, phù hợp với bối cảnh chung hiện nay; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước về PBGDPL; cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp PBGDPL; các quy định về chính sách PBGDPL cho đối tượng đặc thù, yếu thế; các quy định liên quan đến đưa nội dung pháp luật vào chương trình bồi dưỡng cán bộ công chức, đổi mới giáo dục pháp luật trong giáo dục nghề nghiệp; đổi mới phương thức PBGDPL trong chuyển đổi số; quyền, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên trong PBGDPL…
Dự thảo Luật đưa ra lấy ý kiến phản biện tại Hội nghị do đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp được ủy quyền trình bày có nhiều nội dung cơ bản, cốt lõi được sửa đổi, bổ sung, quy định mới so với Luật PBGDPL năm 2012. Trong đó, tập trung vào phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, quyền và nghĩa vụ, xã hội hóa công tác PBGDPL, nguyên tắc PBGDPL, nội dung quản lý nhà nước về PBGDPL, bổ sung mới cơ chế Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp bộ, cấp xã theo hướng linh hoạt, quy định các hình thức PBGDPL mới thông qua môi trường mạng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; truyền thông chính sách; mở rộng một số nhóm đối tượng đặc thù cho phù hợp…
Xây dựng Luật theo tư duy mới để người dân thực sự là chủ thể của PBGDPL
GS.TS Trần Ngọc Đường cho rằng, một trong những chủ trương, định hướng mới của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật là chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Dự thảo Luật đã đổi mới việc quản lý và cách thức triển khai PBGDPL đến người dân, doanh nghiệp theo quan điểm mới của Đảng. Hiện nay, người dân tiếp cận với văn bản quy phạm pháp luật không còn khó khăn nhưng lại thiếu kỹ năng áp dụng pháp luật vào cuộc sống, thiếu kỹ năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp; kỹ năng sử dụng pháp luật để giải quyết tranh chấp. Theo đó, đề nghị nghiên cứu, bổ sung nội dung giáo dục kỹ năng áp dụng pháp luật.
Đồng thời, GS. TS Trần Ngọc Đường cũng nhấn mạnh, để người dân thực sự trở thành chủ thể của PBGDPL chứ không phải là đối tượng tiếp nhận thông tin pháp luật thụ động, dự án Luật PBGDPL cần thay đổi tư duy theo hướng kiến tạo để người dân tham gia, đồng hành và chủ động học tập pháp luật. Dự thảo Luật cần quy định một số hình thức PBGDPL có tính tương tác như diễn đàn pháp luật, tọa đàm pháp luật trực tuyến. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật mở, xây dựng nền tảng học tập pháp luật trực tuyến, tra cứu pháp luật miễn phí; tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong PBGDPL.
Xây dựng Luật PBGDPL (sửa đổi) để Nhà nước thực hiện tốt trách nhiệm đưa pháp luật vào cuộc sống
Theo PGS. TS Dương Đăng Huệ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, khi xây dựng dự thảo Luật PBGDPL (sửa đổi) cần tiếp cận và nhất quán đây là luật công, quy định trách nhiệm của nhà nước tạo cơ chế để pháp luật đi vào cuộc sống, do đó các quy định về hình thức, nội dung PBGDPL, chủ thể thực hiện PBGDPL như dự thảo là rất phù hợp.
Dự thảo đã có quy định rất cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong PBGDPL, các biện pháp thực hiện đưa pháp luật vào cuộc sống (thông qua Hội đồng phối hợp PBGDPL Trung ương, cấp tỉnh, thông qua cơ chế phân công trách nhiệm, nhiệm vụ giữa các cơ quan nhà nước, các cơ quan, tổ chức ngoài nhà nước và tổ chức, cá nhân có liên quan). Dự thảo Luật đã đi đúng hướng, là công cụ thực hiện Điều 46 của Hiến pháp: “Công dân có nghĩa vụ thi hành Hiến pháp và pháp luật”. Theo đó Nhà nước có trách nhiệm để công dân tiếp cận pháp luật, giúp họ thực hiện nghĩa vụ đã được Hiến pháp quy định. Luật đã xác định được những vấn đề cơ bản nhất cấu thành nên một văn bản quy phạm pháp luật.
Phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong PBGDPL thông qua cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ
GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng sửa đổi Luật PBGDPL cần có điểm đột phá trong đó cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, chuyển từ phối hợp hành chính sang cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, cho phép các tổ chức xã hội tham gia chương trình, kế hoạch PBGDPL thông qua đặt hàng. Bên cạnh đó, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo và tập trung thực hiện các nhiệm vụ về xây dựng, hoạch định chiến lược, thể chế, chính sách về PBGDPL; quy định tiêu chuẩn, điều kiện, bảo đảm nguồn lực, kiểm tra, giám sát, hỗ trợ PBGDPL cho các nhóm yếu thế. Một số nhiệm vụ có thể chuyển cho tổ chức chính trị - xã hội, xã hội thực hiện như PBGDPL, truyền thông pháp luật tại cộng đồng dân cư, xây dựng mô hình PBGDPL tại cơ sở, ứng dụng công nghệ số trong PBGDPL.
Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Văn Pha, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật đề nghị có quy định về cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên Mặt trận thực hiện PBGDPL.
Phát biểu ý kiến làm rõ một số nội dung, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết dự thảo Luật đã được Bộ Tư pháp nghiên cứu nghiêm túc, tổng kết thực tiễn và nhận diện đầy đủ các bất cập của Luật PBGDPL năm 2012; đồng thời bám sát quan điểm, định hướng của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật cũng như đổi mới tư duy tổ chức thi hành pháp luật. Trong đó Luật chỉ quy định những vấn đề ổn định, mang tính nguyên tắc, còn vấn đề biến động thì giao Chính phủ quy định chi tiết; Đặc biệt để tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận pháp luật, bảo đảm tính tương tác, Luật đã quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện chuyển đổi số như Cổng Pháp luật quốc gia, PBGDPL trên môi trường mạng, ứng dụng trí tuệ nhân dân. Thứ trưởng cũng nhấn mạnh về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, Nhà nước vẫn là trụ cột nhưng sẽ có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ PBGDPL cho các cơ quan, tổ chức ngoài Nhà nước. Các ý kiến phản biện tại Hội nghị sẽ được tiếp thu, nghiên cứu để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.
Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Cao Xuân Thạo ghi nhận các ý kiến tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ tiếp thu nghiêm túc, trách nhiệm, sớm chuẩn bị báo cáo phản biện./.