Chia sẻ kinh nghiệm từ những vụ việc trợ giúp pháp lý thành công

Tham dự Hội thảo có đại biểu là lãnh đạo, cán bộ quản lý và người thực hiện trợ giúp pháp lý của các địa phương như: Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Huế và Thành phố Hồ Chí Minh.
Phát biểu tại Hội thảo, bà Vũ Thị Hường – Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho biết, Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng yếu thế” do Ngân hàng Thế giới tài trợ từ Quỹ Phát triển xã hội Nhật Bản, Bộ Tư pháp là cơ quan chủ trì quản. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2022 - 2026; với mục tiêu tổng thể là cải thiện việc cung cấp dịch vụ TGPL và thúc đẩy trao quyền pháp lý cho người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý, đặc biệt là các tỉnh được lựa chọn tại khu vực miền núi phía Bắc.
 Dự án gồm bốn hợp phần: (i) tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người dân ở cơ sở; (ii) nâng cao năng lực cho người thực hiện trợ giúp pháp lý và các chủ thể liên quan; (iii) thí điểm cung cấp dịch vụ bền vững, nâng cao chất lượng công tác trợ giúp pháp lý; (iv) quản lý dự án, đánh giá và phổ biến thông tin.
Theo Phó Cục trưởng Vũ Thị Hường, Hội thảo này thuộc hoạt động 3.2.2.3, Hợp phần 3 của Dự án. Do vậy, Hôi thảo là dịp để các địa phương trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, chia sẻ những cách làm hiệu quả trong trong hành trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý; đồng thời góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đặc biệt là kỹ năng, kinh nghiệm thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý thành công; từng bước nhân rộng các mô hình cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý có chất lượng tại cơ sở.
Trợ giúp pháp lý – điểm tựa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người “yếu thế”
Tại Hội thảo, nhiều đại biểu đánh giá cao công tác trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng thời gian qua đã ngày càng khẳng định vai trò là “điểm tựa pháp lý” quan trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người nghèo, người dân tộc thiểu số, người có công với cách mạng, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác trong xã hội.
Các đại biểu chia sẻ, cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, các vụ việc trợ giúp pháp lý cũng gia tăng về số lượng và ngày càng phức tạp về nội dung. Nhiều tranh chấp dân sự liên quan đến đất đai, thừa kế, hợp đồng vay tài sản, hôn nhân và gia đình; các vụ án hành chính liên quan đến việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư hoặc xử phạt vi phạm hành chính.... đòi hỏi người thực hiện trợ giúp pháp lý vừa phải có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và sự tận tâm cao hơn.
Thực tiễn cho thấy, công tác trợ giúp pháp lý đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ việc đúng quy định pháp luật, hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài, đơn thư vượt cấp. Nhiều vụ việc phức tạp đã được giải quyết kịp thời, thấu đáo, hiệu quả nhờ sự tham gia tích cực, trách nhiệm của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý và luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý.
Chìa khóa ở việc “đi đến tận cùng” vụ việc để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người dân
Một trong những nội dung được các đại biểu trao đổi nhiều nhất tại Hội thảo là kinh nghiệm thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý thành công trong lĩnh vực dân sự và hành chính.
Từ thực tiễn giải quyết các vụ việc tại các địa phương, các đại biểu thống nhất rằng yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả trợ giúp pháp lý chính là kiến thức, kinh nghiệm chuyên môn và sự vào cuộc kịp thời, ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp trợ giúp viên pháp lý nhanh chóng nắm bắt nội dung vụ việc, kịp thời nghiên cứu, đưa ra phương án bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Người thực hiện trợ giúp pháp lý không chỉ nghiên cứu hồ sơ mà còn phải kiên trì lắng nghe, xác minh, làm rõ yêu cầu của người được trợ giúp pháp lý, xác định đúng quan hệ pháp luật tranh chấp, đánh giá khả năng chứng minh và xây dựng phương án bảo vệ phù hợp…
Đối với các vụ việc dân sự và hành chính, việc tiếp cận vụ việc từ gốc rễ vấn đề, nguyên nhân phát sinh tranh chấp được xem là một trong những yếu tố quan trọng giúp nhận diện đúng bản chất vụ việc, tránh bỏ sót các tình tiết quan trọng, có giá trị pháp lý và đưa ra định hướng xử lý hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, công tác thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ được xem là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với kết quả giải quyết vụ việc. Nhiều ý kiến chia sê kinh nghiệm thực tiễn người thực hiện trợ giúp pháp lý đã chủ động xác minh, thu thập chứng cứ, khảo sát hiện trường, làm việc với chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn có liên quan, phối hợp chặt chẽ, kịp thời với cơ quan tiến hành tố tụng để thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ cần thiết.
Nhiều vụ việc thành công được chia sẻ tại Hội thảo đã minh chứng cho giá trị của việc kiên trì trong quá trình thực hiện trợ giúp pháp lý; từ khâu xác minh thực tế, phát hiện, thu thập đầy đủ các chứng cứ… có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần tạo nên sự thành công của vụ việc tham gia tố tụng.
Tiếp tục nâng cao chất lượng vụ việc tham gia tố tụng và hoàn thiện cơ chế đánh giá vụ việc thành công
Các đại biểu cũng trao đổi về kinh nghiệm tham gia tố tụng, đặc biệt là kỹ năng đối thoại, hòa giải và tranh tụng tại phiên tòa trong các vụ án dân sự. Theo đó, việc chuẩn bị kỹ đề cương xét hỏi, hệ thống luận cứ bảo vệ, dự liệu các tình huống phát sinh và xây dựng phương án tranh tụng hợp lý… có ý nghĩa quan trọng tới kết quả thành công của vụ việc trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng.
Một nội dung được các đại biểu quan tâm, dành nhiều thời trao đổi là việc áp dụng các tiêu chí đánh giá hiệu quả để xác định vụ việc trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng thành công theo Quyết định số1179/QĐ-BTP ngày 16/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Các ý kiến đều nhất trí rằng, hệ thống tiêu chí hiện hành đã tạo cơ sở quan trọng để đánh giá chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý và hiệu quả vụ việc trợ giúp pháp lý mang lại. Tuy vậy, thực tiễn áp dụng vẫn còn một số vấn đề cần lưu ý cân nhắc; ví dụ kết quả đánh giá chủ yếu dựa trên phán quyết hoặc quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng, chưa phản ánh đầy đủ quá trình nghiên cứu hồ sơ, thu thập chứng cứ, kỹ năng tranh tụng đặc biệt là những cố gắng, nỗ lực của người thực hiện trợ giúp pháp lý.
Từ thực tiễn đó, nhiều đại biểu kiến nghị tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chí đánh giá hiệu quả để xác định vụ việc trợ giúp pháp lý thành công theo hướng: cần cụ thể hơn, định lượng hơn và phù hợp với đặc thù từng loại vụ việc, nhất là các vụ án dân sự, hành chính phức tạp hoặc kéo dài qua nhiều cấp xét xử.
Kết thúc Hội thảo, Phó Cục trưởng Vũ Thị Hường nhận định rằng những kinh nghiệm thực tiễn được chia sẻ tại Hội thảo không chỉ góp phần nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý mà còn tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của đội ngũ người thực hiện trợ giúp viên pháp lý, đặc biệt là các trợ giúp viên pháp lý trong việc bảo đảm quyền con người, quyền tiếp cận công lý của người dân thuộc nhóm “dễ bị tổn thương”. Những bài học được đúc kết từ thực tiễn cũng sẽ là cơ sở để Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các giải pháp toàn diện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác trợ giúp pháp lý trong thời gian tới, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân và xã hội.