Trợ giúp pháp lý - điểm tựa nhân văn trong công tác phòng, chống ma túy

Bảo đảm quyền con người trong tố tụng, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng

Theo nội dung chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu đặt ra là phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, xây dựng địa bàn an toàn ngay từ cơ sở. Phương châm hành động được xác định rõ: “Phòng ngừa là cơ bản, chiến lược, lâu dài; đấu tranh, ngăn chặn từ sớm, từ xa là trọng yếu, thường xuyên”, gắn với yêu cầu thực hiện hiệu quả “3 giảm, 3 tăng”. Giảm nguồn cầu không chỉ dựa vào biện pháp răn đe mà còn cần giáo dục, cảm hóa, hỗ trợ và tạo cơ hội tái hòa nhập. Trong số người vi phạm pháp luật hoặc bị ảnh hưởng bởi ma túy, có những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý do hoàn cảnh kinh tế, độ tuổi, địa bàn cư trú hoặc điều kiện đặc thù. Sự tham gia kịp thời của Trợ giúp viên pháp lý giúp họ hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và lựa chọn cách ứng xử phù hợp với pháp luật.
 

Công văn số 573/TTg-KGVX đồng thời yêu cầu đẩy nhanh tiến độ điều tra, truy tố, xét xử nghiêm minh các vụ án về ma túy, nhất là các vụ án điểm phục vụ tuyên truyền, giáo dục. Việc xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng, chống tội phạm về ma túy mà còn tăng cường tính răn đe, giáo dục, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hoạt động tư pháp. Trong quá trình tố tụng, người bị buộc tội thuộc diện được trợ giúp pháp lý, như người nghèo, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi..., được bảo đảm quyền bào chữa theo quy định của pháp luật. Việc Trợ giúp viên pháp lý tham gia từ giai đoạn sớm của quá trình tố tụng giúp người được trợ giúp pháp lý hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, thực hiện đầy đủ các quyền tố tụng theo quy định, đồng thời góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng góp phần hạn chế oan, sai, bảo đảm quá trình giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, đúng trình tự, thủ tục và đúng pháp luật.
 

Khi người sau cai nghiện trở về địa phương, bên cạnh rào cản tâm lý, họ có thể gặp vướng mắc về đăng ký cư trú, cấp thẻ căn cước, xác định tình trạng án tích hoặc tiếp cận chính sách hỗ trợ học nghề, tạo việc làm. Công văn số 573/TTg-KGVX giao Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo Ngân hàng Chính sách xã hội triển khai chính sách tín dụng đối với người sau cai nghiện theo quy định. Đối với người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, hoạt động tư vấn, hướng dẫn pháp luật miễn phí có thể giúp họ chuẩn bị hồ sơ, thực hiện đúng thủ tục và tiếp cận các chính sách hỗ trợ, qua đó có thêm điều kiện ổn định cuộc sống.
 

Đưa thông tin pháp luật về phòng, chống ma túy đến cơ sở

Không chỉ tham gia tố tụng và tư vấn pháp luật, công tác trợ giúp pháp lý trong Tháng hành động phòng, chống ma túy còn cần được triển khai chủ động, hướng mạnh về cơ sở và các địa bàn có nhu cầu cao.
 

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật và phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo, ngành Tư pháp và các Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cần phối hợp tổ chức truyền thông về trợ giúp pháp lý, tư vấn và hướng dẫn pháp luật tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu công nghiệp, trường học và những địa bàn trọng điểm về ma túy.
 

Thông qua các hoạt động tại cơ sở, người dân vừa được giải đáp vướng mắc pháp luật, vừa được cung cấp thông tin về tác hại và phương thức nhận diện các loại ma túy mới, ma túy núp bóng thực phẩm, đồ uống hoặc thuốc lá điện tử. Cách truyền đạt trực tiếp, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng giúp thông tin pháp luật trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn; từ đó nâng cao ý thức phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm và xây dựng gia đình, cộng đồng không có ma túy.
 

Công văn số 573/TTg-KGVX là cơ sở quan trọng để các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2026. Đằng sau những yêu cầu quyết liệt về đấu tranh, xử lý là tinh thần nhân văn: bảo vệ cộng đồng phải gắn với hỗ trợ, cảm hóa và tạo cơ hội tái hòa nhập cho người lầm lỡ.
 

Phòng, chống ma túy là nhiệm vụ lâu dài, nhiều khó khăn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, tổ chức và toàn xã hội. Bên cạnh các biện pháp nghiệp vụ, đấu tranh, trấn áp tội phạm của lực lượng chức năng, trợ giúp pháp lý góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tính nghiêm minh, nhân đạo của pháp luật trong quá trình xử lý các vụ việc liên quan đến ma túy.


Cùng với việc thực hiện tốt các hoạt động trợ giúp pháp lý, việc tăng cường phối hợp giữa cơ quan tư pháp, lực lượng công an, chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội và cơ sở giáo dục sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống ma túy. Sự phối hợp đồng bộ này không chỉ giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin pháp luật mà còn tạo môi trường thuận lợi để phát hiện, hỗ trợ kịp thời những trường hợp cần được tư vấn, trợ giúp pháp lý theo quy định.
 

Bằng việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc pháp luật và nâng cao nhận thức tại cộng đồng, trợ giúp pháp lý góp phần giúp người lầm lỡ vượt qua mặc cảm, từng bước ổn định cuộc sống; đồng thời chung tay xây dựng xã, phường, đặc khu an toàn, bình yên và không có ma túy.

Đàm Linh
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý