Hoàn thiện quy định về hòa giải ở cơ sở đảm bảo thực chất, khả thi và hiệu quả

Phát biểu tại Phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi thông tin Chính phủ đã có Tờ trình số 422/TTr-CP về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) trình Quốc hội ngày 24/7/2026. Theo đó, việc xây dựng Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) nhằm sửa đổi những nội dung bất cập của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, đáp ứng yêu cầu tình hình mới và thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ngoài Tòa án, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Đặc biệt, vừa qua Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển đã đề ra nhiệm vụ “Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo và công tác hòa giải ở cơ sở”. Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam cũng khẳng định “phát triển các thiết chế hòa giải, đối thoại và trợ giúp pháp lý ở cơ sở”. Thứ trưởng Mai Lương Khôi cũng đã thông tin về những nội dung cơ bản, nội dung sửa đổi, bổ sung, lược bỏ của dự thảo Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi) so với Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013. Dự thảo Luật gồm 05 chương, 35 điều, sửa đổi toàn bộ 33 điều và tăng 02 điều so với Luật hiện hành, trong đó dự thảo Luật tập trung hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với yêu cầu thực tiễn; sửa đổi quy định về phạm vi điều chỉnh, phạm vi hòa giải ở cơ sở; sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở theo hướng bảo đảm tính tự nguyện của các bên, nguyên tắc bảo mật trong thực hiện hòa giải và không xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết của người dân tộc thiểu số và ngôn ngữ, ký hiệu, chữ dành riêng cho người khuyết tật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên và hoàn thiện các quy định về hòa giải viên, tổ hòa giải, người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, các quy định về quản lý nhà nước theo hướng phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.
Trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra, đại diện Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở với những căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình số 422/TTr-CP của Chính phủ. Việc sửa đổi Luật nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về công tác hòa giải ở cơ sở; khuyến khích, phát triển và tăng cường hiệu quả của các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong quá trình triển khai thi hành Luật. Về nội dung cụ thể của dự thảo Luật, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát một số luật có liên quan để đảm bảo thống nhất; rà soát các quy định liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở, bảo đảm phù hợp với các chủ trương của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, bảo đảm tính khả thi và quan tâm hơn đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số để vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở…
Tại Phiên họp, các đại biểu đồng tình với dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Có 04 ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định cụ thể về chỉ định hòa giải viên để tạo thuận lợi trong thực tiễn thi hành; rà soát lại các quy định về thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã đảm bảo phù hợp; cơ cấu hòa giải viên trong tổ hòa giải tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số...

Kết luận phiên họp, đồng chí Nguyễn Đắc Vinh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Uỷ viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội cho rằng hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định tại khoản 3 Điều 37 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Thể hiện tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bám sát thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 và cơ bản đồng bộ với các quy định của pháp luật. Các nội dung về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật, vấn đề chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu, biểu quyết trực tuyến, hòa giải trực tuyến, giới và chính sách dân tộc, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và nguồn nhân lực, tài chính để bảo đảm thi hành Luật… đã được cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc tiếp thu ý kiến góp ý, ý kiến thẩm tra và hoàn thiện dự thảo Luật. Tại Phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội có mặt đã biểu quyết nhất trí với dự thảo Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) và nhất trí dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) đủ điều kiện để trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và xem xét thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào tháng 8/2026./.

Chu Huyền Ngọc
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý