08 năm triển khai thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017: Nền tảng bảo vệ quyền của người yếu thế tại tỉnh Vĩnh Long

Chủ động triển khai đồng bộ, đưa Luật vào cuộc sống
Ngay sau khi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 có hiệu lực, tỉnh Vĩnh Long đã xác định triển khai thực hiện Luật TGPL mới là một nhiệm vụ quan trọng, gắn với yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Ủy ban nhân dân tỉnh đã tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác TGPL; đồng thời ban hành nhiều kế hoạch, quyết định, văn bản chỉ đạo để tổ chức triển khai thống nhất, đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở.
Trên cơ sở các nghị định, thông tư hướng dẫn của Chính phủ và Bộ Tư pháp, đặc biệt là Nghị định số 144/2017/NĐ-CP và các Thông tư quy định về nghiệp vụ, quản lý chất lượng vụ việc TGPL, tỉnh đã kịp thời quán triệt, phổ biến đến đội ngũ người thực hiện TGPL, các cơ quan tiến hành tố tụng và chính quyền địa phương. Việc tổ chức triển khai Luật được thực hiện bài bản, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương
Tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý trong tố tụng
Một trong những điểm sáng nổi bật trong 08 năm triển khai Luật TGPL tại Vĩnh Long là công tác phối hợp liên ngành trong hoạt động tố tụng. Thực hiện Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC, tỉnh đã thành lập Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng, với sự tham gia của đại diện các cơ quan tiến hành tố tụng ở địa phương. Các cơ quan tiến hành tố tụng của tỉnh đã thực hiện đúng trách nhiệm phối hợp thực hiện TGPL trong hoạt động tố tụng theo quy định tại Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC, 100% các cơ quan tiến hành tố tụng đã niêm yết Bảng thông tin về trợ giúp pháp lý, đặt Hộp tin TGPL tại trụ sở ở nơi thuận tiện, dễ quan sát và nơi sinh hoạt chung của người bị tạm giữ, tạm giam; phát hành miễn phí tờ gấp pháp luật, đơn yêu cầu TGPL cho bị can, bị cáo, bị hại và đương sự đến làm việc tại trụ sở; kịp thời thông tin, thông báo, giới thiệu người thuộc diện TGPL đến Trung tâm TGPL; phối hợp giải thích về quyền được TGPL, lập biên bản về việc giải thích và lưu hồ sơ vụ án,... Bên cạnh đó, Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng tỉnh Vĩnh Long đã thường xuyên triển khai các văn bản có liên quan như Thông tư liên tịch số 10; Chương trình phối hợp số 5789/CTPH-BTPBCA ngày 27/11/2023 giữa Bộ Tư pháp và Bộ Công an về trực TGPL trong điều tra hình sự; Chương trình phối hợp số 1603/CTPH-BTP-TANDTC ngày 19/5/2022 giữa Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao về người thực hiện TGPL trực tại tòa án; Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP-BTP ngày 15/12/2021 của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành tổ chức phiên tòa trực tuyến,...
Chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý từng bước được nâng cao
Trong 08 năm qua, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Vĩnh Long đã không ngừng đổi mới phương thức hoạt động, chú trọng nâng cao chất lượng vụ việc TGPL, đặc biệt là các vụ việc tham gia tố tụng hình sự, dân sự, hành chính. Đội ngũ trợ giúp viên pháp lý và cộng tác viên được bồi dưỡng thường xuyên về kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức pháp luật, kỹ năng làm việc với các nhóm đối tượng đặc thù như người nghèo, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người chưa thành niên.
Hoạt động TGPL không chỉ dừng lại ở việc “giải quyết vụ việc”, mà còn góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Thông qua các vụ việc TGPL, nhiều tranh chấp, khiếu nại được giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài, vượt cấp, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư và ổn định trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.
Những khó khăn, hạn chế và bài toán đặt ra cho công tác TGPL
Dù đạt được nhiều kết quả, công tác TGPL tại tỉnh Vĩnh Long vẫn còn một số hạn chế: một bộ phận đồng bào dân tộc Khmer nghe và nói tiếng phổ thông còn nhiều hạn chế. Người dân ở vùng sâu, vùng xa ít quan tâm đến việc tìm hiểu các chính sách pháp luật, do đó khi có vướng mắc về pháp luật họ không thể tự bảo vệ được và không thực hiện quyền yêu cầu TGPL. Một số cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chưa quan tâm đúng mức đến việc phổ biến, quán triệt Thông tư liên tịch số 10 về phối hợp thực hiện TGPL trong hoạt động tố tụng cho đội ngũ cán bộ, công chức đơn vị mình; giải thích chưa rõ về các quyền và nghĩa vụ của người được TGPL dẫn đến đa số người được TGPL chưa hiểu rõ về quyền được TGPL. Vì vậy, số lượng vụ việc được TGPL thông qua hình thức tham gia tố tụng trên địa bàn tỉnh còn ít so với tổng số vụ việc các cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, giải quyết nên chưa đảm bảo hết quyền được TGPL miễn phí của Nhân dân. Dẫn tới tình trạng còn bỏ sót đối tượng thuộc diện TGPL.
Ngoài ra, trong bối cảnh thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, một số quy định về tổ chức hệ thống TGPL còn có sự chưa thống nhất giữa các văn bản chỉ đạo, đặt ra yêu cầu cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế trong thời gian tới.
Từ tổng kết 08 năm triển khai Luật TGPL, tỉnh Vĩnh Long đã kiến nghị nhiều giải pháp nhằm tiếp tục phát huy hiệu quả hoạt động TGPL trong giai đoạn tới. Trọng tâm là tiếp tục lấy người được TGPL làm trung tâm; nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện TGPL; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hiện đại hóa hoạt động TGPL. Đồng thời, cần sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật TGPL theo hướng tăng cường vị thế pháp lý của trợ giúp viên pháp lý khi tham gia tố tụng; bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với các luật mới được ban hành như Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024; cũng như hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong thực hiện TGPL.
Nhìn lại chặng đường 08 năm triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, có thể khẳng định công tác TGPL tại tỉnh Vĩnh Long đã và đang đi đúng hướng, từng bước đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong điều kiện phát triển mới của đất nước. TGPL không chỉ là chính sách nhân đạo, mà đã trở thành một thiết chế quan trọng của hệ thống tư pháp, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vì Nhân dân phục vụ. Trong thời gian tới, cùng với việc sửa đổi, bổ sung Luật TGPL và hoàn thiện thể chế liên quan, công tác TGPL tại tỉnh Vĩnh Long được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hội nhập, trở thành điểm tựa pháp lý vững chắc cho người dân, nhất là những người yếu thế trong xã hội.

Nguyễn Phan Thuỳ Linh,
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý