Lào Cai - Thực hiện hiệu quả Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017

Để Luật đi vào cuộc sống
Lào Cai là một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai sâu rộng Luật TGPL năm 2017, cùng với việc bám sát các hoạt động tại Kế hoạch triển khai thi hành Luật TGPL (ban hành kèm theo Quyết định số 1355/QĐ-TTg ngày 12/9/2017 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 1767/QĐ-BTP ngày 27/10/2017 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp), Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh đã chỉ đạo Sở Tư pháp tham mưu xây dựng và ban hành Kế hoạch để triển khai thực hiện (Kế hoạch số 336/KH-UBND ngày 26/12/2017 của UBND tỉnh Lào Cai về việc triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý số 01/2017/QH14 ngày 20/6/2017; Kế hoạch số 175/KH-UBND ngày 10/10/2017 của UBND tỉnh Yên Bái về việc triển khai thi hành Luật TGPL trên địa bàn tỉnh Yên Bái) trong đó, chỉ đạo tập trung triển khai công tác phổ biến, tuyên truyền Luật TGPL và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Tập trung thực hiện vụ việc TGPL
Theo số liệu thống kê từ 01/01/2018 đến 30/9/2025, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận và thực hiện 11.518 vụ việc, trong đó: Tham gia tố tụng 5.974 vụ (chiếm 51,8%); Đại diện ngoài tố tụng 07 vụ (chiếm 0.1%); Tư vấn pháp luật 5.537 vụ việc và việc (chiếm 48,1%). Số lượng vụ việc TGPL tham gia tố tụng tăng, năm sau cao hơn năm trước. Sau 08 năm thực hiện Luật TGPL năm 2017 số vụ việc tham gia tố tụng tăng gấp 2,6 lần so với số vụ việc tham gia tố tụng của 08 năm trước (năm 2010 đến 2017, Trung tâm TGPL thực hiện 2.337 vụ việc tham gia tố tụng). Số vụ việc do TGVPL thực hiện là 10.570 vụ (chiếm 91,7%); Luật sư thực hiện TGPL: 532 vụ (chiếm 4,6%). Theo chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng do Bộ Tư pháp ban hành, hằng năm 100% trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm đều đạt chỉ tiêu vụ việc tham gia tố tụng, số đạt chỉ tiêu tốt, khá chiếm tỷ lệ cao.
Trong giai đoạn 2020 - 2025, Sở Tư pháp, Trung tâm TGPL nhà nước đã xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện các hoạt động TGPL trong 03 chương trình mục tiêu quốc gia căn cứ theo văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp. Sở Tư pháp cũng đã chỉ đạo triển khai các hoạt động TGPL cho người khuyết tật, người cao tuổi có khó khăn về tài chính và các đối tượng đặc thù, chỉ đạo Trung tâm TGPL phối hợp với các cơ quan, đơn vị, tổ chức có liên quan tổ chức 05 đợt truyền thông về TGPL cho người khuyết tật, người cao tuổi và các đối tượng đặc thù với số lượng trên 261 người tham dự.
 Kiện toàn tổ chức và nguồn nhân lực thực hiện TGPL
Sau khi sáp nhập Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Yên Bái và Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Lào Cai thành Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Lào Cai theo đề án của Sở Tư pháp đã được UBND tỉnh phê duyệt, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 160/QĐ-UBND ngày 01/7/2025 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Lào Cai. Cơ cấu tổ chức của Trung tâm được kiện toàn tinh gọn đầu mối bên trong gồm có: Ban Giám đốc, 03 phòng, 05 chi nhánh (giảm 02 phòng và 04 chi nhánh so với trước khi sáp nhập).
Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong triển khai hoạt động TGPL
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hoạt động TGPL được Trung tâm TGPL đẩy mạnh thực hiện: 100% văn bản đi, đến và quá trình xử lý được thực hiện trên phần mềm Hệ thống quản lý văn bản điều hành của tỉnh; 100% vụ việc TGPL được cập nhật kịp thời, đầy đủ trên Hệ thống quản lý tổ chức và hoạt động TGPL của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý; công tác thống kê, tổng hợp số liệu và báo cáo của Trung tâm luôn kịp thời, chính xác; thực hiện đầy đủ việc đăng tải danh sách tổ chức thực hiện TGPL, người thực hiện TGPL trên địa bàn trên trang thông tin điện tử Sở Tư pháp và Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý; tỷ lệ tạo hồ sơ công việc, ký số, gửi văn bản điện tử đạt 100%.
Thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực TGPL
Sở Tư pháp đã tham mưu UBND tỉnh ban hành các quyết định công bố thủ tục hành chính và các quyết định phê duyệt quy trình nội bộ trong giải quyết thủ tục hành chính lĩnh vực TGPL thuộc phạm vi chức năng quản lý của Sở Tư pháp... Hồ sơ liên quan lĩnh vực TGPL được thực hiện qua môi trường điện tử giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, tạo thuận lợi cho người dân, luật sư thực hiện TGPL và góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính.
Về huy động lực lượng xã hội tham gia TGPL
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 42 luật sư; với 13 tổ chức hành nghề luật sư gồm 11 văn phòng Luật sư và 02 công ty luật; Số chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư đặt trên địa bàn: 03; số luật sư hành nghề với tư cách cá nhân: 02; Số tổ chức tư vấn pháp luật: 02.
Việc tham gia TGPL của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, tổ chức tư vấn pháp luật: Các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư và tổ chức tư vấn pháp luật trên địa bàn tỉnh vẫn thực hiện một số hoạt động TGPL miễn phí theo quy định của tổ chức mình và điều lệ. Tuy nhiên, chưa có tổ chức nào đăng ký tham gia thực hiện TGPL. Đến thời điểm hiện tại, Trung tâm đã ký hợp đồng thực hiện TGPL với 07 Luật sư.
Kiến nghị, đề xuất giải pháp trong thời gian tới
- Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông về TGPL, xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, rõ trách nhiệm giữa Trung tâm TGPL nhà nước với các cơ quan tiến hành tố tụng và UBND cấp xã trong việc thông tin, giới thiệu về TGPL. Lựa chọn các hình thức truyền thông đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt ưu tiên các sản phẩm truyền thông bằng tiếng dân tộc, các buổi tư vấn lưu động tại thôn, bản để nâng cao hiệu quả trong công tác truyền thông về TGPL.
- Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác TGPL.
- Mở rộng đối tượng người khuyết tật theo hướng người khuyết tật được TGPL mà không cần điều kiện “có khó khăn về tài chính”, nhằm đảm bảo sự thống nhất với Luật Người khuyết tật 2010 và Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật.
- Bổ sung các nhóm đối tượng yếu thế khác: đề nghị nghiên cứu mở rộng đối tượng được TGPL cho hộ cận nghèo, người mới thoát nghèo, người gặp khó khăn đột xuất (do thiên tai, dịch bệnh...) để tăng cường tính bao phủ của chính sách an sinh xã hội.
- Đề nghị sửa đổi quy định về điều kiện thành lập Chi nhánh tại điều 11 Luật TGPL năm 2017 theo hướng linh hoạt hơn, cho phép thành lập Chi nhánh tại các địa bàn không chỉ giới hạn ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, giao thông không thuận tiện và chưa có tổ chức hành nghề luật sư nhằm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới và đảm bảo người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ một cách thuận lợi nhất.
- Về người thực hiện TGPL, đề nghị sửa đổi Điều 24 Luật TGPL năm 2017 về cộng tác viên TGPL, theo hướng không chỉ giới hạn ở vùng đặc biệt khó khăn và đa dạng hóa điều kiện (không chỉ là người đã nghỉ hưu) để thu hút thêm nhiều chuyên gia, người có kinh nghiệm tham gia TGPL. Đơn giản hóa thủ tục thanh toán vụ việc TGPL theo hướng giảm bớt giấy tờ để khuyến khích các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư tích cực tham gia.

Nguyễn Diệu Hương,
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp