Trợ giúp pháp lý tỉnh Hưng Yên: Những kết quả nổi bật sau 8 năm triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý

Về xây dựng thể chế, văn bản chỉ đạo
Thực hiện Quyết định số 1355/QĐ-TTG ngày 12/9/2017 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật TGPL. Sở Tư pháp tỉnh Hưng Yên (sau sát nhập giữa tỉnh Thái Bình và tỉnh Hưng Yên) đã tham mưu Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh Thái Bình (cũ) và UBND tỉnh Hưng Yên ban hành văn bản chỉ đạo, điều hành. Qua đó giúp nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và nhân dân về ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác TGPL trên địa bàn hai tỉnh. Hàng năm, Sở Tư pháp của hai tỉnh đều tham mưu giúp UBND tỉnh ban hành các Kế hoạch triển khai thực hiện công tác TGPL: Kế hoạch công tác Tư pháp hàng năm, kế hoạch thực hiện TGPL cho các đối tượng đặc thù: người nghèo, người khuyết tật, người cao tuổi... theo các Kế hoạch hoạt động của Bộ Tư pháp.
Về tổ chức bộ máy của Trung tâm TGPL nhà nước
Thực hiện chủ trương sắp xếp, hợp nhất các đơn vị hành chính cấp tỉnh thì hai Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Thái Bình và Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Hưng Yên được sáp nhập thành Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Hưng Yên. Cơ cấu tổ chức sau sáp nhập như sau: Lãnh đạo Trung tâm gồm: Giám đốc và 02 (hai) Phó Giám đốc; Các phòng chuyên môn, nghiệp vụ: (Phòng Hành chính - Tổng hợp và Phòng Nghiệp vụ trợ giúp pháp lý); 02 Chi nhánh (Chi nhánh TGPL số 1 và Chi nhánh TGPL số 2). Hiện nay, Trung tâm có 34/38 biên chế viên chức và 01/03 hợp đồng lao động theo Nghị định số 111/2022/NĐ-CP.
Kết quả thực hiện vụ việc TGPL
Sau khi Luật TGPL năm 2017 có hiệu lực, Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm đẩy mạnh hoạt động tham gia tố tụng và tư vấn pháp luật; tăng cường công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện TGPL. Từ năm 2018, hoạt động tham gia tố tụng của Trung tâm tăng về số lượng và nâng cao về chất lượng, từng bước khẳng định được vị thế, vai trò trước các cơ quan tiến hành tố tụng. Từ ngày 01/01/2018 đến nay, tổng số vụ việc TGPL của Trung tâm (bao gồm cả Thái Bình và Hưng Yên) là 10.568 vụ vụ việc, trong đó: Tư vấn: 3.563 vụ việc (chiếm 33,7% tổng số vụ việc); Tham gia tố tụng: 7.262 vụ việc (chiếm 68,7% tổng số vụ việc); Đại diện ngoài tố tụng: 145 vụ việc (chiếm 1,37% tổng số vụ việc). 100% vụ việc hoàn thành được thẩm định đều đạt yêu cầu về thời gian, chất lượng theo quy định, kịp thời cử trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng bảo đảm quyền được TGPL cho người thuộc diện TGPL là những người tham gia tố tụng trong vụ án theo đúng quy định. Kết quả từng năm, 100% các vụ đạt chất lượng khá và đạt chất lượng tốt, không có vụ việc không đạt chất lượng.
Về nâng cao nguồn nhân lực TGPL
Thực hiện Luật TGPL năm 2017 đến nay, số lượng và chất lượng nguồn nhân lực TGPL đảm bảo đủ tiêu chuẩn, điều kiện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, đặc biệt là các yêu cầu, điều kiện đối với trợ giúp viên pháp lý, đảm bảo việc tham gia tố tụng để bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được TGPL. Đội ngũ trợ giúp viên pháp lý luôn tích cực tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ do Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý tổ chức, đảm bảo mỗi trợ giúp viên pháp lý tập huấn đủ tối thiểu 8h/năm. Bên cạnh đó, khuyến khích các trợ giúp viên pháp lý tự học, tự nghiên cứu nhằm nâng cao nghiệp vụ, kỹ năng thực hiện TGPL, nhất là trong lĩnh vực tham gia tố tụng. Có thể thấy rằng, đội ngũ người thực hiện TGPL đang dần khẳng định được vị trí, vai trò của mình, được các cơ quan tiến hành tố tụng, người được TGPL ghi nhận và đánh giá cao.
Kết quả công tác phối hợp về TGPL
Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng tỉnh đã ban hành Kế hoạch triển khai Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT quy định về phối hợp thực hiện TGPL trong hoạt động tố tụng gửi các ngành thành viên để tổ chức triển khai. Hàng năm, Sở Tư pháp đều tham mưu trình UBND tỉnh ban hành các Kế hoạch triển khai chính sách TGPL cho người khuyết tật và người khuyết tật có khó khăn về tài chính trên địa bàn tỉnh. Việc triển khai giải thích quyền được TGPL và giới thiệu thông tin người được TGPL đến Trung tâm của UBND cấp xã theo quy định tại Thông tư số 03/2021/TT-BTP đã có nhiều tích cực, UBND các xã đã giới thiệu 60 vụ việc đến Trung tâm để thực hiện TGPL theo quy định.
Kết quả công tác truyền thông
Sở Tư pháp tổ chức các hội nghị phổ biến, quán triệt Luật TGPL năm 2017 cho các báo cáo viên pháp luật; đồng thời hướng dẫn Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp huyện tổ chức hội nghị phổ biến, quán triệt Luật TGPL năm 2017 ở cấp huyện. Các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh: Công an tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, Tòa án nhân dân tỉnh đã tổ chức Hội nghị giới thiệu Luật TGPL đến toàn thể cán bộ trong đơn vị. Sở Tư pháp đã phối hợp với Sở Lao động - Thương binh và xã hội, Hội Người khuyết tật tỉnh, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh, phòng Tư pháp, các trường học tổ chức 615 Hội nghị truyền thông pháp luật về TGPL ở cơ sở. Đồng thời, thực hiện truyền thông các chuyên đề về TGPL trên Bản tin Tư pháp, Website Sở Tư pháp, Trang thông tin về Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Báo, Đài Phát thanh & Truyền hình. Phối hợp với Đài truyền thanh các huyện, thành phố và hệ thống loa truyền thanh của các xã, phường, thị trấn thực hiện tuyên truyền 512 buổi tuyên truyền pháp luật về Luật TGPL với thời lượng từ 05 đến 07 phút/lượt dựa trên cơ sở các tài liệu do Sở Tư pháp biên soạn. Sở cũng đã phối hợp với Báo, phát thanh và truyền hình Hưng Yên ký Chương trình thực hiện Chuyên mục “Tư vấn pháp luật” phát sóng trực tiếp định kỳ 02 số/tuần trên nền tảng kênh FM 92,7 MHZ, trên website: www.hungyentv.vn; kênh youtube Hưng Yên TV; kênh Tiktok Truyền hình Hưng Yên và các nền tảng phù hợp khác, triển khai thực hiện từ tháng 8/2025.
Kết quả ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức và hoạt động TGPL
Hiện tại, Trung tâm đã xây dựng và đưa điểm cầu phiên tòa trực tuyến tại Trung tâm và đi vào vận hành tại Trung tâm. Trung tâm đã tham gia các phiên tòa trực tuyến tại tòa án 2 cấp trên địa bàn tỉnh. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức, hoạt động đã và đang được thực hiện đồng bộ, rộng rãi; cán bộ, viên chức Trung tâm luôn khai thác tối đa tiện ích internet vào công việc; công tác quản lý văn bản và điều hành được thực hiện thông suốt. Đến nay, các trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm đã thường xuyên cập nhật các vụ việc TGPL lên Hệ thống của Cục bảo đảm đầy đủ, chính xác, kịp thời. Hồ sơ vụ việc TGPL được số hóa, cập nhật vào Hệ thống, qua đó giúp việc đánh giá chất lượng hoạt động TGPL của từng trợ giúp viên pháp lý, việc theo dõi diễn biến hồ sơ vụ việc tham gia tố tụng của trợ giúp viên pháp lý được thuận lợi hơn.
Thuận lợi trong công tác TGPL
Công tác TGPL tại địa phương luôn nhận được sự quan tâm, lãnh chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp trong việc ban hành các văn bản chỉ đạo liên quan đến hoạt động TGPL; chỉ đạo kịp thời về công tác tổ chức, hoàn thiện về bộ máy, nhân sự cũng như kinh phí, Trung tâm đã trở thành một địa chỉ tin cậy của đối tượng được TGPL tìm đến mỗi khi gặp vướng mắc pháp luật. Sự ủng hộ, phối hợp tốt của các cấp, ngành trong tỉnh, nhất là các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn tỉnh (Công an, Kiểm sát, Tòa án). Đội ngũ nguồn nhân lực thực hiện TGPL, đặc biệt là đội ngũ trợ giúp viên pháp lý được đào tạo bài bản, đảm bảo có đủ năng lực, trình độ, khả năng đáp ứng tốt việc giải quyết các yêu cầu TGPL của người dân. Hoạt động TGPL đã được người dân, đặc biệt là các đối tượng được TGPL biết đến, thông qua đó giúp kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các đối tượng khi có nhu cầu.
Khó khăn, tồn tại, hạn chế
Việc sáp nhập tỉnh dẫn đến việc tổ chức lại bộ máy TGPL, cơ cấu lại các Trung tâm TGPL và bộ máy các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng có thể gây ra những xáo trộn ban đầu nên cũng có phần ảnh hưởng đến hoạt động TGPL.
Kiến nghị, đề xuất giải pháp
- Tăng cường việc tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội người người thực hiện TGPL, xây dựng cơ chế kiểm soát, đánh giá chất lượng, chế độ chính sách đãi ngộ cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý.
- Nghiên cứu, đề xuất sửa đổi một số quy định về diện người được TGPL hoặc các nội dung có liên quan đến hoạt động TGPL trong quá trình xây dựng, sửa đổi các Bộ luật, Luật và các quy định pháp luật có liên quan và triển khai quy định về mở rộng người được TGPL tại Luật Phòng, chống mua bán người, Luật Tư pháp người chưa thành niên và các Luật, văn bản khác có liên quan. Đặc biệt là các đối tượng được TGPL theo nhóm tuổi để tránh nhầm lẫn và thuận lợi trong quá trình thực hiện.
- Nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chí, quy trình thẩm định, đánh giá chất lượng, hiệu quả vụ việc TGPL. Qua đó nâng cao vai trò trách nhiệm của người thực hiện thẩm định.

Nguyễn Diệu Hương,
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp