_20211114171230.png)
Bắc Ninh qua 08 năm thi hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017
Trên hành trình gần một thập kỷ triển khai thực hiện Luật TGPL năm 2017, Bắc Ninh đã tạo dựng một hệ thống dịch vụ pháp lý miễn phí ngày càng chuyên nghiệp, gần dân, từng bước khẳng định vai trò trụ cột của TGPL trong bảo vệ quyền con người và thúc đẩy công bằng xã hội.
Để Luật TGPL sớm đi vào cuộc sống
Nhằm triển khai thực hiện Luật TGPL một cách có hiệu quả, sâu rộng đến các cơ quan, đơn vị có liên quan, cũng như người dân trên địa bàn tỉnh, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh (được sát nhập từ 02 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang) đã tổ chức Hội nghị triển khai Luật TGPL năm 2017 bằng hình thức trực tiếp, với sự tham gia của các đại biểu là thành viên của Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng và tổ thư ký; đại diện lãnh đạo các cơ quan: Tư pháp, Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh, Đoàn Luật sư, Hội Luật gia; các Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán cấp tỉnh, cấp huyện; Đại diện lãnh đạo Phòng Tư pháp các huyện, thị xã, thành phố; Trợ giúp viên pháp lý; Cộng tác viên TGPL và Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL. Công tác chỉ đạo, triển khai và tổ chức thi hành Luật TGPL năm 2017 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã được Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh quan tâm, sát sao chỉ đạo, giúp Luật TGPL và các văn bản hướng dẫn thi hành sớm đi vào thực tiễn, bảo đảm thực hiện kịp thời, đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.
Những kết quả đạt được
Đối với vụ việc TGPL: Giai đoạn từ 01/01/2018 đến 30/9/2025: Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 1 (tiền thân là Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Bắc Giang) đã thụ lý: 3.364 vụ việc (trong đó 830 vụ việc dân sự và 2.484 vụ việc hình sự, hành chính 35 vụ, đại diện ngoài tố tụng 15 vụ); Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 2 (tiền thân là Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Bắc Ninh) đã thụ lý: 2.480 vụ việc (trong đó 47 vụ việc dân sự và 2.425 vụ việc hình sự, đại diện ngoài tố tụng 08 vụ); số vụ việc tư vấn tại trụ sở: 164 lượt người; TGPL lưu động và truyền thông cơ sở tại địa phương: 53 cuộc.
Số vụ việc tham gia tố tụng của đội ngũ thực hiện TGPL đã gia tăng đáng kể, năm sau luôn tăng hơn so với năm trước. Trên 90% số vụ việc trợ giúp viên pháp lý tham gia từ giai đoạn điều tra, đảm bảo quyền lợi cho người được TGPL. Ngay từ khi tham gia, các trợ giúp viên đã giải thích và cung cấp những thông tin về vụ việc, những quy định của pháp luật đến người được TGPL và người thân của họ; đồng thời có ý kiến với các cơ quan tiến hành tố tụng để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho người được TGPL.
Đối với công tác kiện toàn bộ máy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
Từ khi Luật TGPL năm 2017 có hiệu lực đến nay, các Trung tâm TGPL ngày càng phát triển lớn mạnh và hoạt động có hiệu quả. Đến ngày 30/9/2025, số lượng trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 1 là 12 trợ giúp viên pháp lý, Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 2 có 11 trợ giúp viên pháp lý. Hàng năm, 100% trợ giúp viên pháp lý đều hoàn thành chỉ tiêu vụ việc do Cục TGPL (nay là Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý) ban hành. 100% số vụ việc tham gia tố tụng đều được thẩm định chéo và có sự đánh giá chất lượng theo quy định, đảm bảo và đáp ứng yêu cầu của người được TGPL. Số vụ việc đạt thành công hiệu quả đạt tỷ lệ cao (theo tiêu chuẩn đánh giá vụ việc thành công hiệu quả).
Những năm gần đây, việc quy định về quyền của người thực hiện TGPL được bồi dưỡng, tập huấn kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ TGPL cũng như quy định mỗi trợ giúp viên pháp lý phải được tập huấn nghiệp vụ tối thiểu 8 giờ/năm góp phần nào nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực của đội ngũ người làm công tác TGPL.
Kiến nghị, đề xuất giải pháp đổi mới, phát huy hiệu quả hoạt động TGPL
Thứ nhất, kiến nghị mở rộng lĩnh vực TGPL bao gồm lĩnh vực kinh doanh thương mại nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho đối tượng được TGPL.
Thứ hai, mở rộng đối tượng được TGPL bao gồm: Đối tượng là bị hại là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi để đảm bảo phù hợp với quy định Luật Tư pháp người chưa thành niên; Đối với người khuyết tật: kiến nghị bỏ quy định có khó khăn về tài chính để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Người khuyết tật.
Thứ ba, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của UBND cấp xã trong hoạt động TGPL; ban hành Quyết định phê duyệt danh sách các thôn, xã đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để đảm bảo phù hợp với thực tiễn chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Các giải pháp đổi mới, phát huy hiệu quả hoạt động TGPL trong thời gian tới
Một là, xây dựng và ban hành những chính sách cụ thể đảm bảo các quyền lợi của các cá nhân, tổ chức khi đăng ký tham gia TGPL để khuyến khích, thu hút họ tham gia TGPL. Bên cạnh đó, cần ban hành cơ chế, chế tài để giám sát nghĩa vụ thực hiện TGPL của Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL, giúp họ nhận thức việc TGPL là trách nhiệm của mình đối với xã hội.
Hai là, để các cơ quan, tổ chức và người dân nhận thức rõ về hoạt động TGPL, cần phải đa dạng hóa phương thức truyền thông, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và khai thác hiệu quả kênh truyền thông trực tuyến; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành, đặc biệt là cơ quan tiến hành tố tụng và chính quyền cơ sở.
Ba là, đổi mới chương trình tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ người thực hiện TGPL, tập trung tập huấn các kỹ năng, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện vụ việc TGPL, nhất là kinh nghiệm trong hoạt động tham gia tố tụng của các trợ giúp viên pháp lý; xây dựng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý có năng lực, trình độ, kinh nghiệm thực hiện TGPL nhất là trong hoạt động tố tụng. Bên cạnh đó, cần bổ sung, hỗ trợ kinh phí học lớp đào tạo nghề luật sư, kinh phí tập huấn nghiệp vụ TGPL... nhằm khuyến khích đội ngũ trợ giúp viên pháp lý không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Bốn là, tập trung kiện toàn tổ chức thực hiện TGPL, ưu tiên nguồn lực tương xứng cho các Trung tâm TGPL nhà nước, nâng cao năng lực đội ngũ trợ giúp viên pháp lý đáp ứng yêu cầu của đơn vị sự nghiệp công thiết yếu, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và mô hình tổ chức của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân.
Hướng tới TGPL hiện đại và chuyên nghiệp
Có thể khẳng định, sau 08 triển khai thực hiện Luật TGPL, công tác TGPL tại tỉnh Bắc Ninh đã vươn lên những tầm cao mới. Việc lấy người dân làm trung tâm, chú trọng TGPL trong tố tụng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiện đại hóa tổ chức bộ máy đã giúp Bắc Ninh không chỉ “làm TGPL” mà còn “gieo niềm tin pháp luật” vào lòng người dân.
Nhằm triển khai thực hiện Luật TGPL một cách có hiệu quả, sâu rộng đến các cơ quan, đơn vị có liên quan, cũng như người dân trên địa bàn tỉnh, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh (được sát nhập từ 02 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang) đã tổ chức Hội nghị triển khai Luật TGPL năm 2017 bằng hình thức trực tiếp, với sự tham gia của các đại biểu là thành viên của Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng và tổ thư ký; đại diện lãnh đạo các cơ quan: Tư pháp, Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh, Đoàn Luật sư, Hội Luật gia; các Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán cấp tỉnh, cấp huyện; Đại diện lãnh đạo Phòng Tư pháp các huyện, thị xã, thành phố; Trợ giúp viên pháp lý; Cộng tác viên TGPL và Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL. Công tác chỉ đạo, triển khai và tổ chức thi hành Luật TGPL năm 2017 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã được Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh quan tâm, sát sao chỉ đạo, giúp Luật TGPL và các văn bản hướng dẫn thi hành sớm đi vào thực tiễn, bảo đảm thực hiện kịp thời, đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.
Những kết quả đạt được
Đối với vụ việc TGPL: Giai đoạn từ 01/01/2018 đến 30/9/2025: Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 1 (tiền thân là Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Bắc Giang) đã thụ lý: 3.364 vụ việc (trong đó 830 vụ việc dân sự và 2.484 vụ việc hình sự, hành chính 35 vụ, đại diện ngoài tố tụng 15 vụ); Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 2 (tiền thân là Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Bắc Ninh) đã thụ lý: 2.480 vụ việc (trong đó 47 vụ việc dân sự và 2.425 vụ việc hình sự, đại diện ngoài tố tụng 08 vụ); số vụ việc tư vấn tại trụ sở: 164 lượt người; TGPL lưu động và truyền thông cơ sở tại địa phương: 53 cuộc.
Số vụ việc tham gia tố tụng của đội ngũ thực hiện TGPL đã gia tăng đáng kể, năm sau luôn tăng hơn so với năm trước. Trên 90% số vụ việc trợ giúp viên pháp lý tham gia từ giai đoạn điều tra, đảm bảo quyền lợi cho người được TGPL. Ngay từ khi tham gia, các trợ giúp viên đã giải thích và cung cấp những thông tin về vụ việc, những quy định của pháp luật đến người được TGPL và người thân của họ; đồng thời có ý kiến với các cơ quan tiến hành tố tụng để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho người được TGPL.
Đối với công tác kiện toàn bộ máy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
Từ khi Luật TGPL năm 2017 có hiệu lực đến nay, các Trung tâm TGPL ngày càng phát triển lớn mạnh và hoạt động có hiệu quả. Đến ngày 30/9/2025, số lượng trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 1 là 12 trợ giúp viên pháp lý, Trung tâm TGPL nhà nước Bắc Ninh số 2 có 11 trợ giúp viên pháp lý. Hàng năm, 100% trợ giúp viên pháp lý đều hoàn thành chỉ tiêu vụ việc do Cục TGPL (nay là Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý) ban hành. 100% số vụ việc tham gia tố tụng đều được thẩm định chéo và có sự đánh giá chất lượng theo quy định, đảm bảo và đáp ứng yêu cầu của người được TGPL. Số vụ việc đạt thành công hiệu quả đạt tỷ lệ cao (theo tiêu chuẩn đánh giá vụ việc thành công hiệu quả).
Những năm gần đây, việc quy định về quyền của người thực hiện TGPL được bồi dưỡng, tập huấn kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ TGPL cũng như quy định mỗi trợ giúp viên pháp lý phải được tập huấn nghiệp vụ tối thiểu 8 giờ/năm góp phần nào nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực của đội ngũ người làm công tác TGPL.
Kiến nghị, đề xuất giải pháp đổi mới, phát huy hiệu quả hoạt động TGPL
Thứ nhất, kiến nghị mở rộng lĩnh vực TGPL bao gồm lĩnh vực kinh doanh thương mại nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho đối tượng được TGPL.
Thứ hai, mở rộng đối tượng được TGPL bao gồm: Đối tượng là bị hại là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi để đảm bảo phù hợp với quy định Luật Tư pháp người chưa thành niên; Đối với người khuyết tật: kiến nghị bỏ quy định có khó khăn về tài chính để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Người khuyết tật.
Thứ ba, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của UBND cấp xã trong hoạt động TGPL; ban hành Quyết định phê duyệt danh sách các thôn, xã đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để đảm bảo phù hợp với thực tiễn chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Các giải pháp đổi mới, phát huy hiệu quả hoạt động TGPL trong thời gian tới
Một là, xây dựng và ban hành những chính sách cụ thể đảm bảo các quyền lợi của các cá nhân, tổ chức khi đăng ký tham gia TGPL để khuyến khích, thu hút họ tham gia TGPL. Bên cạnh đó, cần ban hành cơ chế, chế tài để giám sát nghĩa vụ thực hiện TGPL của Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL, giúp họ nhận thức việc TGPL là trách nhiệm của mình đối với xã hội.
Hai là, để các cơ quan, tổ chức và người dân nhận thức rõ về hoạt động TGPL, cần phải đa dạng hóa phương thức truyền thông, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và khai thác hiệu quả kênh truyền thông trực tuyến; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, ban ngành, đặc biệt là cơ quan tiến hành tố tụng và chính quyền cơ sở.
Ba là, đổi mới chương trình tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ người thực hiện TGPL, tập trung tập huấn các kỹ năng, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện vụ việc TGPL, nhất là kinh nghiệm trong hoạt động tham gia tố tụng của các trợ giúp viên pháp lý; xây dựng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý có năng lực, trình độ, kinh nghiệm thực hiện TGPL nhất là trong hoạt động tố tụng. Bên cạnh đó, cần bổ sung, hỗ trợ kinh phí học lớp đào tạo nghề luật sư, kinh phí tập huấn nghiệp vụ TGPL... nhằm khuyến khích đội ngũ trợ giúp viên pháp lý không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Bốn là, tập trung kiện toàn tổ chức thực hiện TGPL, ưu tiên nguồn lực tương xứng cho các Trung tâm TGPL nhà nước, nâng cao năng lực đội ngũ trợ giúp viên pháp lý đáp ứng yêu cầu của đơn vị sự nghiệp công thiết yếu, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và mô hình tổ chức của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân.
Hướng tới TGPL hiện đại và chuyên nghiệp
Có thể khẳng định, sau 08 triển khai thực hiện Luật TGPL, công tác TGPL tại tỉnh Bắc Ninh đã vươn lên những tầm cao mới. Việc lấy người dân làm trung tâm, chú trọng TGPL trong tố tụng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiện đại hóa tổ chức bộ máy đã giúp Bắc Ninh không chỉ “làm TGPL” mà còn “gieo niềm tin pháp luật” vào lòng người dân.
Nguyễn Diệu Hương,
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp