Hoàn thiện cơ chế, chính sách huy động đội ngũ luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Số lượng lớn nhưng tham gia PBGDPL chưa thường xuyên
Đội ngũ luật sư, trợ giúp viên pháp lý hiện nay đang ngày càng lớn mạnh về số lượng và chất lượng hoạt động tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý cũng được nâng cao. Cả nước có hơn 600 trợ giúp viên pháp lý đang thực hiện nhiệm vụ trợ giúp pháp lý tại các Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước của 34 tỉnh, thành phố và các Chi nhánh trực thuộc các Trung. Cùng với đó, cả nước còn có trên 20.000 luật sư đang hành nghề và gần 30.000 người tập sư hành nghề luật sư[1]. Đây là những lực lượng có kiến thức chuyên môn về pháp luật, được đào tạo bài bản, được bồi dưỡng kỹ năng hành nghề tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, do đó nếu có cơ chế huy động đội ngũ này tham gia sâu vào các hoạt động PBGDPL cho người dân, doanh nghiệp, thì chắc chắn PBGDPL sẽ hiệu quả hơn và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của xã hội.
Qua tổng kết thực tiễn về việc thi hành các Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 do Bộ Tư pháp tiến hành vào năm 2025 cho thấy, việc PBGDPL thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, luật sư chủ yếu được thực hiện lồng ghép trong quá trình giải quyết các vụ việc tư vấn, trợ giúp pháp lý cụ thể. Vì vậy, kết quả PBGDPL chưa rõ nét, chưa huy động được trách nhiệm, trí tuệ, của luật sư, trợ giúp viên pháp luật vào các hoạt động PBGDPL thường xuyên, liên tục, nhất là tại cơ sở.
Chưa rõ cơ chế tham gia PBGDPL của luật sư, trợ giúp viên pháp lý
Một trong những nguyên nhân dẫn đến công tác PBGDPL trong thời gian qua chưa thực sự hiệu quả có phần do bất cập trong một số quy định pháp luật về trợ giúp pháp lý, PBGDPL. Trong đó chưa quy định rõ ràng, thỏa đáng cơ chế, chính sách cho đội ngũ luật sư, trợ giúp viên pháp lý khi tham gia PBGDPL.
Nghị quyết số 66-NQ/TW[2] đã đề ra một số yêu cầu có liên quan đến công tác PBGDPL, trợ giúp pháp lý. Cụ thể như “đa dạng hóa phương thức truyền thông chính sách, PBGDPL”; “thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hệ thống dịch vụ pháp lý, hỗ trợ pháp lý, trợ giúp pháp lý… để người dân và doanh nghiệp dễ tiếp cận pháp luật, quản trị rủi ro pháp lý”. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để thể chế hóa cơ chế, chính sách cho đội ngũ luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia công tác PBGDPL.
Một số đề xuất hoàn thiện thể chế hút hút luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia PBGDPL
Theo chương trình lập pháp năm 2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ nhất vào tháng 4/2026 và dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) được xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026. Theo đó, khi sửa đổi, bổ sung các Luật này, để phát huy tối đa vai trò, trách nhiệm, trí tuệ của luật sư, trợ giúp viên pháp lý trong công tác PBGDPL, cần nghiên cứu và thể chế hóa đồng bộ, toàn diện cơ chế, chính sách đối với đội ngũ này.
Thứ nhất: Quy định rõ trách nhiệm của tổ chức hành nghề luật sư, Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước trong việc tạo điều kiện, theo dõi, đánh giá, quản lý, cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước về PBGDPL cùng cấp về kết quả tham gia PBGDPL của luật sư, trợ giúp viên pháp lý theo phạm vi và đối tượng quản lý.
Thứ hai: Quy định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền của luật sư, trợ giúp viên pháp lý, trong đó có trách nhiệm xã hội tham gia PBGDPL cho nhóm đối tượng đặc thù, yếu thế. Trách nhiệm xã hội được thực hiện theo thời gian tối thiểu hằng năm mà luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia PBGDPL miễn phí (có thể là số giờ hoặc số ngày trong năm), tương tự trách nhiệm xã hội của luật sư trong tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý miễn phí theo quy định của Luật Luật sư và quy định khác có liên quan.
Thứ ba: Quy định một số chính sách dành cho luật sư, trợ giúp viên pháp lý khi tham gia PBGDPL, chẳng hạn chính sách tôn vinh, khen thưởng; miễn/giảm thuế khi PBGDPL cho nhóm đặc thù, yếu thế; hỗ trợ hoặc miễn phí tham gia các chương trình bồi dưỡng kiến thức pháp luật mới; hỗ trợ thù lao khi tham gia hoạt động PBGDPL ngoài địa bàn…
Thứ tư: Quy định cơ chế phối hợp, huy động luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia PBGDPL theo yêu cầu của chính quyền địa phương tại địa bàn trọng điểm hoặc ngoài địa bàn hoạt động của luật sư, trợ giúp viên pháp lý.
Thứ năm: Quy định rõ về việc luật sư, trợ giúp viên pháp lý hỗ trợ các cơ sở giáo dục trong triển khai PBGDPL, hướng dẫn kỹ năng thực hành và áp dụng pháp luật cho học sinh, sinh viên, học viên; hỗ trợ và phối hợp tham gia xây dựng chương trình giảng dạy pháp luật. Theo mô hình PBGDPL của Trung quốc, quốc gia này rất đề cao vai trò của các tổ chức dịch vụ pháp lý và luật sư, người làm công tác dịch vụ pháp lý trong công tác PBGDPL. Bên cạnh trách nhiệm lồng ghép công tác tuyên truyền và giáo dục pháp quyền vào quá trình cung cấp dịch vụ pháp lý, các tổ chức dịch vụ pháp lý, hiệp hội luật sư còn hỗ trợ các cơ sở giáo dục triển khai công tác PBGDPL và xây dựng chương trình giáo dục, giảng dạy pháp luật tại các cơ sở này./.

---