Giải pháp bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người nghèo và người yếu thế ở Nghệ An

Để góp phần hạn chế và giảm thiểu mâu thuẫn, tranh chấp đó, TGPL được xác định là một trong những cách thức quan trọng hỗ trợ và tạo điều kiện cho người dân “thoát nghèo về pháp luật”, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, “không ai bị bỏ lại phía sau”, từng bước nâng cao khả năng tiếp cận và thụ hưởng các chính sách của Nhà nước. TGPL không chỉ giúp giải quyết vụ việc cụ thể mà còn góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, hạn chế phát sinh tranh chấp, khiếu kiện kéo dài.
Thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các chính sách trợ giúp pháp lý được thực hiện lồng ghép, gắn kết với các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số, năm 2025, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Nghệ An đã phát huy trách nhiệm, chủ động, linh hoạt và chú trọng lồng ghép mục tiêu hỗ trợ người nghèo, người dân tộc thiểu số vào các hoạt động chuyên môn thường xuyên, đặc biệt là trong công tác truyền thông, tư vấn pháp luật và tham gia tố tụng.
Ngay từ đầu năm, Trung tâm đã tham mưu ban hành các kế hoạch trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh, trong đó chú trọng ưu tiên đối tượng là người nghèo, người cận nghèo, người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại các xã thuộc vùng khó khăn. Các kế hoạch này đã tạo cơ sở pháp lý và định hướng rõ ràng cho việc triển khai TGPL gắn với mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm không để người nghèo bị “bỏ lại phía sau” trong tiếp cận pháp luật.
Một trong những giải pháp quan trọng được Trung tâm tập trung thực hiện là đẩy mạnh truyền thông, tư vấn pháp luật tại cơ sở – nơi người nghèo và các đối tượng yếu thế sinh sống. Trong năm 2025, Trung tâm đã tổ chức các đợt truyền thông, tư vấn pháp luật tại nhiều xã, thôn bản trên địa bàn các huyện Tân Kỳ, Quỳnh Lưu và dự kiến tiếp tục triển khai tại các xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn của huyện Quế Phong.
Thông qua các buổi truyền thông, người dân được phổ biến những nội dung pháp luật thiết thực, gắn trực tiếp với quyền và lợi ích của người nghèo như: quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí; chính sách giảm nghèo; chế độ bảo hiểm y tế; chính sách hỗ trợ người dân tộc thiểu số; pháp luật về hôn nhân và gia đình; đất đai; phòng, chống mua bán người… Nhiều trường hợp người dân sau khi được truyền thông, phổ biến đã chủ động liên hệ yêu cầu trợ giúp pháp lý với Trung tâm, qua đó kịp thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Song song với hoạt động truyền thông trực tiếp, Trung tâm đã in ấn và cấp phát hơn 20.000 tờ gấp pháp luật, đơn yêu cầu TGPL và các loại biểu mẫu liên quan; lắp đặt 345 bảng thông tin về TGPL tại các thôn, bản, Công an xã và cơ quan tiến hành tố tụng. Đây là kênh thông tin quan trọng giúp người nghèo, người dân vùng sâu, vùng xa biết đến quyền được TGPL và địa chỉ tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí.
Trong năm 2025, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Nghệ An đã thụ lý tổng số 1.474 vụ việc[1] trợ giúp pháp lý, trong đó phần lớn là các vụ việc tham gia tố tụng. Đáng chú ý, số lượt người được trợ giúp bằng hình thức tham gia tố tụng chiếm tỷ lệ rất cao, phản ánh nhu cầu cấp thiết của người nghèo và các đối tượng yếu thế trong việc được bảo vệ quyền lợi trước cơ quan tiến hành tố tụng.
Các vụ việc TGPL tham gia tố tụng chủ yếu liên quan đến người bị buộc tội thuộc diện được TGPL, trong đó có nhiều trường hợp là người nghèo, người dân tộc thiểu số, người chưa thành niên. Việc có trợ giúp viên pháp lý tham gia ngay từ giai đoạn đầu đã góp phần bảo đảm quyền bào chữa, quyền được xét xử công bằng, hạn chế oan sai, đồng thời giúp người dân hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình trước pháp luật.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc gắn trợ giúp pháp lý với Chương trình MTQG giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Nghệ An vẫn còn nhiều khó khăn. Địa bàn rộng, giao thông đi lại khó khăn khiến việc tiếp cận người nghèo ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế. Trình độ nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân còn thấp, tâm lý e ngại tiếp xúc với cơ quan pháp luật khiến nhu cầu TGPL chưa được bộc lộ đầy đủ.
Ngoài ra, nguồn kinh phí dành cho hoạt động TGPL nói chung và TGPL trong giảm nghèo nói riêng còn hạn hẹp; biên chế và lực lượng người thực hiện TGPL chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; hoạt động xã hội hóa TGPL chưa thu hút được nhiều tổ chức, cá nhân tham gia. Đây là những rào cản lớn ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện mục tiêu “giảm nghèo về pháp lý”.
Bước sang năm 2026 và các năm tiếp theo, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Nghệ An xác định tiếp tục gắn chặt hoạt động TGPL với Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững. Trọng tâm là mở rộng hoạt động truyền thông, tư vấn pháp luật tại các xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn; nâng cao chất lượng tham gia tố tụng để bảo vệ tốt hơn quyền lợi pháp lý cho người nghèo; tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan trong triển khai chính sách giảm nghèo.
Cùng với đó, Trung tâm kiến nghị các cấp có thẩm quyền quan tâm bố trí kinh phí phù hợp cho hoạt động TGPL trong các chương trình giảm nghèo; tăng cường nguồn lực, biên chế cho tổ chức TGPL; đẩy mạnh xã hội hóa để thu hút các tổ chức hành nghề luật sư tham gia trợ giúp pháp lý. Qua đó, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững, bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là người nghèo và người yếu thế, đều được tiếp cận công lý một cách bình đẳng.

Vi Sa
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý

---