Chuyển biến về nhận thức và trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong triển khai thực hiện trợ giúp pháp lý

Theo đó, công tác trợ giúp pháp lý (TGPL) trong hoạt động tố tụng trên địa bàn thành phố Cần Thơ tiếp tục được các cấp, các ngành quan tâm triển khai thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và đạt nhiều kết quả tích cực. Bên cạnh những mặt đạt được, quá trình tổ chức thực hiện vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần sớm được tháo gỡ nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả bảo đảm quyền được TGPL của người dân trong thời gian tới.
Những kết quả tích cực nổi bật trong công tác phối hợp trợ giúp pháp lý
Trước hết, có thể khẳng định rằng, việc triển khai Thông tư liên tịch số 10 trên địa bàn thành phố Cần Thơ trong năm 2025 đã có sự chuyển biến rõ nét về nhận thức và trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động tố tụng cũng như của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Công tác chỉ đạo, điều hành và phối hợp liên ngành được duy trì thường xuyên, kịp thời, bám sát yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh thành phố thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng được kiện toàn phù hợp với tình hình mới sau sáp nhập, bảo đảm vai trò điều phối, kết nối giữa các cơ quan thành viên. Việc ban hành kế hoạch phối hợp liên ngành hằng năm giúp các hoạt động TGPL được triển khai thống nhất, có trọng tâm, trọng điểm, tránh chồng chéo, hình thức.
Trong hoạt động tố tụng hình sự, dân sự và hành chính, các cơ quan tiến hành tố tụng đã quan tâm hơn đến việc giải thích, thông báo quyền được TGPL cho người thuộc diện được TGPL ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng. Việc niêm yết bảng thông tin TGPL, bố trí tờ gấp, mẫu đơn yêu cầu TGPL tại trụ sở cơ quan điều tra, cơ sở giam giữ, trụ sở Tòa án, Viện kiểm sát được duy trì tương đối đồng bộ, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận thông tin về chính sách TGPL của Nhà nước.
Hoạt động tham gia tố tụng của Trợ giúp viên pháp lý và luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL tiếp tục được chú trọng. Trong năm 2025, các Trung tâm Trợ giúp pháp lý đã tham gia giải quyết 753 vụ việc, trong đó phần lớn là các vụ việc tham gia tố tụng, qua đó góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế khác. Chất lượng tham gia tố tụng từng bước được nâng lên, thể hiện qua việc nhiều Trợ giúp viên pháp lý đạt chỉ tiêu từ khá trở lên theo hướng dẫn của Bộ Tư pháp.
Công tác truyền thông về TGPL tiếp tục được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng như xây dựng chuyên trang TGPL trên Báo Cần Thơ, phát sóng chuyên đề “Trợ giúp pháp lý – điểm tựa người dân” trên Đài Phát thanh và Truyền hình thành phố, tổ chức các buổi truyền thông trực tiếp tại cơ sở, đặc biệt ở khu vực nông thôn, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn. Thông qua đó, nhận thức của người dân về quyền được TGPL từng bước được cải thiện.
Việc triển khai các chương trình phối hợp như trực TGPL tại Tòa án, trực TGPL trong điều tra hình sự, tổ chức phiên tòa trực tuyến có sự tham gia của người thực hiện TGPL đã góp phần rút ngắn thời gian tiếp cận dịch vụ TGPL, giảm chi phí đi lại cho người dân, đồng thời bảo đảm tính kịp thời, hiệu quả của hoạt động TGPL trong hoạt động tố tụng.
Một số khó khăn, vướng mắc
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác triển khai Thông tư liên tịch số 10 trên địa bàn thành phố Cần Thơ trong năm 2025 vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định: số lượng vụ việc và số người được TGPL tuy có chuyển biến nhưng chưa tương xứng với nhu cầu thực tế cũng như tổng số vụ việc mà các cơ quan tiến hành tố tụng đã thụ lý, giải quyết, đặc biệt là trong lĩnh vực dân sự và hành chính. Công tác phối hợp ở một số địa phương, nhất là ở cấp xã, chưa thật sự đồng đều. Nhận thức của một bộ phận người dân về chính sách TGPL của Nhà nước vẫn còn hạn chế. Bên cạnh đó, trong năm 2025, việc thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và việc thay đổi, kiện toàn thành viên Hội đồng phối hợp liên ngành ở một số thời điểm đã ảnh hưởng nhất định đến tính liên tục và ổn định của công tác phối hợp về TGPL trong hoạt động tố tụng.
Giải pháp nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý trong thời gian tới
Để khắc phục những hạn chế nêu trên, đồng thời tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, trong thời gian tới, thành phố Cần Thơ cần tập trung triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm sau:
Một là, tiếp tục phát huy vai trò phối hợp liên ngành giữa cơ quan tiến hành tố tụng và Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước trong việc bảo đảm quyền được TGPL cho người thuộc diện được TGPL theo quy định pháp luật.
Hai là, tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành về công tác TGPL trong hoạt động tố tụng
Ba là, tăng cường công tác kiểm tra việc thực hiện Thông tư liên tịch số 10 của các cơ quan tiến hành tố tụng. Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, bảo đảm việc rà soát, phát hiện và giới thiệu kịp thời người thuộc diện được TGPL, tránh bỏ sót đối tượng. Đặc biệt, cần chú trọng công tác trực TGPL trong điều tra hình sự và tại Tòa án, bảo đảm người được TGPL được tiếp cận dịch vụ ngay từ giai đoạn đầu của tố tụng.
Bốn là, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội, các nền tảng số trong công tác truyền thông nhằm nâng cao nhận thức và nhu cầu sử dụng dịch vụ TGPL của người dân.
Năm là, thực hiện tốt công tác báo cáo, thống kê theo quy định của pháp luật và theo yêu cầu của các cơ quan có thẩm quyền.