Tăng cường trực trợ giúp pháp lý tại Tòa án: Bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người yếu thế tại Bắc Ninh

Chương trình phối hợp được xây dựng trên cơ sở Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025), cùng các thông tư liên tịch hướng dẫn về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng. Việc ban hành chương trình không chỉ nhằm cụ thể hóa các quy định pháp luật mà còn hướng tới xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả, đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thực hiện trợ giúp pháp lý.

Bảo đảm tiếp cận trợ giúp pháp lý kịp thời, hiệu quả

Một trong những mục tiêu quan trọng của chương trình là bảo đảm người thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận dịch vụ kịp thời ngay trong quá trình giải quyết vụ việc tại Tòa án, trong đó có người được trợ giúp pháp lý theo Luật Phòng, chống mua bán người 2024, Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024.

Bảo đảm đối tượng thuộc diện TGPL trong các vụ việc mà Tòa án nhân dân (TAND) thụ lý được giải thích đầy đủ, được tiếp cận, cung cấp và sử dụng dịch vụ TGPL kịp thời Qua đó, vai trò của trợ giúp pháp lý ngày càng được khẳng định như một thiết chế quan trọng trong hệ thống tư pháp.

Thiết lập cơ chế trực trợ giúp pháp lý qua điện thoại

Điểm  nổi bật của chương trình là việc tổ chức hình thức trực trợ giúp pháp lý qua điện thoại tại Tòa án nhân dân tỉnh và Tòa án nhân dân các khu vực trong thời gian 14 tháng. Danh sách và số điện thoại của người thực hiện trợ giúp pháp lý được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án, giúp người dân dễ dàng tiếp cận khi có nhu cầu.

Người tiến hành tố tụng, công chức TAND khi phát hiện người thuộc diện được TGPL thì thông tin và cung cấp số điện thoại của người được TGPL hoặc người thân thích của họ (nếu có) ngay cho người trực. Đồng thời, hướng dẫn người thuộc diện được TGPL đến nơi niêm yết danh sách, số điện thoại của người trực và thông báo cho Trung tâm biết để liên hệ với người thuộc diện được TGPL.

Người tiến hành tố tụng, công chức TAND khi phát hiện người thuộc diện được TGPL thì thông tin và cung cấp số điện thoại của người được TGPL hoặc người thân thích của họ (nếu có) ngay cho người trực. Đồng thời, hướng dẫn người thuộc diện được TGPL đến nơi niêm yết danh sách, số điện thoại của người trực và thông báo cho Trung tâm biết để liên hệ với người thuộc diện được TGPL.

Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan

Chương trình phối hợp đã phân công rõ trách nhiệm của Sở Tư pháp và Tòa án nhân dân tỉnh trong quá trình triển khai. Sở Tư pháp giữ vai trò chủ trì, chỉ đạo Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tổ chức thực hiện, bố trí nhân lực, lập danh sách người trực và bảo đảm các điều kiện cần thiết.

Tòa án nhân dân tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị trực thuộc niêm yết thông tin, hướng dẫn người dân tiếp cận dịch vụ, đồng thời kịp thời thông báo nhu cầu trợ giúp pháp lý cho Trung tâm.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa hai cơ quan góp phần tạo nên cơ chế vận hành hiệu quả, giúp phát hiện sớm và hỗ trợ kịp thời các trường hợp cần trợ giúp pháp lý, đặc biệt trong các vụ việc có liên quan đến người được trợ giúp pháp lý, trong đó có người được trợ giúp pháp lý theo Luật Phòng, chống mua bán người 2024, Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024.

Quan tâm bảo vệ nạn nhân mua bán người và trẻ em

Một trong những ý nghĩa nổi bật của chương trình là tăng cường bảo vệ các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, trong đó có nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân, người dưới 18 tuổi đi cùng nạn nhân và người chưa thành niên.

Trên thực tế, nạn nhân mua bán người, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân, người dưới 18 tuổi đi cùng nạn nhân thường bị tổn thương nghiêm trọng, thiếu thông tin pháp lý và gặp nhiều khó khăn trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình. Trong khi đó, người chưa thành niên do hạn chế về nhận thức và kinh nghiệm sống nên rất cần sự hỗ trợ từ các chuyên gia pháp lý. Họ có quyền được tư vấn pháp luật, được tham gia tố tụng với sự hỗ trợ của trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư, được bảo vệ bí mật đời sống riêng tư và được hỗ trợ trong việc yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Việc bố trí người thực hiện trợ giúp pháp lý trực tại Tòa án giúp bảo đảm các đối tượng này được tiếp cận dịch vụ từ sớm, ngay khi vụ việc được thụ lý. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong các vụ án liên quan đến xâm hại trẻ em, bóc lột lao động hoặc mua bán người, nơi mà yếu tố tâm lý và bảo mật thông tin cần được đặt lên hàng đầu.

Thực tiễn trợ giúp pháp lý tại Bắc Ninh

Trong những năm qua, công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh đã thực hiện hàng nghìn vụ việc trợ giúp pháp lý mỗi năm, trong đó có nhiều trường hợp liên quan đến trẻ em và các đối tượng yếu thế.

Riêng trong năm 2025, Trung tâm tiếp tục đẩy mạnh hoạt động trợ giúp pháp lý trong tố tụng, chú trọng hỗ trợ các đối tượng là người chưa thành niên, người có hoàn cảnh khó khăn và nạn nhân của các hành vi vi phạm pháp luật.

Nâng cao chất lượng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý

Chương trình phối hợp cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý. Việc đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên giúp người thực hiện trợ giúp  pháp lý nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng làm việc với nhóm đối tượng đặc thù, nhất là trong các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên và nạn nhân mua bán người, từ đó nâng cao hiệu quả hỗ trợ và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người được trợ giúp.

Hướng tới nền tư pháp công bằng, nhân văn

Việc ban hành và triển khai Chương trình phối hợp về người thực hiện trợ giúp pháp lý trực tại Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh là bước đi quan trọng trong việc xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch và nhân văn.

Trong bối cảnh các loại tội phạm, trong đó có tội phạm liên quan đến người chưa thành niên, nạn nhân mua bán người vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp, việc đưa trợ giúp pháp lý đến gần hơn với người dân không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội trong việc bảo vệ những người dễ bị tổn thương và xây dựng một xã hội công bằng, văn minh.