Công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Đắk Lắk là tỉnh có vị trí chiến lược của khu vực Tây Nguyên với dân số hơn 3,3 triệu người, gồm 45 dân tộc anh em cùng sinh sống. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 25% dân số toàn tỉnh. Bên cạnh đó, địa phương có sự đa dạng về tôn giáo, văn hóa, phong tục tập quán với hơn 730 nghìn tín đồ thuộc nhiều tôn giáo khác nhau. Đặc điểm dân cư đa dạng, địa bàn rộng, phân bố không đồng đều đã đặt ra yêu cầu cao đối với công tác hòa giải ở cơ sở nhằm giải quyết kịp thời các mâu thuẫn phát sinh, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Xác định hòa giải ở cơ sở là một trong những giải pháp quan trọng để phòng ngừa vi phạm pháp luật và hạn chế phát sinh khiếu kiện, các cấp chính quyền tỉnh Đắk Lắk luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nghiêm túc Luật Hòa giải ở cơ sở cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Nhiều kế hoạch, chương trình, văn bản chỉ đạo đã được ban hành nhằm cụ thể hóa các quy định của pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai thống nhất công tác hòa giải trên địa bàn toàn tỉnh. Đặc biệt, trong bối cảnh thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, tỉnh đã chủ động ban hành các văn bản hướng dẫn nhằm bảo đảm hoạt động hòa giải ở cơ sở được duy trì liên tục, không bị gián đoạn. Đây là yếu tố quan trọng giúp công tác hòa giải tiếp tục phát huy hiệu quả trong điều kiện tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi.
Hiện nay, toàn tỉnh có 2.808 tổ hòa giải với 17.453 hòa giải viên, bảo đảm 100% thôn, buôn, tổ dân phố, khu phố đều có tổ hòa giải hoạt động. Đội ngũ hòa giải viên bao gồm nhiều thành phần như già làng, trưởng thôn, trưởng buôn, cán bộ Mặt trận, hội đoàn thể, người có uy tín trong cộng đồng, chức sắc tôn giáo, cán bộ hưu trí và những người am hiểu pháp luật, phong tục tập quán địa phương. Đây là lực lượng nòng cốt góp phần phát hiện, ngăn ngừa và giải quyết các mâu thuẫn ngay từ cơ sở.
Cùng với việc kiện toàn, củng cố tổ chức, tỉnh đặc biệt quan tâm nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên. Thông qua các đề án của Chính phủ về nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở, công tác đào tạo, tập huấn được triển khai thường xuyên và ngày càng đi vào chiều sâu. Trước khi hợp nhất tỉnh, Đắk Lắk đã xây dựng đội ngũ gồm 7 tập huấn viên cấp tỉnh và 125 tập huấn viên cấp huyện; tổ chức 16 lớp tập huấn cấp tỉnh cho gần 2.000 lượt học viên, đồng thời các địa phương tổ chức hàng trăm lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho hòa giải viên.
Nhiều hoạt động thiết thực đã được triển khai nhằm nâng cao kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn cho hòa giải viên. Các hội thi hòa giải viên giỏi được tổ chức từ cấp cơ sở đến cấp tỉnh đã tạo môi trường giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm. Năm 2023, Đội thi hòa giải viên giỏi của tỉnh Đắk Lắk đạt giải Ba khu vực Tây Nguyên và được lựa chọn tham gia Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc do Bộ Tư pháp tổ chức.
Kết quả hoạt động hòa giải ở cơ sở trong thời gian qua cho thấy những chuyển biến tích cực. Giai đoạn từ năm 2014 đến tháng 6 năm 2025, trên địa bàn Đắk Lắk và Phú Yên trước khi hợp nhất đã tiếp nhận hơn 42.400 vụ việc mâu thuẫn, tranh chấp thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong đó, tỷ lệ hòa giải thành đạt từ 71% đến 74%, góp phần hạn chế đáng kể tình trạng khiếu nại, tố cáo, tranh chấp kéo dài. Riêng từ ngày 01/7/2025 đến nay, toàn tỉnh Đắk Lắk đã tiếp nhận 2.113 vụ việc, hòa giải thành 1.500 vụ, đạt tỷ lệ khoảng 70%. Các vụ việc chủ yếu liên quan đến đất đai, hôn nhân và gia đình, mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư và các tranh chấp dân sự khác. Kết quả này cho thấy hòa giải ở cơ sở tiếp tục là kênh giải quyết tranh chấp hiệu quả, góp phần giảm tải cho các cơ quan hành chính, tư pháp và giữ gìn ổn định xã hội ngay từ cơ sở.
Bên cạnh công tác chuyên môn, việc bảo đảm nguồn lực cho hoạt động hòa giải cũng được địa phương quan tâm. Từ năm 2013 đến nay, tổng kinh phí dành cho công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh đạt hơn 9,6 tỷ đồng. Nguồn kinh phí này được sử dụng để chi thù lao cho hòa giải viên, hỗ trợ hoạt động của tổ hòa giải, tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ và các hoạt động phục vụ công tác hòa giải.
 Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác hòa giải ở cơ sở vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện tiếp cận pháp luật còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng hòa giải. Trình độ, kỹ năng của một bộ phận hòa giải viên chưa đồng đều, vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm thực tiễn. Trong khi đó, chế độ hỗ trợ, động viên đối với hòa giải viên còn hạn chế, chưa thực sự tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Ngoài ra, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp đơn vị hành chính cũng đặt ra những thách thức mới đối với công tác quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở. Nhiều công chức cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, phạm vi quản lý rộng hơn sau sáp nhập, dẫn đến khó khăn trong công tác tham mưu, theo dõi và hướng dẫn hoạt động hòa giải.
Từ thực tiễn triển khai, tỉnh Đắk Lắk kiến nghị tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Hòa giải ở cơ sở theo hướng làm rõ phạm vi hòa giải, hoàn thiện cơ chế huy động người có uy tín và người am hiểu pháp luật tham gia hoạt động hòa giải; bổ sung các quy định ngăn ngừa hành vi lợi dụng hòa giải để vụ lợi; đồng thời nâng cao chính sách hỗ trợ đối với hòa giải viên và tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hòa giải ở cơ sở.
Với những kết quả đã đạt được, có thể khẳng định rằng hòa giải ở cơ sở đang tiếp tục phát huy vai trò là “cầu nối” gắn kết cộng đồng, giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn phát sinh từ cơ sở, góp phần xây dựng đời sống văn hóa, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn mới./.

Đinh Quỳnh Mây
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý