Những “khoảng lặng phục thiện” phía sau chỉ tiêu 100%

Con số 100% được thể hiện ngắn gọn trong Kế hoạch, nhưng để hoàn thành trong thực tế đòi hỏi sự chủ động, trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ của các cơ quan liên quan. Mỗi trường hợp được tiếp cận, tư vấn hoặc cử người tham gia tố tụng đúng thời điểm có thể góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và mở thêm cơ hội tái hòa nhập cho người được trợ giúp pháp lý.
 

Người vi phạm pháp luật về ma túy, người nghiện hoặc người sau cai nghiện thường không chủ động tìm đến Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước để yêu cầu hỗ trợ. Tâm lý lo sợ, mặc cảm, thiếu thông tin hoặc ngại bị phán xét có thể khiến họ tự cô lập và bỏ lỡ cơ hội được tư vấn, hướng dẫn pháp luật. Trong nhiều trường hợp, gia đình cũng chưa nhận biết đầy đủ về quyền được trợ giúp pháp lý của người thân.

Đặc biệt, người trẻ liên quan đến các loại ma túy mới hoặc người dân tộc thiểu số ở địa bàn khó khăn có thể gặp thêm rào cản về nhận thức, ngôn ngữ và điều kiện tiếp cận thông tin. Khi bị bắt, tạm giữ hoặc xử lý, họ dễ rơi vào trạng thái hoang mang, không biết cách thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình theo quy định pháp luật. Vì vậy, để hoàn thành chỉ tiêu 100%, công tác trợ giúp pháp lý không thể chỉ chờ người dân đến trụ sở yêu cầu mà cần được triển khai chủ động, kịp thời và đúng đối tượng.

Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cần tăng cường phối hợp với cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở cai nghiện, cơ quan y tế và chính quyền cơ sở để kịp thời tiếp nhận thông tin về người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Việc trao đổi, cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời giữa các cơ quan, đơn vị liên quan sẽ giúp xác định chính xác đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý, tạo điều kiện để người dân sớm tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí theo quy định. Khi có thông báo hoặc yêu cầu, Trợ giúp viên pháp lý cần tham gia từ sớm, giải thích quyền, nghĩa vụ, thực hiện bào chữa hoặc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo đúng phạm vi, trình tự pháp luật quy định. Sự tham gia kịp thời của Trợ giúp viên pháp lý không chỉ góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người được trợ giúp pháp lý mà còn hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ việc khách quan, đúng quy định của pháp luật, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong quá trình xử lý các vụ việc liên quan đến ma túy.

Mỗi vụ việc có hoàn cảnh, mức độ vi phạm và nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Do đó, người thực hiện trợ giúp pháp lý phải nghiên cứu kỹ hồ sơ, lựa chọn cách giải thích dễ hiểu, tôn trọng nhân phẩm và hoàn cảnh của người được trợ giúp pháp lý. Sự kiên nhẫn, trách nhiệm và thái độ không định kiến là điều kiện quan trọng để xây dựng niềm tin và nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý.

Bên cạnh nhiệm vụ đấu tranh, ngăn chặn nguồn cung và tổ chức cai nghiện, quá trình hỗ trợ người sau cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng cũng cần được quan tâm đúng mức. Đây là giai đoạn họ phải đối diện trực tiếp với nhiều khó khăn về tâm lý, việc làm, giấy tờ và quan hệ xã hội. Khi trở về địa phương, người sau cai nghiện có thể gặp vướng mắc về cấp thẻ căn cước, đăng ký cư trú, xác định tình trạng án tích, học nghề, vay vốn hoặc tìm việc làm. Nếu không được hướng dẫn kịp thời, những thủ tục này có thể trở thành rào cản khiến họ khó tiếp cận chính sách hỗ trợ và ổn định cuộc sống.

Những vướng mắc hành chính tưởng như nhỏ nhưng kéo dài có thể tạo ra áp lực, làm gia tăng mặc cảm và nguy cơ tái nghiện, tái phạm. Vì vậy, hỗ trợ pháp lý trong giai đoạn tái hòa nhập không chỉ giải quyết một thủ tục cụ thể mà còn góp phần củng cố niềm tin, khuyến khích người sau cai nghiện lựa chọn con đường sống tích cực.

Dự án 8 trong Kế hoạch số 49/KH-UBND giao Sở Tư pháp chủ trì thực hiện các nhiệm vụ nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý và giáo dục pháp luật trong phòng, chống ma túy. Đối với người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, Trợ giúp viên pháp lý có thể tư vấn, hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, giải thích quy định và kết nối với cơ quan có thẩm quyền để tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện tiếp cận học nghề, việc làm và các chính sách hỗ trợ theo quy định.

Việc điều chỉnh cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý cai nghiện và quản lý sau cai đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Công an, Y tế, Tư pháp, cơ sở cai nghiện và chính quyền địa phương. Sự phối hợp này phải bảo đảm thông tin được chuyển đúng thẩm quyền, đúng thời điểm và không làm gián đoạn quyền được trợ giúp pháp lý của người thuộc diện. Chỉ tiêu 100% khó có thể hoàn thành nếu mỗi cơ quan chỉ thực hiện phần việc riêng, thiếu đầu mối kết nối. Ngay khi cơ quan Công an lập hồ sơ xử lý hoặc cơ sở y tế, cơ sở cai nghiện tiếp nhận người thuộc diện được trợ giúp pháp lý, thông tin cần được chuyển kịp thời đến Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước theo quy định.
Hiệu quả phối hợp được thể hiện qua việc xử lý kịp thời từng trường hợp cụ thể: cơ quan có thẩm quyền thông báo đúng lúc; Trung tâm phân công người thực hiện trợ giúp pháp lý nhanh chóng; các bên trao đổi, cung cấp tài liệu theo đúng quy định. Khi cơ chế này vận hành đồng bộ, quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý mới được bảo đảm ngay từ những bước đầu tiên. Phòng, chống ma túy là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự nghiêm minh của pháp luật đồng thời với chính sách nhân đạo, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Trợ giúp pháp lý góp phần tạo nên nhịp cầu giữa người lầm lỡ với pháp luật, giúp họ hiểu rõ trách nhiệm, bảo vệ quyền hợp pháp và có thêm cơ hội sửa chữa sai lầm.

Chỉ tiêu 100% tại Huế là yêu cầu cao, nhưng cũng thể hiện cam kết không để người thuộc diện được trợ giúp pháp lý bị bỏ lại phía sau trong quá trình tố tụng, cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng.