Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, Tây duyên hải miền Trung vẫn là vùng còn nhiều khó khăn, hạ tầng kinh tế - xã hội thấp kém, kinh tế chậm phát triển, đời sống của nhân dân còn nhiều khó khăn, vẫn là “lõi nghèo” của cả nước; vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có địa hình hiểm trở, thường xuyên chịu ảnh hưởng và tác động lớn của thiên tai, lũ lụt; nhiều nơi môi trường sinh thái tiếp tục bị suy thoái; tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo còn cao so với mức bình quân chung của cả nước, khoảng cách chênh lệch về mức sống, trình độ phát triển kinh tế - xã hội giữa các dân tộc, giữa các vùng ngày càng gia tăng; chất lượng hiệu quả về giáo dục đào tạo còn thấp, công tác chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn; bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số đang dần bị mai một. Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi còn tồn tại một số hủ tục lạc hậu, tệ nạn xã hội như nghiện hút, buôn bán và vận chuyển trái phép ma túy, buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới.... gây mất an ninh, trật tự, an toàn xã hội và tiền ẩn nhiều vấn đề phức tạp, bức xúc. Mặt khác, đa số người dân ở địa bàn này chưa chủ động tìm hiểu pháp luật; khả năng nhận thức và hiểu biết pháp luật còn hạn chế, không đồng đều; việc giải quyết các quan hệ của đời sống xã hội đôi khi theo truyền thống văn hóa, phong tục tập quán của từng dân tộc, từng vùng, miền cũng gây ảnh hưởng đến hiệu quả PBGDPL và thực thi pháp luật.
Theo đó việc đẩy mạnh công tác PBGDPL cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đóng vai trò quan trọng góp phần ổn định và phát triển kinh tế-xã hội, giảm nghèo, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Để tổ chức triển khai thực hiện công tác PBGDPL cho đối tượng là đồng bào dân tộc thiểu số có hiệu quả, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã chỉ đạo, hướng dẫn triển khai thực hiện công tác này với các mục tiêu: i) Đưa công tác PBGDPL vào chương trình, kế hoạch công tác hàng năm của cơ quan, đơn vị; mỗi cán bộ, công chức, đảng viên xác định việc nghiên cứu, tìm hiểu pháp luật, gương mẫu chấp hành pháp luật là nhiệm vụ thường xuyên để từ đó, vận động nhân dân chấp hành, tuân thủ pháp luật; ii) Cùng với việc thực hiện chính sách dân tộc, tôn giáo, xóa đói, giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi còn phải “Xóa nghèo pháp luật” cho người dân, giúp cho đồng bào hiểu rằng pháp luật là công cụ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của mình, từ hiểu chính sách, pháp luật sẽ giúp họ chấp hành và thực hiện tốt; iii) Nâng cao hiệu quả PBGDPL với phương châm “Mưa dầm thấm lâu”, từng bước nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân; iv) Nghiên cứu, đổi mới, nhân rộng mô hình PBGDPL hiệu quả, phù hợp với tập quán, văn hóa truyền thống và khả năng nhận thức pháp luật của người dân tộc thiểu số.
Trong giai đoạn 2021-2025, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tổ chức triển khai thực hiện công tác PBGDPL theo các chương trình, đề án, dự án liên quan cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó, chú trọng các quy định của pháp luật có liên quan đến quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, đời sống sinh hoạt hàng ngày và tình hình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; hình thức triển khai thực hiện phong phú, đa dạng để kịp thời cung cấp thông tin pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời triển khai các chuyên đề về kỹ năng PBGDPL đặc thù vùng dân tộc thiểu số và miền núi cho báo cáo viên trên phạm vi toàn quốc, cụ thể như:
Tổ chức 60 lớp tập huấn về kỹ năng PBGDPL và hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chính sách dân tộc cho 7.408 lượt người; 01 hội thi tìm hiểu pháp luật cấp khu vực;
Tổ chức biên soạn, phát hành sách, sổ tay, tài liệu song ngữ PBGDPL với số lượng 30.470 cuốn; Phối hợp với Đài Truyền hình, Đài Tiếng nói Việt Nam
sản xuất, phát sóng 201 chương trình truyền hình, 1.027 chương trình phát thanh để PBGDPL kịp thời cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi;
Tổ chức tuyên truyền, PBGDPL, chính sách dân tộc trên chuyên trang “Tuyên truyền, PBGDPL” trên Cổng thông tin điện tử của Bộ, chuyên mục “Hỏi đáp pháp luật”, “Câu chuyện pháp luật”, “Pháp luật và đời sống” trên Báo Dân tộc và Phát triển, chuyên mục “Góp ý hoàn thiện pháp luật” trên Tạp chí Dân tộc …, với
số lượng trên 35.981 tin, bài. Qua đó, kịp thời tuyên truyền, đưa tin về đường lối, chủ trương của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách dân tộc đến với cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống cơ quan làm công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo và đồng bào dân tộc thiểu số.
Xây dựng, duy trì hoạt động của 8 mô hình điểm ở xã để PBGDPL, vận động đồng bào dân tộc thiểu số (Mỗi mô hình có 50 đến 70 thành viên tham gia, là đồng bào các dân tộc cư trú trên địa bàn xã và cán bộ, công chức, viên chức, đại diện đoàn thể cơ sở và người làm công tác PBGDPL, hòa giải viên, tuyên truyền viên, cộng tác viên trợ giúp pháp lý, người có uy tín, người sản xuất giỏi, già làng, trưởng thôn, bản....) để nắm tình hình kinh tế - xã hội, an ninh, trật tự an toàn xã hội, chấp hành pháp luật tại địa bàn, nhất là tình hình vi phạm pháp luật về đất đai, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống mua, bán người, phòng chống ma túy, pháp luật về hôn nhân và gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình, bình đẳng giới; giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết trong đồng bào dân tộc thiểu số...
Nhìn chung công tác PBGDPL trong thời gian qua đã giúp cán bộ và người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiểu, nhận thức đúng đắn, đầy đủ các quy định của pháp luật liên quan đến quyền, lợi ích và nghĩa vụ của mình, từ đó, họ thực hiện pháp luật một cách tự giác, hạn chế dần tình trạng vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết pháp luật của đồng bào dân tộc thiểu số, đảm bảo phát huy hiệu lực, hiệu quả của pháp luật trong thực tế, đồng thời, góp phần xây dựng, củng cố niềm tin của đồng bào đối với pháp luật.