Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh hơn dự báo, yêu cầu đặt ra đối với công tác chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò người cao tuổi ngày càng trở nên cấp thiết. Trước thực tiễn đó, ngày 23/12/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 35/CT-TTg về tăng cường thực hiện công tác người cao tuổi, thích ứng với xu hướng già hóa dân số, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp trong giai đoạn mới.
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xác định công tác người cao tuổi là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. Việc triển khai các giải pháp thích ứng với già hóa dân số cần được thực hiện đồng bộ, hiệu quả, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị, trong đó Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối trong kiểm tra, giám sát, đánh giá và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu các đồng chí Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tập trung chỉ đạo thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm như:
1. Hoàn thiện thể chế, chính sách về người cao tuổi
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chỉ thị nhấn mạnh là hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật về người cao tuổi. Bộ Y tế được giao chủ trì xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung Luật Người cao tuổi, bảo đảm có tầm nhìn chiến lược, tính khả thi và sự đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Luật sửa đổi không chỉ tập trung vào bảo vệ, chăm sóc mà còn hướng tới phát huy mạnh mẽ vai trò, tri thức, kinh nghiệm của người cao tuổi trong các lĩnh vực đời sống xã hội, phù hợp với yêu cầu thích ứng già hóa dân số.
Cùng với đó, Bộ Y tế trình Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 103/2017/NĐ-CP về thành lập, tổ chức và quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội, bảo đảm phù hợp với tình hình thực tiễn. Việc hoàn thiện khung pháp lý được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển mạng lưới cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hướng đa dạng hóa loại hình, nâng cao chất lượng dịch vụ.
2. Phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình và cộng đồng
Chỉ thị cũng đặc biệt nhấn mạnh việc phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, trong đó có mô hình chăm sóc ban ngày, nhà sinh hoạt cộng đồng theo hướng “sáng đón đi, tối đưa về”. Đây được xem là giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của nhiều địa phương, vừa giảm áp lực cho gia đình, vừa giúp người cao tuổi duy trì sự gắn kết xã hội, hạn chế tình trạng cô đơn, trầm cảm. Đồng thời, việc hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi tại gia đình, phát triển các câu lạc bộ người cao tuổi và câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần xây dựng môi trường sống thân thiện, an toàn cho người cao tuổi.
3. Phát huy vai trò người cao tuổi trong chuyển đổi số và phát triển “kinh tế bạc”
Song song với chăm sóc đời sống vật chất và tinh thần, Chỉ thị đặt ra yêu cầu tạo điều kiện để người cao tuổi tham gia vào quá trình chuyển đổi số và khởi nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế và Trung ương Hội người cao tuổi Việt Nam hỗ trợ người cao tuổi tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ số phù hợp với khả năng và nhu cầu. Đây là điểm mới quan trọng, thể hiện tư duy coi người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là nguồn lực quý giá cho phát triển kinh tế – xã hội.
Trong lĩnh vực nhà ở và hạ tầng, Bộ Xây dựng tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ nhà ở phòng, tránh bão lũ đối với hộ nghèo, cận nghèo, ưu tiên các hộ có người cao tuổi. Bộ Công Thương được giao nghiên cứu, phối hợp xây dựng các mô hình phát triển “kinh tế bạc”, tận dụng tiềm năng tiêu dùng, lao động và tri thức của người cao tuổi, thích ứng với xu hướng già hóa dân số tại Việt Nam.
4. Quan tâm người cao tuổi vùng khó khăn và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần
Chỉ thị cũng yêu cầu các bộ, ngành liên quan quan tâm hơn đến người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa hiện có, tổ chức các hoạt động thể dục, văn hóa, văn nghệ phù hợp, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần cho người cao tuổi. Bộ Dân tộc và Tôn giáo tăng cường tuyên truyền, triển khai hiệu quả các chính sách đặc thù, bảo đảm không để người cao tuổi ở các vùng khó khăn bị bỏ lại phía sau.
5. Trách nhiệm của địa phương và vai trò của Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam
Đối với chính quyền địa phương, Chỉ thị yêu cầu tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về chính sách, pháp luật đối với người cao tuổi; vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, chủ động tích lũy cho tuổi già. Việc triển khai Chiến lược quốc gia về người cao tuổi và Quy hoạch mạng lưới cơ sở trợ giúp xã hội cần được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả. Đồng thời, các địa phương cần rà soát, sắp xếp lại trụ sở, cơ sở vật chất dôi dư để ưu tiên phát triển các trung tâm chăm sóc ban ngày, nhà sinh hoạt cộng đồng và câu lạc bộ người cao tuổi tại cơ sở.
Đáng chú ý, Chỉ thị giao Trung ương Hội người cao tuổi Việt Nam tổ chức các diễn đàn về “kinh tế bạc”, thúc đẩy xây dựng các mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam; đồng thời chủ động phối hợp tham mưu tổng kết Chỉ thị số 59/CT-TW của Ban Bí thư về chăm sóc người cao tuổi và đề xuất chủ trương mới trong tình hình mới.
Với Chỉ thị số 35/CT-TTg, Chính phủ khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc chủ động thích ứng với già hóa dân số, bảo đảm người cao tuổi được chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò một cách toàn diện. Đây không chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội mà còn là chiến lược quan trọng nhằm huy động và phát huy nguồn lực người cao tuổi, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.
Nguyễn Anh Vũ
Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý