Ngày 31/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 96/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư năm 2025 (Nghị định số 96). Nghị định có nhiều điểm mới đáng chú ý về ưu đãi đầu tư, xác định địa bàn ưu đãi và cải cách thủ tục đầu tư, góp phần tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Nghị định số 96 quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh; điều kiện đầu tư kinh doanh; thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; cấp, điều chỉnh và thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư; hoạt động đầu tư ra nước ngoài và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư. Trong đó, một số nội dung mới nổi bật tập trung vào chính sách ưu đãi đầu tư và cải cách thủ tục hành chính.
Về ưu đãi đầu tư
Nghị định số 96 mở rộng đối tượng và phạm vi ưu đãi đầu tư, đồng thời điều chỉnh, bổ sung danh mục ngành, nghề ưu đãi đầu tư theo hướng tập trung vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Đối với ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư, lĩnh vực công nghệ được mở rộng, bao gồm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ thông tin, công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp môi trường, nâng tổng số lên 16 ngành, nghề. Ngoài ra, lần đầu bổ sung nhóm dự án thuộc danh mục công trình quan trọng quốc gia, công trình trọng điểm ngành do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào diện đặc biệt ưu đãi.
Ở nhóm ngành, nghề ưu đãi đầu tư, nhiều lĩnh vực được bổ sung mới. Trong đó, lĩnh vực khoa học công nghệ tăng lên 23 ngành, nghề, đáng chú ý là việc bổ sung sản xuất sản phẩm thuộc danh mục công nghệ lưỡng dụng. Lĩnh vực nông nghiệp cũng mở rộng với 13 ngành, nghề, bổ sung các hoạt động liên quan đến sản xuất nguyên liệu thuốc, thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y.
Bên cạnh đó, lĩnh vực bảo vệ môi trường và hạ tầng được bổ sung thêm các hoạt động như xây dựng, nâng cấp chợ đầu mối và sản xuất thiết bị công nghiệp môi trường. Trong khi đó, lĩnh vực văn hóa, xã hội, thể thao và y tế có sự điều chỉnh giảm về số lượng nhưng bổ sung nội dung mới liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực phục vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Những điều chỉnh trên cho thấy định hướng của Nhà nước trong việc ưu tiên thu hút các dự án ứng dụng công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Về địa bàn ưu đãi đầu tư
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 96 là thay đổi phương thức xác định địa bàn ưu đãi đầu tư. Thay vì liệt kê cụ thể từng địa danh như trước đây (như Phụ lục III Nghị định 31/2021/NĐ-CP Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư), Nghị định áp dụng phương thức xác định dựa trên tiêu chí pháp lý và điều kiện phát triển thực tế của từng địa bàn. Sự thay đổi này không chỉ là một kỹ thuật lập pháp mà còn phản ánh tư duy quản lý linh động, thích ứng hiệu quả với tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính và sự biến động về trình độ phát triển giữa các khu vực.
Việc thay thế danh mục địa danh bằng hệ thống tiêu chí giúp chính sách ưu đãi trở nên ổn định và có tính dự báo cao hơn. Theo Điều 22 Nghị định số 96, các địa bàn ưu đãi đầu tư được xác định theo các nhóm tiêu chí cụ thể.
Địa bàn đặc biệt khó khăn: Bao gồm các xã khu vực II, khu vực III thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo quy định của Thủ tướng Chính phủ.
Các đơn vị hành chính cấp xã từng thuộc huyện là địa bàn đặc biệt khó khăn trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính vẫn tiếp tục được duy trì chính sách ưu đãi. Điều này đảm bảo tính liên tục của pháp luật, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư trước các biến động về tổ chức hành chính.
Đồng thời, Nghị định số 96 cũng quy định áp dụng mức độ khó khăn cao nhất đối với đơn vị hành chính cấp xã mới được hình thành từ việc sáp nhập các xã có điều kiện phát triển khác nhau, qua đó bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư.
Ngoài ra, tại Khoản 7 Điều 22 Nghị định số 96 đã tiêu chuẩn hóa mức ưu đãi dựa trên không gian chức năng kinh tế nhằm tạo động lực cho các cực tăng trưởng mới, cụ thể: Khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghiệp số tập trung, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế được hưởng ưu đãi như địa bàn đặc biệt khó khăn. Khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu chế xuất được hưởng ưu đãi như địa bàn khó khăn.
Về cải cách thủ tục cấp phép đầu tư
Theo quy định tại khoản 2 Điều 19 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư nước ngoài được phép thành lập tổ chức kinh tế thực hiện dự án đầu tư trước khi thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, với điều kiện đáp ứng các quy định về tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Nội dung này được hướng dẫn chi tiết tại Điều 72 Nghị định số 96.
Khi thực hiện phương thức này, trong hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp phải bao gồm nội dung cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài theo quy định pháp luật. Đồng thời, nhà đầu tư có trách nhiệm hoàn thành thủ tục để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư thực hiện dự án phù hợp với ngành nghề kinh doanh của tổ chức kinh tế đã thành lập trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày thành lập tổ chức kinh tế đó. Tuy nhiên, hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu hoặc nội dung nhà đầu tư cần cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường; đồng thời cũng chưa có hướng dẫn chi tiết về hậu quả pháp lý trong trường hợp quá thời hạn 12 tháng mà nhà đầu tư chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
Ngoài ra khoản 4 Điều 72 Nghị định 96 cũng đặt ra giới hạn quan trọng: doanh nghiệp chỉ được triển khai dự án sau khi đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Điều này thể hiện sự cân bằng giữa tạo thuận lợi đầu tư và bảo đảm kiểm soát của Nhà nước đối với các yếu tố như mục tiêu dự án, điều kiện tiếp cận thị trường, đất đai, môi trường và an ninh kinh tế.
Nghị định số 96/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 31/3/2026 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký; riêng Điều 11 và Điều 12 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Việc ban hành Nghị định số 96/2026/NĐ-CP là bước cụ thể hóa quan trọng của Luật Đầu tư năm 2025, góp phần hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư, nâng cao hiệu quả thu hút nguồn lực xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững trong giai đoạn mới./.