Mới đây, tại cuộc họp Tổ soạn thảo Đề án “Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2045” do Bộ Tư pháp tổ chức, đại diện các bộ, ngành, cơ quan liên quan, thành viên Tổ soạn thảo, các chuyên gia đã có nhiều ý kiến góp ý hoàn thiện dự thảo Đề án
Trên cơ sở khái quát về mục đích, ý nghĩa và các nội dung cơ bản của dự thảo Đề án do đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý trình bày, các đại biểu, chuyên gia đã tập trung thảo luận, đóng góp ý kiến hoàn thiện Đề án. Đặc biệt là sự cần thiết ban hành Đề án; quan điểm, mục tiêu; nhiệm vụ, giải pháp và tổ chức thực hiện Đề án. Dự thảo Đề án đặt ra yêu cầu tiếp tục hình thành, củng cố văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội theo hướng thực chất, bền vững, xuất phát từ thực trạng nhận thức và chấp hành pháp luật trong thời gian qua.
Đánh giá tổng thể sự cần thiết và cơ sở chính trị, pháp lý của việc ban hành Đề án trong bối cảnh mới
Đề án được xây dựng và triển khai nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, trong đó tại Nghị quyết số 66-NQ/TW, Bộ Chính trị đã yêu cầu “tập trung xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, bảo đảm thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử của mọi chủ thể trong xã hội”. Gắn với mục tiêu phát triển văn hóa, Nghị quyết số 80-NQ/TW, Đảng đã xác định thượng tôn pháp luật là một trong những yêu cầu phát triển toàn diện con người Việt Nam thời đại mới. Đặc biệt, Báo cáo chính trị Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh đến văn hóa tuân thủ pháp luật. Có thể coi đây là những cơ sở chính trị đặc biệt quan trọng để xây dựng và triển khai Đề án đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới.
Bên cạnh đó, việc xây dựng Đề án cần xuất phát từ thực tiễn về văn hóa, ý thức chấp hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội, đặt trong tổng thể của các mặt công tác từ xây dựng pháp luật đến tổ chức thi hành pháp luật. Các giải pháp, nhiệm vụ thực hiện Đề án nhằm khắc phục khó khăn, hạn chế, đồng thời nâng cao hiệu quả, chất lượng các công tác này, tạo sự chuyển biến đồng bộ, toàn diện. Văn hóa tuân thủ pháp luật phải được đánh giá toàn diện, bao gồm các yếu tố tác động khách quan, chủ quan.
Thảo luận tại cuộc họp, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng Đề án và cho rằng đây là một nội dung có ý nghĩa lâu dài trong việc nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật, góp phần xây dựng môi trường quản trị hiện đại, minh bạch và tăng cường hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật. Đề nghị tiếp tục hoàn thiện nội dung Đề án theo hướng làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn; nghiên cứu xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát và khung tiêu chí đánh giá mức độ hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật; bổ sung các chỉ số đo lường gắn với thực tiễn chấp hành pháp luật của từng nhóm đối tượng.
Nghiên cứu, có khung tiêu chí xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật
Để xác định một cá nhân hay tổ chức nào đó có văn hóa tuân thủ pháp luật hay không rất cần có tiêu chí đo lường, đánh giá. Theo đó, một trong những yêu cầu khi xây dựng, triển khai Đề án là các tiêu chí xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Có thể nghiên cứu, xây dựng các tiêu chí này theo hướng Trung ương ban hành khung tiêu chí và cơ quan, địa phương căn cứ điều kiện thực tiễn, đặc thù để có các tiêu chí riêng, cụ thể. Và các tiêu chí cũng có thể được xây dựng theo các nhóm đối tượng như cán bộ, công chức; doanh nghiệp; lực lượng vũ trang nhân dân…
Văn hóa tuân thủ pháp luật luôn gắn liền với văn hóa nói chung và văn hóa pháp lý nói riêng. Do đó việc nghiên cứu, xây dựng Đề án cũng không tách rời khỏi các mục tiêu, nhiệm vụ liên quan đến phát triển văn hóa, hình thành các hệ giá trị, nhất là các giá trị mới trong xã hội, gia đình, con người mới hiện nay.
Tại cuộc họp Tổ soạn thảo do Bộ Tư pháp tổ chức, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh Đề án có nội dung và phạm vi rộng, liên quan đến nhiều chủ thể. Tuy nhiên, để có cơ sở xây dựng Đề án trúng, sát thì trước hết phải làm rõ nội hàm, ý nghĩa và vai trò của văn hóa tuân thủ pháp luật; để từ đó xây dựng các tiêu chí, xác định trách nhiệm của các chủ thể có liên quan cũng như lộ trình triển khai phù hợp với từng bộ, ngành, địa phương nhằm bảo đảm khi ban hành, Đề án thực sự tạo chuyển biến trong nhận thức và hành vi tuân thủ pháp luật của xã hội.
Vi Sa
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý