Trong Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, cùng với các giải pháp đấu tranh, cai nghiện và quản lý sau cai, công tác trợ giúp pháp lý đang từng bước được đưa đến gần người dân hơn, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật, nâng cao hiểu biết pháp luật và hỗ trợ các nhóm yếu thế, trong đó có người nghiện, người sau cai nghiện và người có liên quan đến ma túy tiếp cận dịch vụ pháp lý theo quy định. Để thực hiện mục tiêu này, Bộ Tư pháp đã ban hành kế hoạch và hướng dẫn các địa phương triển khai công tác trợ giúp pháp lý; năm 2026, việc triển khai được ưu tiên tại ba địa phương thực hiện điểm gồm Điện Biên, Nghệ An và Tây Ninh trước khi từng bước mở rộng trên phạm vi cả nước.
Hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý miễn phí cho người dân tại Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước góp phần nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật của các nhóm yếu thế
Theo Bộ Tư pháp, đến nay hầu hết các tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai trợ giúp pháp lý trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030. Các Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước chủ động phối hợp với Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, chính quyền địa phương và các cơ sở cai nghiện trong việc phát hiện, giới thiệu và hỗ trợ người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Hoạt động trợ giúp pháp lý được thực hiện không chỉ thông qua tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng mà còn được lồng ghép với công tác truyền thông, phổ biến pháp luật tại cộng đồng, cơ sở cai nghiện, trường học, khu công nghiệp và các hoạt động quản lý sau cai nghiện.
Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy trợ giúp pháp lý ngày càng gắn với công tác phòng, chống ma túy. Tại Bắc Ninh, địa phương đặt mục tiêu bảo đảm 100% người thuộc diện được trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy được tiếp cận dịch vụ khi có yêu cầu, đồng thời tăng cường truyền thông tại trường học, khu công nghiệp và khu dân cư. Lạng Sơn đẩy mạnh các hội nghị truyền thông pháp luật, kết hợp phổ biến quy định về trợ giúp pháp lý trong các hoạt động phòng, chống ma túy. Vĩnh Long chú trọng nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý, tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng và mở rộng hoạt động truyền thông tới các nhóm đối tượng yếu thế. Những mô hình này cho thấy trợ giúp pháp lý đang từng bước được đưa đến gần người dân hơn, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và hỗ trợ phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở.
Các hoạt động truyền thông, phổ biến pháp luật về phòng, chống ma túy được triển khai tại cộng đồng, trường học và cơ sở, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và mở rộng khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý
Sau hơn nửa năm triển khai Chương trình, công tác trợ giúp pháp lý đã ghi nhận những kết quả bước đầu tích cực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, các Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước trên cả nước đã thụ lý, giải quyết 2.118 vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến ma túy cho 2.118 người; trong đó có 1.000 vụ việc tham gia tố tụng phức tạp, điển hình, chiếm khoảng 47,2% tổng số vụ việc. Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý được bảo đảm tốt hơn, đồng thời hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét, giải quyết vụ án khách quan, đúng quy định của pháp luật. Tại Hội thảo sơ kết 6 tháng đầu năm triển khai Chương trình do Bộ Công an tổ chức, chỉ tiêu bảo đảm 100% người thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận dịch vụ khi có yêu cầu được đánh giá cơ bản đáp ứng tiến độ đề ra.Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác trợ giúp pháp lý trong phòng, chống ma túy vẫn còn một số khó khăn cần tiếp tục khắc phục. Việc bố trí kinh phí ở một số địa phương còn chậm; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa thật sự đồng bộ; đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý cần tiếp tục được bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng xử lý các vụ việc liên quan đến ma túy. Công tác truyền thông tuy đã được tăng cường nhưng khả năng tiếp cận thông tin của người dân tại vùng sâu, vùng xa, địa bàn trọng điểm về ma túy và các nhóm đối tượng đặc thù vẫn còn hạn chế. Yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin và nâng cao hiệu quả khai thác Hệ thống thông tin trợ giúp pháp lý cũng đang đặt ra nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân trong thời gian tới.
Theo định hướng của Bộ Tư pháp, thời gian tới công tác trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực phòng, chống ma túy sẽ tiếp tục tập trung nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân; bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý; nâng cao chất lượng vụ việc; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan; đồng thời đẩy mạnh truyền thông, giáo dục pháp luật và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ này sẽ góp phần đưa trợ giúp pháp lý đến gần người dân hơn, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ pháp lý kịp thời, thuận lợi và đúng đối tượng, qua đó góp phần thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030.
Lê Huỳnh Quang
Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý