Hà Tĩnh là một trong những tỉnh đang tích cực triển khai công tác trợ giúp pháp lý (TGPL) nhằm đảm bảo quyền lợi pháp lý cho người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế. Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng chuyển đổi số quốc gia, công tác TGPL tại Hà Tĩnh đã có những chuyển biến quan trọng, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng phạm vi tiếp cận của người dân với các dịch vụ pháp lý. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc ứng dụng công nghệ vào TGPL tại địa phương cũng gặp không ít khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh có nhiều chuyển biến, thay đổi quyết liệt trong công tác sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị - giải thể cơ quan công an cấp huyện.
Tỉnh đã đầu tư các hạ tầng công nghệ số, triển khai nhiều phiên tòa trực tuyến tạo điều kiện thuận lợi cho các vụ việc TGPL, đặc biệt là các vụ án hình sự có người thuộc diện cần được trợ giúp pháp lý. Ngoài ra, mở rộng hệ thống tư vấn trực tuyến thông qua tổng đài điện thoại và các nền tảng mạng xã hội cũng giúp người dân dễ dàng tiếp cận TGPL từ xa.
Bên cạnh đó, tỉnh đã tổ chức nhiều hình thức tập huấn, nâng cao năng lực nghiệp vụ cho trợ giúp viên pháp lý như tăng cường hợp tác với các trường đại học luật và các tổ chức đào tạo pháp lý khác để cập nhật kiến thức mới nhất cho đội ngũ thực hiện TGPL, áp dụng nhiều cách để truyền thông về các hội nghị, hội thảo của công tác trợ giúp pháp lý, để giúp người dân hiểu rõ về quyền lợi và cách thức tiếp cận TGPL. Trong giai đoạn 2020 - 2025, Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tổ chức hơn 800 cuộc truyền thông pháp luật, tư vấn trên 1.500 vụ việc, phát miễn phí 350.000 tài liệu, duy trì đường dây nóng 24/24, sản xuất chương trình phát thanh, niêm yết thông tin người thực hiện trợ giúp pháp lý; tham gia hơn 1.300 vụ việc tố tụng, đạt 100% chỉ tiêu và nhiều vụ việc bảo vệ thành công quyền lợi hợp pháp của người dân. Đội ngũ trợ giúp viên pháp lý và luật sư ký hợp đồng chủ động ứng dụng công nghệ, khai thác mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok để phổ biến pháp luật trực quan, dễ tiếp cận, thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hồ sơ điện tử, tư vấn qua đường dây nóng, truyền thông pháp luật trên mạng xã hội đã góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng phạm vi tiếp cận tới vùng sâu, vùng xa. Nhiều mô hình trợ giúp pháp lý hiệu quả đã được xây dựng và nhân rộng, tiêu biểu như “Trợ giúp pháp lý đồng hành với hòa giải ở cơ sở” - lồng ghép tư vấn pháp luật vào hoạt động hòa giải, kịp thời phát hiện và giải quyết mâu thuẫn, giảm thiểu tranh chấp phải đưa ra tố tụng; mô hình “Truyền thông về trợ giúp pháp lý và tư vấn pháp luật” tổ chức trực tiếp tại cơ sở, kết hợp tư vấn, phổ biến pháp luật, phát tài liệu và giải đáp vướng mắc cho người dân. Với phương châm “đi tận nơi - tư vấn tận người - phổ biến tận tình”, hoạt động trợ giúp pháp lý đã thực sự đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng, củng cố niềm tin của Nhân dân vào chính quyền và hệ thống pháp luật, đồng thời khẳng định vai trò không thể thiếu của trợ giúp pháp lý trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên, công tác trợ giúp pháp lý tại tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian qua còn gặp một số khó khăn nhất đinh, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng có tác động trực tiếp đến công tác của ngành Tư pháp nói chung và công tác trợ giúp pháp lý nói riêng đặt ra yêu cầu cần thiết phải đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý trong bối cảnh mới, trong khi đó, công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý chủ yếu được thực hiện lồng ghép, thiếu tính chuyên biệt và phù hợp với từng nhóm đối tượng; độ bao phủ và khả năng tiếp cận dịch vụ tại cơ sở còn khó khăn, đặc biệt ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Quá trình số hóa trợ giúp pháp lý chưa đồng bộ, dữ liệu cập nhật trên phần mềm còn chậm, kỹ năng ứng dụng công nghệ của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, hình thức tư vấn trực tuyến và truyền thông mạng xã hội thiếu cơ chế thống nhất, tạo rào cản trong bối cảnh chuyển đổi số. Do đó, một trong những chiến lược trọng tâm mà tỉnh đã đề ra trong thời gian tới đó là riển khai đồng bộ các giải pháp chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử và phần mềm quản lý để lưu trữ, quản lý thông tin vụ việc, đội ngũ trợ giúp viên, danh mục người được trợ giúp, đồng thời liên thông dữ liệu với Tòa án, Viện kiểm sát, Công an; phát triển cổng thông tin điện tử và ứng dụng di động cho phép người dân tra cứu, gửi yêu cầu, đặt lịch tư vấn và theo dõi tiến độ xử lý; đẩy mạnh tư vấn pháp lý trực tuyến qua website, ứng dụng di động, tổng đài 24/7 và mạng xã hội, đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền được trợ giúp pháp lý theo hướng sáng tạo, hiệu quả, phù hợp từng nhóm đối tượng. Đa dạng hóa hình thức triển khai, từ trực tiếp đến trực tuyến, ứng dụng mạng xã hội, sản xuất video tình huống, sân khấu hóa pháp luật, tổ chức cuộc thi tìm hiểu pháp luật; ưu tiên nền tảng dễ tiếp cận như Zalo, Facebook, YouTube, TikTok… Nội dung truyền thông cần gần gũi, gắn thực tiễn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng; đồng thời tăng cường truyền thông nội bộ cho lãnh đạo cơ sở để định hướng và tạo điều kiện lan tỏa hoạt động trợ giúp pháp lý trong cộng đồng.
Lại Nhật Quang
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý