Triển khai hoạt động trợ giúp pháp lý theo Luật Phòng, chống mua bán người và Luật Tư pháp người chưa thành niên Trong bối cảnh tình hình tội phạm mua bán người tiếp tục diễn biến phức tạp, cùng với yêu cầu tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, việc triển khai hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý theo Luật Phòng, chống mua bán người và Luật Tư pháp người chưa thành niên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành tư pháp mà còn là giải pháp thiết thực nhằm bảo đảm công bằng xã hội và bảo vệ các nhóm yếu thế.Luật Phòng, chống mua bán người đã mở rộng phạm vi điều chỉnh và tăng cường các biện pháp bảo vệ nạn nhân, trong đó đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hoạt động trợ giúp pháp lý. Theo đó, nạn nhân và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người được tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí, kịp thời, từ giai đoạn tiếp nhận, xác minh đến tham gia tố tụng. Hoạt động này giúp nạn nhân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, hạn chế nguy cơ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm hại lần thứ hai, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để họ tái hòa nhập cộng đồng một cách bền vững. Đây cũng là bước tiến quan trọng thể hiện sự chuyển dịch từ cách tiếp cận mang tính hỗ trợ đơn lẻ sang tiếp cận dựa trên quyền con người, đặt nạn nhân ở vị trí trung tâm của quá trình bảo vệ và phục hồi. Song song với đó, Luật Tư pháp người chưa thành niên đã đặt ra các nguyên tắc tiến bộ, lấy lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên làm trung tâm. Trong đó, trợ giúp pháp lý được xác định là một trong những công cụ quan trọng nhằm bảo đảm quyền được bảo vệ, được lắng nghe và được tham gia vào các thủ tục pháp lý theo đúng quy định của pháp luật. Người chưa thành niên khi tham gia vào các vụ việc pháp luật, với tư cách là bị hại, người làm chứng hay người bị buộc tội, đều cần có sự hỗ trợ chuyên nghiệp, thân thiện, phù hợp cả về tâm lý lẫn yêu cầu pháp lý, qua đó giúp các em tránh bị tổn thương thứ cấp trong quá trình tố tụng. Để triển khai hiệu quả các quy định của hai đạo luật nêu trên, việc tổ chức thực hiện cần được tiến hành đồng bộ, toàn diện. Trước hết, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được tăng cường với nhiều hình thức linh hoạt, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Việc lồng ghép nội dung về phòng, chống mua bán người và quyền được trợ giúp pháp lý vào các chương trình truyền thông, giáo dục cộng đồng sẽ góp phần nâng cao nhận thức xã hội, từ đó giúp người dân chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết và kịp thời phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, việc củng cố, nâng cao năng lực cho đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý là yếu tố then chốt. Trợ giúp viên pháp lý, luật sư và các cộng tác viên cần được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng làm việc với nạn nhân mua bán người và người chưa thành niên, bao gồm kỹ năng tư vấn, tham gia tố tụng, kỹ năng giao tiếp tâm lý và xử lý các tình huống nhạy cảm. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan như cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan công an, cơ quan lao động – thương binh và xã hội, cơ sở trợ giúp xã hội và các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý nhằm bảo đảm cung cấp dịch vụ hỗ trợ toàn diện, liên tục và kịp thời. Sự phối hợp hiệu quả này không chỉ giúp nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý mà còn tạo thành một mạng lưới bảo vệ đồng bộ, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nạn nhân và người chưa thành niên trong mọi giai đoạn của quá trình xử lý vụ việc. Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động trợ giúp pháp lý cũng cần được đẩy mạnh. Các mô hình trợ giúp pháp lý trực tuyến, đường dây nóng, tư vấn từ xa hoặc tích hợp trên các nền tảng số quốc gia sẽ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận dịch vụ, đặc biệt đối với người dân ở vùng sâu, vùng xa hoặc những đối tượng khó tiếp cận trực tiếp với cơ quan nhà nước. Việc số hóa dữ liệu và quy trình cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi và đánh giá chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý. Có thể thấy, việc triển khai hiệu quả các hoạt động trợ giúp pháp lý theo Luật Phòng, chống mua bán người và Luật Tư pháp người chưa thành niên không chỉ góp phần bảo vệ quyền con người mà còn thể hiện rõ tính nhân văn, tiến bộ của hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây không chỉ là sự cụ thể hóa các quy định pháp luật mà còn là minh chứng cho cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm công bằng xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau, đặc biệt là những nhóm yếu thế như nạn nhân mua bán người và người chưa thành niên. Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi theo hướng đồng bộ, thống nhất và khả thi hơn, gắn kết chặt chẽ giữa các quy định pháp luật với thực tiễn triển khai. Việc tăng cường nguồn lực, cả về tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất cho hệ thống trợ giúp pháp lý là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng và phạm vi cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý có chuyên môn sâu, kỹ năng nghề nghiệp vững vàng và nhạy cảm về tâm lý, đặc biệt trong việc làm việc với các đối tượng dễ bị tổn thương. Giang Nguyễn Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý