Thực hiện Kế hoạch số 45/KH-UBND ngày 28/01/2026 của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ về triển khai Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024 - 2030”, Sở Tư pháp thành phố Cần Thơ đã tổ chức điều tra, khảo sát đánh giá hiệu quả thực hiện Đề án trên địa bàn thành phố năm 2026. Đây là hoạt động có ý nghĩa quan trọng nhằm đánh giá khách quan mức độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở sau hơn hai năm triển khai Đề án; đồng thời xác định những vấn đề đặt ra từ thực tiễn để tiếp tục tham mưu các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hòa giải, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư, bảo đảm an ninh, trật tự và ổn định xã hội trên địa bàn thành phố.
Theo đó, Sở Tư pháp đã tham mưu Chủ tịch UBND thành phố ban hành Quyết định số 977/QĐ-UBND ngày 11/3/2026 phê duyệt phương án điều tra, khảo sát. Trên cơ sở phương án được phê duyệt, Sở Tư pháp đã tổ chức khảo sát trực tiếp đối với đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở tại các xã, phường trên địa bàn thành phố. Hiện nay, Cần Thơ có 1.903 Tổ hòa giải, 11.440 hòa giải viên, tỷ lệ hòa giải thành trong năm 2025 là 78%. Kết quả thu về 1.706 phiếu khảo sát, phản ánh tương đối đầy đủ ý kiến, nhận định và đánh giá của đội ngũ hòa giải viên về thực trạng công tác hòa giải ở cơ sở cũng như hiệu quả triển khai Đề án trong thời gian qua. Thông qua cuộc khảo sát, nhiều nội dung quan trọng đã được đánh giá như mức độ cần thiết của công tác hòa giải ở cơ sở; các loại tranh chấp, mâu thuẫn thường phát sinh; hiệu quả hoạt động hòa giải; công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức liên quan; mức chi hỗ trợ hoạt động hòa giải; những khó khăn, vướng mắc và các giải pháp nâng cao chất lượng công tác hòa giải ở cơ sở trong thời gian tới.
Kết quả khảo sát cho thấy, công tác hòa giải ở cơ sở tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh từ cộng đồng dân cư, đội ngũ hòa giải viên đánh giá rất cao vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở trong đời sống xã hội. Có 1.388/1.706 ý kiến, chiếm 81,4%, cho rằng công tác hòa giải ở cơ sở là “rất cần thiết”; 318 ý kiến còn lại, chiếm 18,6%, đánh giá là “cần thiết”. Không có ý kiến nào cho rằng công tác hòa giải ở cơ sở là không cần thiết.
Các tranh chấp, mâu thuẫn phát sinh tại cơ sở chủ yếu tập trung ở lĩnh vực đất đai, hôn nhân và gia đình, dân sự là những lĩnh vực gắn bó mật thiết với đời sống của người dân. Trong đó, tranh chấp về đất đai là lĩnh vực được nhắc đến nhiều nhất với 1.345 ý kiến, chiếm 78,8%. Đây cũng là lĩnh vực có tính chất phức tạp, ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ hòa giải thành tại địa phương. Tiếp theo là các tranh chấp về hôn nhân và gia đình với 755 ý kiến, chiếm 44,3%; các tranh chấp dân sự như quyền sở hữu tài sản, hợp đồng dân sự, thừa kế, nghĩa vụ dân sự với 735 ý kiến, chiếm 43,1%. Các lĩnh vực khác như an ninh, trật tự chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ.
Đánh giá về hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở hiện nay, có 98,8% ý kiến cho rằng công tác hòa giải được thực hiện hiệu quả. Tuy nhiên, những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hòa giải không thành được xác định là do mâu thuẫn kéo dài, tính chất phức tạp (68,5%); các bên thiếu thiện chí, không hợp tác trong quá trình hòa giải (59,2%); thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng (32,6%) và hạn chế về kiến thức, kỹ năng của hòa giải viên (20,3%). Khảo sát cũng chỉ ra rằng lĩnh vực đất đai tiếp tục là lĩnh vực có nhiều vụ việc phức tạp, khó hòa giải thành nhất. Có 80,5% ý kiến cho rằng các tranh chấp đất đai thường dẫn đến tỷ lệ hòa giải thành không cao. Các tranh chấp về hôn nhân và gia đình, dân sự cũng là những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp do liên quan đến tình cảm, quyền lợi cá nhân và các mối quan hệ thân tộc. Những kết quả này cho thấy bên cạnh việc nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường các giải pháp hỗ trợ để xử lý hiệu quả các vụ việc phức tạp phát sinh từ cơ sở.
Kết quả khảo sát cho thấy công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ là kênh chủ yếu giúp hòa giải viên tiếp cận và cập nhật kiến thức pháp luật về hòa giải ở cơ sở, với 87,7% ý kiến lựa chọn. Có 71,4% hòa giải viên thường xuyên tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ và 97,8% đánh giá hoạt động này hiệu quả, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Kết quả trên cho thấy việc triển khai Đề án đã góp phần nâng cao kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới, đa dạng hóa hình thức tập huấn để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn tới.
Bên cạnh đó, đa số ý kiến đánh giá công tác phối hợp giữa tổ hòa giải với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tại địa phương được thực hiện tốt, hiệu quả (98,1%). Về chế độ, chính sách hỗ trợ công tác hòa giải ở cơ sở, 90,8% ý kiến cho rằng mức chi hiện nay là phù hợp.
Qua khảo sát, các hòa giải viên cũng đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở trong thời gian tới. Trong đó, 67,2% ý kiến đề nghị tiếp tục tăng cường tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ; 63,2% ý kiến đề nghị đẩy mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan, đoàn thể; 60,4% ý kiến kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật về hòa giải ở cơ sở; 24,9% ý kiến đề nghị quan tâm hơn đến việc bảo đảm kinh phí cho hoạt động hòa giải.
Từ kết quả khảo sát có thể khẳng định rằng việc triển khai Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024 - 2030” trên địa bàn thành phố Cần Thơ đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải, củng cố niềm tin của người dân đối với công tác hòa giải ở cơ sở. Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ hòa giải viên có trình độ, kỹ năng, tâm huyết và trách nhiệm; phát huy vai trò của hòa giải ở cơ sở trong giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh từ cộng đồng dân cư, góp phần xây dựng xã hội đoàn kết, ổn định và phát triển bền vững./.
Đinh Quỳnh Mây
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý