Ngày 01/7/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 178/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Đây là văn bản pháp luật quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật về hình thức, trình tự, thời gian, điều kiện lập và phê duyệt quy hoạch, góp phần xây dựng hệ thống quy hoạch chặt chẽ, minh bạch, phục vụ phát triển bền vững.
1. Quy định về thời gian lập quy hoạch – bảo đảm tiến độ và trách nhiệm minh bạch
Một trong những điểm nổi bật của Nghị định là việc quy định chi tiết thời gian lập nhiệm vụ quy hoạch và lập quy hoạch cho từng loại quy hoạch. Đây là nền tảng để các cơ quan và cộng đồng giám sát tiến độ và trách nhiệm thực hiện kế hoạch phát triển. Cụ thể, Điều 4 Nghị định 178/2025/NĐ-CP quy định:
(i) Đối với quy hoạch chung đô thị thuộc thẩm quyền phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ, thời gian lập nhiệm vụ quy hoạch không quá 03 tháng và thời gian lập quy hoạch không quá 15 tháng.
(ii) Với quy hoạch chung đô thị khác, quy hoạch khu kinh tế, quy hoạch khu du lịch quốc gia, thời gian lập nhiệm vụ quy hoạch không quá 02 tháng và lập quy hoạch không quá 12 tháng.
(iii) Quy hoạch chung xã và các khu vực nông thôn không định hướng phát triển đô thị được quy định thời gian lập nhiệm vụ không quá 01 tháng và thời gian lập quy hoạch không quá 09 tháng.
Những mốc thời gian này nhằm tránh việc kéo dài, trì hoãn quá trình lập quy hoạch gây lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng quyền lợi dân sinh, như việc xây dựng, sửa chữa nhà ở, đầu tư sản xuất trên đất nông nghiệp hoặc đất ở nông thôn.
2. Điều kiện đối với tổ chức và cá nhân tham gia lập quy hoạch
Để đảm bảo quy hoạch được xây dựng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, phù hợp với thực trạng địa phương, Điều 5 Nghị định số 178/2025/NĐ-CP quy định rõ điều kiện mà cá nhân và tổ chức tư vấn phải đáp ứng khi tham gia lập quy hoạch đô thị và nông thôn. Theo đó:
- Cá nhân tham gia lập nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn phải có văn bằng, chứng chỉ đào tạo phù hợp với công việc đảm nhận do các cơ sở đào tạo hợp pháp cấp.
- Những chức danh, cá nhân tham gia hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn phải có chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng theo quy định của pháp luật về xây dựng bao gồm chủ nhiệm lập nhiệm vụ quy hoạch, chủ nhiệm lập quy hoạch, chủ trì lĩnh vực chuyên môn lập quy hoạch đô thị và nông thôn. Chứng chỉ hành nghề của cá nhân được phân thành hạng I, hạng II, hạng III và được cấp theo quy định của pháp luật về xây dựng.
- Cá nhân làm chủ trì thiết kế kiến trúc và thiết kế kiến trúc cảnh quan, thiết kế đô thị riêng trong quy hoạch đô thị và nông thôn phải có văn bằng chuyên môn phù hợp và được cấp chứng chỉ hành nghề quy hoạch đô thị và nông thôn hoặc được cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc theo quy định của pháp luật về kiến trúc.
- Tổ chức tư vấn tham gia lập quy hoạch đô thị và nông thôn phải có chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng theo quy định của pháp luật về xây dựng bao gồm tư vấn lập nhiệm vụ quy hoạch, tư vấn lập quy hoạch. Chứng chỉ năng lực của tổ chức tư vấn được phân thành hạng I, hạng II, hạng III và được cấp theo quy định của pháp luật về xây dựng.
- Tổ chức tư vấn nước ngoài tham gia lập nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn phải tuân thủ quy định của pháp luật này, pháp luật về đấu thầu và được cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng cấp giấy phép hoạt động theo pháp luật về xây dựng.
3. Cơ chế xử lý mâu thuẫn quy hoạch – bảo vệ quyền lợi người dân và nhà đầu tư
Thực tế cho thấy, việc xung đột giữa các quy hoạch cùng cấp từng gây khó khăn cho người dân và nhà đầu tư khi triển khai dự án xây dựng hay sử dụng đất. Điều 6 Nghị định 178/2025/NĐ-CP quy định rõ trình tự thủ tục báo cáo, xem xét và quyết định quy hoạch trong các trường hợp có mâu thuẫn, nhằm bảo đảm quyền lợi công bằng và phù hợp pháp luật.
Khi có quy hoạch đô thị và nông thôn đã được phê duyệt cùng cấp độ và cùng cấp thẩm quyền phê duyệt mà có nội dung mâu thuẫn với dự án đầu tư xây dựng, cơ quan tổ chức lập quy hoạch hoặc nhà đầu tư phải lập báo cáo chi tiết gồm cơ sở pháp lý, thực tiễn, xác định nội dung mâu thuẫn và đề xuất phương án khắc phục, đánh giá tác động, hiệu quả của việc thực hiện theo phương án đề xuất, bảo đảm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch đô thị và nông thôn và các quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan. Cấp phê duyệt quy hoạch sau đó sẽ xem xét trên cơ sở báo cáo thẩm định và quyết định nội dung quy hoạch được thực hiện.
Trường hợp quy hoạch cùng cấp độ nhưng khác cấp thẩm quyền phê duyệt, nội dung mâu thuẫn cũng phải được báo cáo, đánh giá và thống nhất trước khi cấp có thẩm quyền cao hơn quyết định quy hoạch được thực hiện. Điều này bảo đảm tính đồng bộ, tránh xung đột pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cộng đồng dân cư và chủ đầu tư.
4. Công khai dữ liệu quy hoạch – nâng cao minh bạch, giúp người dân chủ động tiếp cận thông tin
Một điểm mới và rất thực tiễn đối với người dân là quy định về xây dựng, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu quy hoạch đô thị và nông thôn. Nghị định yêu cầu thông tin quy hoạch phải được số hóa, quản lý tập trung từ trung ương đến địa phương và công bố trên Cổng thông tin quy hoạch của Bộ Xây dựng - đảm bảo rằng người dân, doanh nghiệp có thể dễ dàng tra cứu nội dung quy hoạch, ranh giới và các chỉ tiêu kỹ thuật liên quan đến đất đai, xây dựng. Việc này không chỉ tạo thuận lợi cho các giao dịch bất động sản, đầu tư xây dựng mà còn góp phần hạn chế khiếu kiện, tranh chấp đất đai do thiếu thông tin minh bạch về quy hoạch.
Nghị định số 178/2025/NĐ-CP là văn bản pháp luật quan trọng, tạo khung pháp lý chi tiết, minh bạch nhằm triển khai hiệu quả Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Với những quy định rõ ràng về thời gian lập quy hoạch, điều kiện năng lực chuyên môn, xử lý mâu thuẫn giữa quy hoạch và công khai dữ liệu, Nghị định đem lại lợi ích thiết thực cho người dân, đặc biệt ở khu vực nông thôn, nơi quy hoạch ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sử dụng đất, phát triển sản xuất, xây dựng nhà ở và tiếp cận dịch vụ./.
Nguyễn Kim Thoa
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý