Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 113/2025/TT-BTC quy định về biên lai thu thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phí hải quan và lệ phí hàng hóa, phương tiện vận tải quá cảnh thay thế Thông tư số 178/2011/TT-BTC ngày 08/12/2011 nhằm hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về quản lý thu ngân sách nhà nước trong lĩnh vực hải quan, đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa quản lý thuế và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.
Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu, quá cảnh hàng hóa ngày càng phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sự gia tăng nhanh của các loại hình giao dịch qua dịch vụ bưu chính quốc tế và chuyển phát nhanh quốc tế, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý thuế, phí và lệ phí hải quan ngày càng cao. Thực tiễn cho thấy, các quy định về biên lai thu thuế cần được chuẩn hóa, cập nhật và đồng bộ hơn nhằm bảo đảm vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, người nộp thuế, vừa tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Thông tư số 113/2025/TT-BTC được ban hành trong bối cảnh đó, thể hiện rõ quyết tâm của Bộ Tài chính trong việc hoàn thiện khung pháp lý, khắc phục những hạn chế của quy định cũ và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
Thông tư số 113/2025/TT-BTC quy định cụ thể nguyên tắc lập, quản lý và sử dụng biên lai thu thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phí hải quan và lệ phí hàng hóa, phương tiện vận tải quá cảnh. Theo đó, việc lập và sử dụng biên lai phải bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng, phản ánh trung thực, đầy đủ các thông tin liên quan đến khoản thu, phù hợp với quy định của pháp luật về kế toán, thuế, quản lý thuế và giao dịch điện tử. Biên lai được sử dụng như một chứng từ quan trọng trong quá trình thu – nộp, vừa là căn cứ xác nhận nghĩa vụ tài chính của người nộp, vừa phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, đối chiếu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Thông tư mới cũng quy định rõ nội dung bắt buộc của biên lai, bao gồm các thông tin về tổ chức thu, người nộp thuế, phí, lệ phí; loại thu, số tiền thu; thời điểm thu; ký hiệu, số biên lai và các nội dung cần thiết khác theo quy định. Việc chuẩn hóa nội dung biên lai không chỉ góp phần hạn chế sai sót trong quá trình thực hiện mà còn tăng cường tính minh bạch, thống nhất trong quản lý biên lai trên phạm vi toàn quốc, tạo thuận lợi cho cả cơ quan thu và người nộp.
Về phạm vi áp dụng, Thông tư số 113/2025/TT-BTC xác định rõ các đối tượng liên quan, bao gồm doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính quốc tế, dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế thực hiện nộp thuế, phí hải quan, lệ phí hàng hóa quá cảnh thay cho chủ hàng hóa theo quy định của pháp luật về hải quan; các tổ chức được ủy nhiệm thu phí hải quan và lệ phí hàng hóa, phương tiện vận tải quá cảnh theo pháp luật về phí và lệ phí; chủ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh; các tổ chức, cá nhân nộp phí hải quan, lệ phí hàng hóa, phương tiện vận tải quá cảnh và cơ quan Hải quan các cấp. Việc xác định đầy đủ các đối tượng áp dụng góp phần thống nhất cách hiểu và cách thực hiện, hạn chế vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Một nội dung đáng chú ý của Thông tư số 113/2025/TT-BTC là quy định chặt chẽ về việc đăng ký sử dụng và thông báo phát hành biên lai. Theo đó, đối với biên lai điện tử, việc đăng ký sử dụng được thực hiện qua Cổng thông tin điện tử của Cục Hải quan, tuân thủ quy định tại Điều 34 Nghị định số 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 70/2025/NĐ-CP. Quy định này bảo đảm sự thống nhất với pháp luật hiện hành, đồng thời thúc đẩy việc áp dụng biên lai điện tử trong quản lý thuế, phí và lệ phí hải quan.
Đối với biên lai đặt in hoặc tự in, Thông tư quy định tổ chức thu phải thực hiện thông báo phát hành biên lai gửi đến chi cục hải quan khu vực nơi đặt trụ sở chính theo đúng trình tự, thủ tục được quy định tại Nghị định số 123/2020/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 70/2025/NĐ-CP). Trên cơ sở thông báo phát hành, chi cục hải quan khu vực có trách nhiệm cập nhật thông tin phát hành biên lai trên trang thông tin điện tử của ngành Hải quan, bảo đảm công khai, minh bạch và thuận tiện cho việc tra cứu, giám sát.
Đối với biên lai do cơ quan Hải quan đặt in, Thông tư quy định trước khi bán hoặc cấp biên lai lần đầu, cơ quan Hải quan phải lập thông báo phát hành biên lai và gửi đến tất cả các chi cục hải quan khu vực trong cả nước trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày lập thông báo và trước thời điểm bán hoặc cấp. Việc phát hành biên lai phải bảo đảm không trùng số biên lai trong cùng ký hiệu, đáp ứng yêu cầu quản lý thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Trường hợp Cục Hải quan đã đăng tải nội dung thông báo phát hành biên lai trên trang thông tin điện tử của Cục Hải quan thì không phải gửi thông báo phát hành đến các chi cục hải quan khu vực. Khi có sự thay đổi về nội dung đã thông báo, cơ quan Hải quan phải thực hiện thủ tục thông báo phát hành mới theo quy định.
Điểm nổi bật của Thông tư là sự đồng bộ với pháp luật về giao dịch điện tử, kế toán, thuế và quản lý thuế. Việc đẩy mạnh áp dụng biên lai điện tử phù hợp với chủ trương chuyển đổi số quốc gia, góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan nhà nước và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động thu ngân sách. Đây cũng là cơ sở quan trọng để từng bước thay thế phương thức quản lý biên lai thủ công, hạn chế rủi ro sai sót, gian lận và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan.
Việc ban hành Thông tư số 113/2025/TT-BTC thay thế Thông tư số 178/2011/TT-BTC cũng cho thấy sự chủ động của Bộ Tài chính trong việc rà soát, cập nhật các quy định đã không còn phù hợp với thực tiễn. Sau hơn một thập kỷ áp dụng, Thông tư số 178/2011/TT-BTC đã bộc lộ những hạn chế nhất định, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu hiện đại hóa quản lý thuế và hải quan ngày càng cao. Thông tư mới đã khắc phục những bất cập đó, đồng thời bổ sung nhiều quy định cụ thể, rõ ràng, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và yêu cầu quản lý trong giai đoạn phát triển mới.
Nguyễn Anh Vũ
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý