Ngày 29/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026–2030. Đây là văn bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở pháp lý và định hướng thống nhất cho việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn phát triển mới, phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu nông nghiệp, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững đất nước.
Theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 gồm ba hợp phần: (i) Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới; (ii) Quy định khung thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại; và (iii) Quy định tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030
Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 được xây dựng với 10 nhóm tiêu chí lớn, bao quát toàn diện các lĩnh vực then chốt của phát triển nông thôn, gồm: quy hoạch; hạ tầng kinh tế – xã hội; phát triển kinh tế nông thôn; đào tạo nguồn nhân lực; văn hóa, giáo dục, y tế; giảm nghèo và an sinh xã hội; khoa học công nghệ và chuyển đổi số; môi trường và cảnh quan nông thôn; xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công; tiếp cận pháp luật, an ninh và quốc phòng. Cấu trúc này vừa kế thừa những nội dung đã được kiểm chứng hiệu quả trong các giai đoạn trước, vừa bổ sung nhiều yêu cầu mới phù hợp với bối cảnh phát triển hiện nay.
Một trong những điểm mới nổi bật của Bộ tiêu chí giai đoạn 2026–2030 là việc phân chia xã thành ba nhóm để áp dụng mức yêu cầu phù hợp. Theo đó, xã nhóm 1 là các xã liền kề đô thị, có định hướng phát triển thành đô thị hoặc có tỷ trọng nông nghiệp dưới 10%; xã nhóm 2 là các xã còn lại; xã nhóm 3 là các xã thuộc khu vực II và III vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc phân nhóm này khắc phục cách tiếp cận “một chuẩn cho tất cả”, đồng thời bảo đảm công bằng, khả thi trong tổ chức thực hiện, nhất là đối với các địa bàn còn nhiều khó khăn.
Trên cơ sở phân nhóm, nhiều chỉ tiêu được quy định với mức độ khác nhau, như tỷ lệ hộ nghèo đa chiều, tỷ lệ hộ có nhà ở kiên cố, tỷ lệ lao động qua đào tạo hay yêu cầu về hạ tầng giao thông, thủy lợi. Điều này vừa tạo động lực phấn đấu, vừa tránh áp lực vượt quá khả năng đối với các địa phương vùng sâu, vùng xa.
Thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại
Quy định khung thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại là điểm nhấn quan trọng của Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg. Theo đó, xã nông thôn mới hiện đại phải đạt chuẩn nông thôn mới theo mức xã nhóm 1; có thu nhập bình quân đầu người cao hơn ít nhất 10% so với mức áp dụng so với mức thu nhập bình quân đầu người áp dụng theo quy định đối với xã nhóm 1 trên địa bàn tỉnh, thành phố tại cùng thời điểm và đáp ứng các yêu cầu do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố quy định về các tiêu chí: (i) Bảo đảm hạ tầng số và sử dụng nguồn năng lượng mới hoặc năng lượng tái tạo; (ii) Có mô hình nông nghiệp thông minh; phát triển toàn diện kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; (iii) Bảo đảm an sinh xã hội; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn; (iv) Môi trường sống an toàn, lành mạnh, giàu bản sắc văn hóa truyền thống; (v) Cảnh quan, môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp, an toàn; (vi) An ninh, trật tự được bảo đảm; lực lượng Công an xã được xây dựng trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Tại những xã thí điểm xây dựng nông thôn mới hiện đại, địa phương chủ động ban hành tiêu chí cụ thể phù hợp với điều kiện thực tiễn từng tỉnh, thành phố.
Quy định rõ điều kiện tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới
Bên cạnh cấp xã, Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg cũng quy định rõ điều kiện để tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026–2030. Theo đó, yêu cầu 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới, ít nhất 10% xã đạt nông thôn mới hiện đại, cùng với các điều kiện về hạ tầng giao thông, giáo dục, y tế, môi trường, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và chỉ số hài lòng của người dân.
Các quy định này thể hiện rõ quan điểm lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả của chương trình.
Với nhiều nội dung đổi mới, toàn diện và có chiều sâu, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 không chỉ là công cụ đánh giá, mà còn là “kim chỉ nam” định hướng phát triển nông thôn Việt Nam trong giai đoạn tới. Bộ tiêu chí thể hiện rõ tư duy chuyển từ “xây dựng” sang “phát triển”, từ đạt chuẩn sang nâng cao chất lượng, hướng tới nông thôn hiện đại, đáng sống, gắn kết hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa phát triển kinh tế với bảo đảm an sinh xã hội và bảo vệ môi trường. Việc triển khai hiệu quả Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo chuyển biến mạnh mẽ, thực chất trong xây dựng nông thôn mới, đóng góp quan trọng vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong giai đoạn 2026–2030 và những năm tiếp theo.
Nguyễn Thị Tâm
Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp